Belgische banken willen platform met overheid tegen witwassen

©ICIJ

Tijdens hoorzittingen in het parlement over de FinCEN Files hebben de vier Belgische grootbanken unisono opgeroepen om in ons land een platform op te richten om te strijden tegen witwassen. De banken mogen daarin vertrouwelijk informatie uitwisselen met het gerecht, de politie, de antiwitwascel en andere bevoegde overheidsdiensten.

Nadat onderzoeksjournalisten van De Tijd, Knack en Le Soir vorige maand uitleg hadden gegeven aan de Kamercommissie Financiën over hun onderzoek naar de FinCEN Files, was het dinsdag de beurt aan de Belgische bankwereld. Journalisten over de hele wereld onderzochten samen met het internationaal consortium van onderzoeksjournalisten ICIJ meer dan 2.100 geheime rapporten. De FinCEN Files zijn meldingen die banken deden bij de Amerikaanse antiwitwascel FinCEN over 2.000 miljard dollar aan verdachte geldstromen.

De toplui van ING België, KBC, Belfius en BNP Paribas Fortis deden tijdens de hoorzitting unisono een oproep aan de overheid om een platform op te richten waarin de banken samen met de bevoegde overheidsdiensten, zoals de parketten, politie en antiwitwascel, informatie kunnen uitwisselen in de strijd tegen het witwassen. Belfius-CEO Marc Raisière: ‘Wij zijn extreem vragende partij om ons als een echte partner in te schakelen in de strijd tegen witwassen, en niet alleen als een melder van verdachte transacties aan de antiwitwascel, zoals nu het geval is.’

We missen in België een overkoepelend platform om in een veilige omgeving informatie te communiceren tussen de banken en de overheid in de strijd tegen het witwassen.
Karel Baert
CEO sectorfederatie Febelfin

‘We missen in België een overkoepelend platform om in een veilige omgeving informatie te communiceren tussen de banken en de overheid in de strijd tegen het witwassen’, zei Karel Baert, de CEO van sectorfederatie Febelfin. ‘Daarvoor is een wetswijziging nodig om te bepalen welke informatie we kunnen delen. Maar er bestaan al goede voorbeelden in de ons omringende landen. Zoals de Joint Money Laundering Intelligence Taskforce (JMLIT) die in 2015 is opgericht in het Verenigd Koninkrijk. Dat is een partnerschap waarbij de toezichthouder, parketten en politiediensten inlichtingen uitwisselen om trends te detecteren. We moeten dat niet 100 procent kopiëren, maar het is een goede inspiratiebron. We kunnen dan bijvoorbeeld informatie uitwisselen over landen waar schermvennootschappen opduiken.’

Politiek prominente personen

De Belgische banken willen ook officiële lijsten krijgen van de overheid met de namen van alle ‘politiek prominente personen’ die ze in de strijd tegen het witwassen nauw in de gaten moeten houden. Idem dito voor een lijst met alle uiteindelijke begunstigen ('ultimate beneficial owners') die schuilgaan achter allerlei vennootschaps- en andere structuren. De banken geven aan dat het nu heel moeilijk is om via een onafhankelijke bron na te gaan wie de uiteindelijke begunstigde is.

In de meer dan 2.100 gelekte FinCEN Files dook ING België het vaakst op van alle Belgische banken. De bank kwam voor in 179 van de 365 FinCEN Files met een link naar ons land. KBC/CBC werd 95 vermeld, Belfius 55 en BNP Paribas Fortis 22. ‘De FinCENFiles gaan over een periode vóór 2017 . Toen kreeg ING een grote boete in Nederland en is ING zijn poortwachtersrol zwaar beginnen te verbeteren, met intussen meer dan 4.000 mensen die bij ING wereldwijd met compliance bezig zijn’, zei Hans De Munck, de CEO-ad interim van ING België. ‘Daarmee zeg ik niet dat dit een zaak van het verleden zou zijn, integendeel. Het is een continu proces van verbetering en ING reikt vooral een uitgestoken hand naar de overheid.’

Het is een delicaat proces om banken uit te sluiten, omdat het ook grote gevolgen heeft voor bonafide klanten. Zo duw je ook transacties naar ongecontroleerde schaduwsystemen.
Hans De Munck
CEO-ad interim van ING België

ING België bleek vooral verwikkeld te zijn in de verdachte geldstromen die opdoken in de FinCEN Files omdat ze vaak optreedt als correspondent bank voor buitenlandse banken. Die regelt voor een bevriende bank transacties in dollars of een andere munt die die zelf niet kan verwerken. Sommige buitenlandse banken bleken zo geld wit te wassen via de Belgische ING-rekeningen die ze mochten gebruiken voor hun klanten.

De Munck: ‘ING zit in de top 10 van de belangrijkste Europese aanbieders van correspondent banking en dat is gecentraliseerd bij ING België. We doen dit dus niet alleen voor Belgische klanten en voor een 20-tal kleinere Belgische banken, maar ook voor klanten van pakweg ING Frankrijk of Duitsland. Dat verklaart waarom ING België vaker voorkomt in meldingen van verdachte transacties. Er is een verhoogd witwasrisico gemoeid met correspondent banken omdat er verschillende tussenpartijen zijn. Sinds 2017 hebben we de commerciële relaties met verschillende lokale banken stopgezet omdat de risico’s te groot waren. Maar het is een delicaat proces om banken uit te sluiten, omdat het ook grote gevolgen heeft voor bonafide klanten. Zo duw je ook transacties naar ongecontroleerde schaduwsystemen. Dit vereist een mondiale oplossing met uniforme regels over de grenzen heen, met één Europese antiwitwastoezichtshouder.’

Alarmsignalen

De Clerck getuigde dat zijn bank al sinds 2014 niet meer aan correspondent banking doet. ‘Het is logisch dat zo’n dienst niet langer in België wordt aangeboden, maar op groepsniveau.’ In België kan BNP Paribas Fortis België wel buigen op zo’n 193 voltijdse medewerkers die klanten identificeren, een 20-tal die alarmsignalen verwerken in de strijd tegen witwassen en nog zo’n 24 die transacties filteren. De analyse van abnormale transacties leidt bij BNP Paribas Fortis tot zo’n 2.000 rapporten per jaar. ‘We proberen de mazen in het net zo klein mogelijk te maken, maar zelfs het beste systeem kan niet meteen alle transacties spotten.’

60.000
KBC-klanten
De voorbije jaren heeft KBC België zo'n 60.000 klanten onder de loep genomen over wie de bank twijfels had.

Daniel Falque, CEO van KBC België, deed uit de doeken hoe de bank in 2019 en 2020 een taskforce inzette om zo’n 60.000 klanten onder de loep te nemen waar de bank nog twijfels over had. In sommige gevallen leidde dat tot een stopzetting van de relatie als de twijfels bleven. Maar volledige sectoren uitsluiten, zoals pakweg de voetbalwereld omdat daar verschillende financiële schandalen opdoken, doet KBC naar eigen zeggen niet. 'We gaan geval per geval na of we iemand moeten uitsluiten.'

‘Sinds 2016 is het aantal mensen verdubbeld dat bij ons werkt op compliance en in de strijd tegen witwassen', zegt Falque. 'Ook krijgen alle stafleden bij ons, ongeacht hun functie, een AML-opleiding, die minstens elke drie jaar wordt hernieuwd. We zetten ook artificiële intelligentie in om abnormale transacties te detecteren.’ Sowieso worden alle KBC-klanten geïdentificeerd en opgedeeld in risicoprofielen, waarbij de normale profielen elke vijf jaar worden gecheckt en de hoge risicoprofielen elk jaar.

Goudhandelaar

Belfius-CEO Marc Raisière benadrukt dat zijn bank sinds 2012 inspanningen levert om het interne antiwitwasbeleid bij de bank vlekkeloos te laten verloepn, met zo’n 140 voltijdse medewerkers die strijden tegen witwassen. Elk jaar gaan bij Belfius zo’n 20.000 keer alarmsignalen af in de strijd tegen witwassen, waarbij 6.000 dossiers nauwgezetter worden bekeken. Er vertrekken zo’n 2.000 meldingen naar de antiwitwascel en per jaar worden zo’n 1.500 klantenrelaties stopgezet.

Belfius verwees tijdens zijn uiteenzetting in het parlement naar zijn jarenlange relatie met een goudsmelter bij wie het goud (doorver)kocht op de internationale markt en die opdook in de FinCEN Files. Belfius blijft erbij dat het terecht nooit is gesanctioneerd in dat dossier omdat het naar eigen zeggen zijn verantwoordelijkheid nam. De goudhandelaar, die begin dit jaar werd veroordeeld, was sinds de jaren 90 klant bij de bank, luidde het, en hij kon buigen op een internationale erkenning. Toch was Belfius zich naar eigen zeggen altijd bewust van het witwasrisico en werden sinds 2010 striktere afspraken op papier gezet die verder gingen dan de toenmalige wettelijke verplichtingen.

Belfius zegt verschillende verdachte transacties van de goudhandelaar te hebben aangegeven bij de Belgische antiwitwascel, tot de bank in 2013 de relatie stopzette. Dat illustreert volgens Belfius de complexiteit van de strijd tegen het witwassen, omdat de goudhandelaar zeer legitiem en transparant leek en de bank naar eigen zeggen alleen ‘een buikgevoel’ had dat iets schortte, wat uiteindelijk begin dit jaar werd bevestigd met de veroordeling van de goudhandelaar, luidde het. Sindsdien heeft Belfius geen enkel goudsmelter meer als klant aangenomen, hoewel de goudhandelaar in kwestie nu wel via een rechtszaak weer een rekening wil openen bij Belfius.

Plicht vervuld

De sectorfederatie Febelfin concludeerde dat de FinCEN Files niet hebben aangetoond dat de Belgische banken hun plicht niet hebben vervuld in de strijd tegen het witwassen. ‘Dat een Belgische bank wordt vermeld in een melding aan de Amerikaanse antiwitwascel betekent niet dat er een probleem is’, benadrukte Baert. ‘De banken die zulke meldingen doen, zijn zelf geen rechters. Ze zijn een schakel in een keten waarbij het gerecht bepaalt of er een witwasprobleem is. De Belgische banken leveren enorme inspanningen in de strijd tegen witwassen, met 11.237 meldingen aan de Belgische antiwitwascel vorig jaar, wat bijna drie keer meer is sinds 2010. 73 procent van de dossiers die de antiwitwascel vorig jaar doorspeelde aan de parketten, kwam van de kredietinstellingen, goed voor 845 miljoen euro. Maar er is zeker ruimte voor verbetering in de strijd tegen witwassen.'

De Belgische banken leveren enorme inspanningen in de strijd tegen witwassen, maar er is zeker ruimte voor verbetering in de strijd tegen witwassen.
Karel Baert
CEO van sectorfederatie Febelfin

De verplichte basisbankdienst voor ondernemingen werd door Febelfin en de banken tot slot (nogmaals) op de korrel genomen. Baert: ‘Er is een contradictie dat banken verplicht worden een rekening te openen voor elke onderneming ongeacht het witwasrisico en de oproep, op basis van de FinCEN Files, om verdachte transacties te blokkeren en klanten tegen te houden.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie