nieuwsanalyse

De Sopranos van het gras

©FY

Het topvoetbal gedraagt zich als een maffiaclan met eigen codes die zijn zaakjes het liefst intern regelt. Het is ideaal speelterrein om miljarden van de superomzetten, via bruine enveloppen en Rolexen, scheef te slaan. De regelloze derdewereldvoetbaleconomie België is nog rotter dan de rest.

Het is het nieuwe normaal in de onderste regionen van ons topvoetbal. Makelaars bellen in de beslissende weken van de degradatiestrijd de bedreigde clubs plat om ‘het’ te regelen’, stelt een belangrijke insider van het Belgische voetbal. Die ‘het’ komt erop neer dat er gedeald en gewheeld wordt om via match-fixing het behoud in eerste veilig te stellen.

De jongste drie seizoenen worden serieuze twijfels geplaatst bij het verloop van cruciale matchen. In het milieu wordt gewezen naar Moeskroen en Eupen, allebei gefinancierd via schimmig buitenlands kapitaal.

Toplui van KV Mechelen gingen mogelijk overstag voor de sirenenzang van de Servische makelaar Dejan Veljkovic. ‘Omdat de rest het ook doet’, is te horen bij een clubbestuurder. Het zou niet verwonderlijk zijn dat grote paniek uitbrak over degradatie naar het financiële vagevuur van 1B.

De Belgische tweede klasse is na een competitiehervorming een sterfhuis, met slechts een fractie van het tv-geld, fans en de sponsorinkomsten. Niemand wil in die nachtmerrie belanden, wat de deur openzet om gekke dingen te doen.

Matchfixing is slechts een bijproduct van een systemisch corrupte wereld

Matchfixing is de dominante verhaallijn in het huidige Belgische voetbalschandaal. Dat komt mee door de verdenkingen over omgekochte refs, de ultieme vorm van supportersbedrog. Maar in realiteit is dat slechts een bijproduct van een door en door systemisch corrupte wereld.

In het voetbal wemelt het van de maffieuze types, die van bonafide bestuurders op zijn minst gedoogsteun krijgen en op zijn ergst actieve steun. Speurders menen intussen flagrant bewijs te hebben dat vijf clubs - Club Brugge, KV Mechelen, Racing Genk, Lokeren en Standard - meestapten in de dubieuze financiële constructies van de Servische makelaar Dejan Veljkovic.

FIFA

Het topvoetbal kent in al zijn geledingen rotte plekken. Het bewijs is verpletterend. De leidende wereldvoetbalbond FIFA, de koepel van alle nationale federaties, wordt achtervolgd door een stroom schandalen rond corrupte officials.

‘De FIFA-familie is zoals de personages uit de bekende Amerikaanse maffiareeks ‘The Sopranos’, maar dan met veel slechtere mensen’, klonk het onlangs in een Amerikaanse tv-documentaire over het gesjoemel door de FIFA-top.

Dat voorbeeld druppelt neer op de rest van het voetbal. Witwassen, dubieuze constructies in belastingparadijzen en onderhandse commissies voor makelaars, andere schimmige tussenpersonen, clubbestuurders, coaches en spelers zijn wereldwijd schering en inslag.

868
De bal is rond en de belastingen zijn laag
Voetballers, of ze nu 100.000 of 10 miljoen euro verdienen, betalen maximaal 868 euro per maand

In elk land zijn er ‘Misters x Percent’, ook in België, waarbij de x afhankelijk is van welk aandeel in de transfersom of het loon van de speler ze buiten de officiële boeken opstrijken. Wie verrast is dat er op grote schaal gesjoemeld zou zijn in het Belgische voetbal heeft niet goed opgelet.

De massieve data van het klokkenluidersplatform Football Leaks legden jaren geleden pijnlijk bloot dat fiscale constructies, die geregeld over de grens van het wettelijk toelaatbare gaan, erg populair zijn onder voetballers en makelaars. Het versassen van geld in parallelle circuits blijft geenszins beperkt tot kleine, semicriminele milieus.

Football Leaks gaat tot de absolute top van het voetbal en legde onder meer de dubieuze constructies bloot rond het bedrijf Doyen Sports. Dat onderhoudt banden met de makelaar van de Portugese superster Cristiano Ronaldo. Jorge Mendes en zijn bedrijf Gestifute waren vorig seizoen met 96 transfers boven 15 miljoen euro de nummer twee op de Europese makelaarsmarkt.

Doyen bleek in de gelekte documenten van Football Leaks een meester in de - intussen door de FIFA - verboden constructie om transferrechten van spelers te verhandelen via een vorm van aandeelhouderschap. Dat leidde snel tot een influx van schimmige investeerders.

In het topvoetbal is de grens tussen legale en illegale activiteiten soms vaag. Daarvoor wordt vaak de transfermarkt als grote schuldige aangewezen. Met transfers zijn nog altijd weinig transparante geldstromen gemoeid, het ideale speelterrein om stevige sommen af te romen of scheef te slaan.

Bruine enveloppes of andere ‘relatiegeschenken’ helpen deals te smeren. Het gerecht onderzoekt of dat het geval was voor Mogi Bayat, bij wie lege dozen van Rolex-horloges voor in totaal 8 miljoen euro zouden zijn aangetroffen.

©UEFA

Het topvoetbal is door steeds meer tv-geld en sponsordeals een cashmachine. Alles draait om geld. Makelaars hebben de voorbije vijf jaar 1,2 miljard euro aan commissies verdiend op 2.000 transfers, blijkt uit het jongste financiële rapport van de Europese voetbalbond UEFA.

Daarin zitten natuurlijk niet de ‘kickbacks’, illegale commissies, waarmee op grote schaal gestrooid wordt. In België verdienden makelaars vorig seizoen 42 miljoen aan commissies, een bedrag dat overeenkomt met 60 procent van de winst van de 24 Belgische profclubs op hun transfers.

Die superwinsten lokken naast bonafide types ook mensen die snel verleid worden wettelijke bochten af te snijden om winsten te maximaliseren en zelfs criminele bendes. Overal in Europa liggen bij de politiediensten dossiers over afpersing, bedreiging, fysiek geweld, gedwongen matchfixing en mensenhandel in de voetballerij.

Het Belgische schandaal legt op microniveau bloot hoe makelaars in het internationale voetbal hun dominante positie konden veroveren. Makelaars zijn internationaal in het beste geval nuttige dealmakers door hun knowhow over de spelersmarkt. Maar door financiële nooddruft zijn Belgische middenmoters en kelderclubs met handen en voeten aan ze gebonden.

De gemiddelde Belgische club buiten de top 5 moet schrapen om haar budget rond te krijgen, waarbij een scouting-apparaat het eerste is dat sneuvelt. Makelaars als Mogi Bayat - deze week net als collega Veljkovic gearresteerd - sprongen in dat gat.

Een clubleider: ‘In de laatste weken van de transferperiode breekt paniek uit omdat er een deficit blijkt te zijn van een paar miljoen. Mannen als Mogi Bayat, die een ruime portefeuille spelers hebben, kennen de ins en outs van alle clubs. Bayat weet wie voor welk budget wil kopen en wie moet verkopen.’

Mindere goden varen, zonder scouts, blind over de markt, waardoor ze noodgedwongen moeten terugvallen op de spelersportfolio van makelaars. Het gevolg is dat clubs zwaar bij hem in het krijt staan als ze door een transfer vlak voor de deadline het budget toch op orde krijgen. ‘Maar op een dag kloppen de Bayats van deze wereld op de deur om een wederdienst te vragen. Dat verklaart waarom Mogi zich altijd weer tussen deals weet te wringen, ook al is hij zelfs helemaal geen betrokken partij of makelaar van de speler. They run the show.’

Nulsomspel

Die grote machtspositie leidt tot allerlei vormen van geritsel, met wedstrijdmanipulatie als slechtst een van vele grove uitwassen. ‘Makelaars gebruiken spelers en coaches als volgzame pionnen om ‘hun’ clubs te bevoordelen en in eerste te houden. Elke club maakt mee dat verschillende spelers van dezelfde makelaar zich plots tegelijk geblesseerd melden. Niet alleen bij wedstrijdmanipulatie, maar ook in de machtsstrijd met clubbesturen’, klinkt het.

Dat precies Veljkovic een rol zou hebben gespeeld als go-between voor de matchfixing, is in die context opvallend. De nieuwe eigenaars van KV Mechelen, de ondernemers Dieter Penninckx en Olivier Somers, wilden na hun komst begin dit jaar breken met de almacht van de Serviër in de club. De nieuwlichter Somers en financieel directeur Thierry Steemans, een lid van het ancien régime, zitten allebei in de cel voor hun betrokkenheid in de zaak.

Voorzitter Johan Timmermans sprak afgelopen week buiten het stadion van KV Mechelen de geschokte supporters toe ©BELGA

Het is onduidelijk of en hoe de ‘uitgerangeerde’ Veljkovic zijn voet opnieuw tussen de deur van de bestuurskamer wist te duwen. ‘Net door hun prominente rol kennen makelaars iedereens vuile geheimpjes. Dat is voor mij de grote reden waarom clubs, coaches en spelers vaak moeilijk van een makelaar af geraken, ook al weten ze dat hij achter hun rug om dikke enveloppes zwart geld opstrijkt, wat ten koste gaat van hun transferinkomsten en -uitgaven, salaris en carrière’, zegt een topper van een Belgische club.

‘Het gevolg is dat een grote meerderheid van spelers al lang niet meer naar de juiste club gaat, maar naar de club waar de makelaar het meest kan verdienen en dik is met getrouwen binnen de club.’ Geruchten zijn nooit van de lucht dat makelaars, coaches, spelers en sportief directeurs - de bazen van het transferbeleid in clubs - onder één hoedje spelen om riante illegale commissies onder elkaar te verdelen.

Tegelijk is het voetbal een puur nulsomspel, waarbij het erop aankomt de concurrent zowel op als naast het veld af te troeven. Dat leidt tot diep onderling wantrouwen, waarbij elke zet altijd geïnterpreteerd wordt als een manoeuvre om de tegenstand buitenspel te zetten. Daar maken de makelaars gebruik van om te verdelen en heersen. Het maakt dat clubs - uit vrees voor competitief nadeel door een schaduwspel achter hun rug - nooit echt vol aan één zeel durven te trekken tegen louche makelaars.

Noodgedwongen doet iedereen wel zaken met elkaar door het financiële watervalsysteem dat het voetbal typeert. Het geld van de grote clubs druppelt via transfersommen naar beneden tot bij de kleintjes. ‘Het gevolg is dat iedereen in bad zit met elkaar, vaak met opgetrokken neus. In die diep met elkaar verweven geldstromen zijn een groep makelaars helaas incontournable’, luidt het.

Feit blijft dat KV Mechelen degradeerde. Dat roept vragen op over de lange, machtige arm van de makelaars. In de club wordt dat uitgelegd als het bewijs dat er geen sprake kan zijn van matchfixing. Bovendien trokken de eigenaars Somers en Penninckx na de degradatie naar de rechter tegen Moeskroen met de vraag uit te vissen wie eigenaar is van de Waalse club. Die zou in handen zijn van twee machtige makelaars en sleutelspelers in het internationale voetbal.

De Belgische regels verbieden dat een makelaar eigenaar is van een club. Het lijkt bijzonder raar dat een club eerst de wet overtreedt, om daarna doodleuk naar de rechter te stappen om een onderzoek te eisen naar het hele verrotte boeltje. Door de geruchten rond Moeskroen en Eupen wordt geopperd dat KV Mechelen enkel kanonnenvlees was in een grotere puzzel.

Familieclan

De korting op de sociale zekerheid van voetballers is in tien jaar opgelopen tot meer dan 500 miljoen euro.

KV Mechelen is met zijn strafklacht tegen Moeskroen uitgekotst door de andere clubs. Het voetbal - van de FIFA tot nationale federaties en clubs - gedraagt zich als een familieclan die zijn eigen zaakjes intern regelt en een zwijgplicht of omerta kent.

Pottenkijkers worden genegeerd, subtiel buitengewerkt of monddood gemaakt. KV Mechelen is afgedreigd - tot het intrekken van tv-geld toe - omdat het een ongeschreven heilige regel van het Belgisch voetbal overtrad. De afspraak is de strijd te beperken tot de aparte cenakels van het sportrecht.

Het voetbal gedraagt zich op dezelfde manier tegenover externe overheidscontrole, regulering of een gelijk speelveld qua belastingregime. De FIFA gedraagt zich als een staat in de staat. Als de wereldvoetbalbond in een gastland neerstrijkt voor een WK voetbal, krijgt hij volledige vrijstelling van belastingen en geldt voor de officials een andere status dan voor de onderdanen.

Het Belgisch voetbal is een minstens even grote diva. Sociale lasten van voetballers in België worden berekend op een vast bruto maandloon, dat momenteel 2.281 euro bedraagt. Voetballers, of ze nu 100.000 of 10 miljoen euro verdienen, betalen maximaal 868 euro per maand.

Die korting op de sociale zekerheid is in tien jaar opgelopen tot een bedrag boven 500 miljoen euro. De regeling geldt weliswaar niet alleen voor voetballende grootverdieners, maar voor alle profsporters. Voetbalclubs moeten maar een vijfde van de bedrijfsvoorheffing op de lonen doorstorten aan de belastingdienst.

Voor spelers boven 26 jaar moeten clubs de helft van de belastingkorting uitgeven aan jeugdwerking. En nog is het niet gedaan. Voetballers op rust kunnen vanaf hun 35ste hun aanvullend pensioen cashen aan een belastingtarief van 20 procent.

Buitenlandse run

Na een week van politie-invallen en verhalen over omgekochte refs en bruine enveloppes vallen politici aan de vooravond van verkiezingen over elkaar heen met de belofte het fiscale gunstregime te zullen aanpakken.

Beloftes die in het verleden meermaals gemaakt zijn. Banken zijn too big to fail, clubs te groot qua achterban om er een politieke prioriteit van te maken. Tenzij een politieke durfal geen schrik heeft om harakiri te plegen.

De overheid organiseerde een buitenlandse run op ons voetbal.

De Belgische overheid valt schuldig verzuim te verwijten over de toestand waarin ons voetbal verkeert. Matchfixing en gesjoemel is er overal, maar toch is het Belgisch voetbal een pak rotter dan de buurlanden en ver daarbuiten.

Er zijn niet alleen de fiscale voordelen, maar ook de bijzondere lage minimumlonen voor niet-Europese buitenlanders (81.000 euro bruto per jaar) en de achterpoortjes om het verplicht opstellen van Belgische spelers te omzeilen. Dat heeft ons land veranderd in een goedkope, weinig gereguleerde derdewereldvoetbaleconomie, waar buitenlandse investeerders toestromen.

De overheid organiseerde een structurele buitenlandse run op ons voetbal. Club na club - in de eerste klasse vijf van de 16 en in tweede vijf van acht - valt in handen van buitenlandse eigenaars. Die zijn lang niet allemaal van bedenkelijke reputatie. Maar niet iedereen is altijd even transparant over zijn geldstromen, mee door het gebruik van schermvennootschappen in fiscale havens.

Vaak gaan er makelaars of andere groepen achter schuil die als enige doel hebben goedkoop talent te parkeren en met meerwaarde naar een grotere competitie door te sluizen. België geniet door het succes van de Rode Duivels de perceptie van schatkamer van talent, een etalage die buitenlands geld hoopt te exploiteren. Dat maakt Belgische clubs tot hubs van waaruit het door wetgeving relatief gemakkelijk is om de loopholes in het systeem uit te buiten.

Er is tenslotte schuldig verzuim over de controle op makelaars. Toen FIFA de regulering doorschoof naar de nationale bonden, ontpopte België zich als een van de meest lakse landen. In België volstaat het 500 euro te betalen en wat papieren in orde te brengen. De rest is een black box. De nationale federaties moeten weliswaar van de FIFA de deals en commissies op transfers van makelaars publiceren, maar dat zet weinig zoden aan de dijk. Het is het wilde westen, met een kluwen van snel enkele honderden makelaars.

In de FIFA lopen gesprekken om opnieuw centrale regelgeving in te voeren, een clearinghouse voor transfers op te richten en makelaars enkel nog commissie op het loon van de speler toe te staan. Hogere minimumlonen, controle op geldstromen en strengere regels verdienen in België evenzeer een debat.

Hoop gloort enigszins in Engeland. Daar is de competitie uitgegroeid tot een mondiaal entertainmentproduct. Dat is zoals de muziekindustrie vanaf de jaren 60 - toen bevolkt door schimmige figuren rond de eerste rockbands - aan het professionaliseren door de influx van het grote geld.

Clubbesturen raken bemand met managers die ervaring opdeden in het gewone bedrijfsleven. Rond het voetbal ontstaat een heuse consultancy industry, waarbij de rol van makelaars vervangen wordt door advocaten en sportmarketingbedrijven als IMG en Wasserman. Die zijn het old school-wereldje van ons kent ons aan het uitzweten, waarbij het zakenmodel meer op Amerikaanse leest geschoeid wordt.

Het Engelse voetbal geldt als miljardeneconomie als te kopieren gidsland door andere grote landen. In België lijkt dat door de bescheiden schaal van competitie en de regelloosheid van ons voetbal een illusie. En lijkt het wachten op de volgende golf huiszoekingen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie