‘Ik droom ervan weer fabrieken naar Charleroi te brengen’

Biotechbedrijf Univercells, met CEO Hugues Bultot, liet dit jaar meermaals van zich spreken met een reeks opvallende kapitaalrondes ©Kristof Vadino

Terwijl hij er als tiener de ene staalfabriek na de andere zag sluiten, jagen CEO Hugues Bultot en co-oprichter José Castillo met de Waalse biotechtrots Univercells - de chouchou van Bill Gates - een frisse industriële wind door Charleroi.

2020 verdwijnt voor vele ondernemingen in de annalen als een economisch rampjaar. Ook in Wallonië, waar de werkloosheid veel meer piekt dan in Vlaanderen en het armoederisico ongeveer dubbel zo hoog ligt, komt de coronaklap hard aan.

Eindejaar 2020: hoop & troost



Een bijzonder jaar eist een bijzondere eindejaarsbijlage. Tussen alles wat niet mocht en kon, zit hoop. Op een vaccin, op een Zoom-loos contact met collega’s, op een druk café. Over die hoop, en de troost die daarin schuilt, gaat de eindejaarsspecial van De Tijd.

Van ondernemers die zichzelf opnieuw uitvonden tot een troostmenu van vier topchefs.

Maar uitgerekend in Charleroi, al langer de negatieve uitschieter, rijdt Hugues Bultot als CEO van het snelgroeiende biotechbedrijf Univercells, dat hij in 2013 oprichtte met chief technology officer José Castillo, een hoopgevend en opmerkelijk parcours.

Het Univercells-duo deed dit jaar meermaals van zich spreken door in diverse ronden 120 miljoen euro op te halen. Begin dit jaar raakte bekend dat de Amerikaanse investeringsmaatschappij KKR, een pionier in private equity, 50 miljoen euro investeerde. Deze week maakte het biotechbedrijf bekend dat het nog eens 70 miljoen ophaalt, onder meer bij fondsen van twee miljardairs-filantropen: Microsoft-oprichter Bill Gates en de Hongaars-Amerikaanse financier en topbelegger George Soros.

Er kwam ook steun van eigen bodem. De federale en de Waalse investeringsmaatschappijen FPIM en SRIW namen deel aan de recentste kapitaalronde, net als het nieuwe fonds The ClubDeal Fund en een resem ondernemers, onder wie Christian Dumolin (Trustcapital), Guido Vanherpe (CEO bakkerijgroep La Lorraine) en Marc Speeckaert (Sofina, ex-financieel directeur van Glaverbel en Belgacom).

Littekens

Zo slaagt Bultot erin om met Univercells een frisse industriële wind te jagen door een stad die al decennia vereenzelvigd wordt met het doembeeld van een economische woestenij. De ondernemer beleefde de teloorgang van de ooit roemruchte staalindustrie vanop de eerste rij in de jaren 70, als tiener in Montigny-le-Tilleul, vlak bij Charleroi.

‘Op de bus naar mijn middelbare school, het Collège Sacré-Coeur in hartje Charleroi, zag ik de ene fabriek na de andere dichtgaan’, zegt Bultot, op een mistroostige parking vol diepe putten aan de boorden van de Samber, in de deelgemeente Marchienne-au-Pont.

Ik heb het grote geluk dat ik altijd een dromer ben geweest, terwijl dat voor velen enorm moeilijk is als je in zo’n mistroostige omgeving opgroeit
Hugues Bultot
CEO Univercells

We treffen elkaar aan het lokale Belfius-kantoor, omdat Bultots vader daar destijds bankier was, toen nog bij het Gemeentekrediet. Of beter: ‘banquier de proximité’, zoals dat zoveel schoner de lading dekt. ‘Mijn vader had een groot sociaal bewustzijn en bracht veel tijd door met het beheer van de financiële problemen van zijn cliënten, van wie velen hun werk verloren.’

Als jeugdspeler van de lokale voetbalclub ervoer ook Bultot de impact van de zwanenzang van de staalindustrie. ‘In mijn ploegje waren de ouders van de helft van de spelers werkloos’, zegt hij, wijzend naar de stadionverlichting, die we vanop de Place du Perron iets verderop tussen het groen zien staan.

‘Als 11-jarige was het moeilijk om zo’n psychologische shock mee te maken. Zelfs nu nog valt het me zwaar, als ik door deze straten rijd en al die industriële littekens zie’, zegt Bultot, als we op de Route de Mons langs de verlaten industriepanden rijden, veelal met gebroken ramen en volgespoten met grimmige graffiti.

©Kristof Vadino

‘Ik heb het grote geluk dat ik altijd een dromer ben geweest, terwijl dat voor velen enorm moeilijk is als je in zo’n mistroostige omgeving opgroeit. Het is altijd mijn droom geweest weer fabrieken, industrie en innovatie naar deze regio te brengen.’

Dik dertig jaar later lijkt de ondernemer - vooralsnog op bescheiden schaal - in zijn opzet te slagen. Met Univercells stelt hij al 238 mensen tewerk in Gosselies, een deelgemeente van Charleroi, en in Nijvel. Zodra de nieuwe productiesite in Jumet, vlak bij de luchthaven van Charleroi, volgend jaar op toerental is, komen daar 180 banen bij.

Een installatie van ons is tien keer kleiner en kost tien keer minder dan die van klassieke vaccinproducenten, maar levert evenveel productie op
José Castillo

Gereputeerde binnen- en buitenlandse investeerders willen maar wat graag een stukje van de beloftevolle technologie van Univercells om vaccins en biologische geneesmiddelen fors goedkoper te produceren. ‘Een installatie van ons is tien keer kleiner en kost tien keer minder dan die van klassieke vaccinproducenten, maar levert evenveel productie op’, zegt José Castillo, het wetenschappelijk brein.

Daar waar vaccinfabrieken klassiek een heel voetbalveld bestrijken, past het Nevoline-platform - zoals de ‘minifabriek’ van Univercells heet - in één containerlabo. De door Univercells ontwikkelde bioreactoren, waarin de vaccins gefabriceerd worden, zijn niet groter dan een thermosfles of droogkasttrommel.

Hoewel Bultot en Castillo al dik vijftien jaar twee handen op een buik vormen, gaapt er gek genoeg zes jaar tussen hun eerste ontmoeting en het moment dat ze hun eerste van drie biotechbedrijven zouden oprichten, in 2005.

Bultot herinnert zich heel levendig de eerste keer dat hij de Brusselaar met Spaanse roots zag. ‘Dat was op een mooie zomeravond in juni 1998’, zegt de CEO, die rechten, economie en criminologie studeerde en in die periode bij Synerfi werkte, de Waalse risicodochter van de Generale Bank.

‘Ik was die avond veel liever gaan tennissen’, lacht hij. ‘Maar ik moest zetelen in een jury om de zakenplannen van Brusselse universiteitsstudenten te beoordelen. 12 van de 13 juryleden waren vol lof over de presentatie van José en wilden hem de prijs van 25.000 euro geven. Ik was de enige die daartegen was.’

‘Waarom? Omdat hij een consultancybedrijf wou starten en ik van oordeel was dat José met zijn talent - hij is niet alleen een geniale wetenschapper, maar ook een ongelofelijke communicator - in de industrie aan de slag moest gaan, om daar zijn ideeën tot een product te laten rijpen.’

Castillo, wiens ouders in de jaren 60 van Spanje naar Brussel waren geëmigreerd, studeerde af als burgerlijk ingenieur chemie en behaalde nadien een doctoraat in de toegepaste wetenschappen (ULB) en een diploma in ondernemerschap (Solvay Business School).

Voor hij de krachten met Bultot bundelde, werkte Castillo zes jaar voor GSK Vaccines, het Britse farmabedrijf dat in Waals-Brabant een vaccinstad met duizenden werknemers uitbouwde en deze week aankondigde er nog eens 100 miljoen euro te investeren. ‘In 2004, zes jaar na de bewuste juryavond in Brussel, nam José opnieuw contact op. Hij wou stoppen bij GSK en liet me weten dat hij klaar was met zijn technologie. Een jaar later zijn we begonnen met ons eerste biotechbedrijf’, zegt Bultot.

De celtechnologie van Artelis, dat enkele jaren later verkocht werd voor 10 miljoen euro, is de basis waarop het Zwitserse farmabedrijf Novartis het baby Pia-medicijn Zolgensma produceert.

Na de verkoop van Artelis bouwden Bultot en Castillo het biotechbedrijf MastherCell uit tot een belangrijke schakel in de wereld van de immunotherapie. Het bedrijf sleutelt aan en kweekt immuuncellen, zodat kankerpatiënten beter gewapend de strijd tegen tumoren aangaan. De verkoop leverde in 2015 25 miljoen euro op.

45 miljoen van Gates

Met de slagzin ‘biologics for all’ stond de filosofie van Univercells, het derde biotechavontuur van Bultot en Castillo, zeven jaar geleden direct op scherp: disruptieve technologie ontwikkelen om betaalbare medicijnen en vaccins te maken.

Vandaag wordt de Univercells-technologie in Azië gebruikt voor de productie van poliovaccins voor klinische testen. Ook vaccins voor mazelen, rodehond en hondsdolheid worden onder de loep genomen om die later te maken in opdracht van Unicef, de internationale vaccincoalitie GAVI of de Wereldgezondheidsorganisatie.

Die belofte van lowcostproductie van medicijnen en vaccins voor ontwikkelingslanden trok, al twee jaar na de start, de aandacht van de Bill & Melinda Gates Foundation. De goededoelenfabriek van het koppel financiert wereldwijd onderzoek naar medicijnen en vaccins.

©Kristof Vadino

Gates steunde een polioproject van Univercells, raakte gaandeweg meer en meer overtuigd en stak geregeld geld toe, in de vorm van subsidies en kapitaal. In de loop der jaren pompte de Amerikaan al 45 miljoen euro in Univercells, een van de tien bedrijven die hij zelf opvolgt.

‘Bill Gates investeert als een katalysator in medische technologie met mogelijk een disruptieve impact’, legt Castillo uit. ‘Met 1.600 werknemers is de Bill & Melinda Gates Foundation een van de spelers die wereldwijd de meeste impact hebben in het vaccindomein.’ Onder de net aangekondigde nieuwe investeerders springt deze naam in het oog: het Economic Development Fund van George Soros, een van ’s werelds rijkste mensen en na Gates de grootste weldoener.

‘Ik kwam vorig jaar in contact met het Soros-fonds’, zegt Castillo. ‘Univercells wil zijn productietechnologie ook ter beschikking stellen van middeninkomenslanden als Mexico, Ecuador, Colombia en Peru, zodat ze ter plekke goedkopere varianten kunnen produceren van peperdure medicijnen.’

‘Op uitnodiging van een organisatie verbonden aan het Soros-fonds mocht ik een presentatie geven aan het grootste instituut voor kankeronderzoek van Colombia, in Bogota, in de schoot van een ziekenhuis. Die werd blijkbaar gesmaakt, want drie maanden later kreeg ik een telefoontje met de vraag om rond de tafel te zitten.’

Defect gen

Dat het ook volgend jaar hard zal gaan bij Univercells, stellen we vast in de industriezone van Jumet, een andere deelgemeente van Charleroi, vlak bij de door de coronacrisis zo goed als uitgestorven luchthaven.

Univercells neemt hier straks zijn intrek in twee gebouwen, onder andere in de oude site van Systemat, dat hier in een recent verleden IBM-computers assembleerde. Binnen plakken overal plannen tegen de ramen en puilen kabels uit vers geplaatste gyprocplaten.

©Kristof Vadino

Op deze site van 15.000 vierkante meter zal Univercells in labo’s op grote schaal virale vectoren produceren: kreupel gemaakte transportvirussen die lichaamscellen binnendringen en er een specifiek, menselijk gen kunnen afleveren. De transportvirussen van Univercells zullen vooral gebruikt worden in klinische testen met gentherapie. In dat vrij jonge, maar snel groeiende domein wordt een gen in lichaamscellen ingebracht om een defect of ontbrekend gen te vervangen.

‘We hebben in dat domein een vijftiental farmaklanten, vooral in de Verenigde Staten’, zegt Castillo, terwijl achter ons een arbeider isolatiewol in stukken snijdt op een vorklift. ‘Wij zullen de virale vectoren produceren voor klinische gentherapietesten in Europa. Die activiteit is goed voor zo’n 50 miljoen euro omzet.’ Voor Bultot en Castillo is gentherapie bekend terrein. Ook Zolgensma, waarvoor ze met Artelis de basis legden, is een gentherapie.

Straks coronavaccins

100 miljoen
vaccindoses per jaar
In de tweede helft van 2021 hoopt Univercells te kunnen starten met de productie van covid-vaccins

Nog in Jumet stoomt Univercells productielijnen klaar voor Covid-19-vaccins. Het stapte eerder dit jaar in een consortium met het Italiaanse biotechbedrijf ReiThera. De rolverdeling is duidelijk: de Italianen leveren het vaccinontwerp, Univercells zal het op grote schaal produceren.

‘ReiThera maakte enkele weken geleden positieve resultaten bekend van de eerste fase van klinische testen met zijn kandidaat-vaccin’, zegt Castillo. ‘Als alles goed gaat, beginnen we hier in de tweede helft van volgend jaar met de productie van het vaccin, dat ook werkt met een virale vector. We mikken op 100 miljoen doses per jaar.’

Zodra de Jumet-site onder stoom komt, zal Univercells er 180 bijkomende banen creëren, waarvan volgend jaar al 100 à 120. ‘Ik vind het belangrijk om lokale productie te hebben’, haalt Bultot zijn stokpaardje boven. ‘Onder onze investeerders zijn gelukkig veel mensen die gevoelig zijn voor het idee van een herindustrialisering van de streek.’

Rem op de groei

Al is dat in Charleroi niet evident, erkent Bultot. ‘We vinden bijvoorbeeld niet genoeg technische laboranten in de regio. Dat is een grote zorg, want het zet een rem op onze groei. Wat zeker meespeelt, is dat regio’s als Waals-Brabant en Brussel veel talent aanzuigen en aantrekkelijker zijn om te wonen.’

Als men de lokale economie echt wil versnellen, moet men de regio aantrekkelijker maken, zodat mensen hier willen komen wonen
Hugues Bultot
CEO Univercells

‘Je kunt mensen ook niet doen geloven dat Charleroi een mooie stad is om te komen wonen en werken, hè. Het economisch fatalisme van na de teloorgang van de staalindustrie mag dan verdwenen zijn, Charleroi draagt nog altijd de sporen van zijn industriële verleden.’

‘Als men de lokale economie echt wil versnellen, moet men de regio aantrekkelijker maken, zodat mensen hier willen komen wonen. De stad en haar inwoners moeten zich ook nieuwsgieriger openstellen voor de wereld. Ze spreken hier niet genoeg andere talen.’

‘Als wij buitenlandse knappe koppen willen overtuigen om voor ons te komen werken, hebben wij het altijd over Brussel, nooit over Charleroi’, vult Castillo aan. ‘We konden een Rus die afstudeerde in een wereldstad als Sint-Petersburg aanwerven. Maar die woont wel in Nijvel, hè.’

‘In totaal komt zo’n 35 procent van ons personeel uit het buitenland, onder andere uit landen als India en Venezuela. (lacht) Maar niemand woont in Charleroi. Dat we met disruptieve technologie bezig zijn die wereldwijd een impact kan hebben, trekt velen over de streep.’

We zouden eerst gaan voor een notering op de Nasdaq. Dat is het meest logische, omdat zo’n 68 procent van onze aandelen in Amerikaanse handen is’
Hugues Bultot
CEO Univercells

Ondertussen droomt het ambitieuze duo Bultot-Castillo na een boerenjaar van meer. ‘De uiteindelijke omvang van ons bedrijf zal afhangen van de mate waarin onze technologie wereldwijd ingang vindt’, zegt Bultot. ‘Zelf verstaan we onder impact het aantal levens dat gered kan worden dankzij behandelingen gebaseerd op onze technologie.’

Het Univercells-duo liet zich de voorbije maanden ontvallen dat een beursgang niet veraf is. De aandeelhouders van het bedrijf zijn de idee van een dubbele beursgang genegen, zowel op de Amerikaanse Nasdaq als op Euronext Brussel. ‘We zouden wel eerst gaan voor een notering op de Nasdaq. Dat is het meest logische, omdat zo’n 68 procent van onze aandelen in Amerikaanse handen is’, zegt Bultot.

Biotechcluster

Univercells is niet de enige biotechspeler die Henegouwen een scheut industriële hoop geeft en ook internationaal de aandacht trekt. Novasep gaat in Seneffe, op nog geen 20 kilometer van Gosselies, op grote schaal actieve ingrediënten produceren van het coronavaccin van het Britse duo AstraZeneca-Universiteit van Oxford.

Wallonië verkeerde lang in een soort van shock, maar ik zie stilaan een psychologische ommekeer. We herontdekken onze ondernemingszin.
Hugues Bultot
CEO Univercells

De BioPark-cluster in Gosselies - met zo’n 80 bedrijven en onderzoekscentra in biofarma - stelt ook ettelijke honderden mensen tewerk. En verderop in Luik begint Eurogentec, een onderdeel van het Japanse Kaneka, op grote schaal vaccins voor het Amerikaanse Inovio te produceren.

‘Wallonië verkeerde lang in een soort van shock, maar ik zie stilaan een psychologische ommekeer’, oordeelt Bultot. ‘We herontdekken onze ondernemingszin. Univercells heeft ook veel te danken aan investeringen van lokale overheidsfondsen.’

‘De Waalse biotechcluster staat op een kantelpunt’, vervolgt Bultot. ‘Omdat we eerder aan het begin van de cyclus staan en nog niet de kritische massa hebben bereikt zoals in Vlaanderen wel het geval is.’

‘Daar heb je biotechreuzen als Galapagos en Argenx en is er een gespecialiseerde onderzoeksinstelling als het Vlaams Instituut voor Biotechnologie. Dat hebben we in Wallonië nog niet. Dat is nodig als je een structurele groei van de sector wil bewerkstelligen.’

‘In Vlaanderen manifesteren de universiteiten van Gent en Leuven zich ook als mitraillettes van biotechspin-offs’, besluit Castillo. ‘Zo’n slagkracht hebben we in Wallonië ook nog niet.’

De Tijd blikt terug op 2020

©Filip Ysenbaert

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie