Belgen maken Europees superwapen tegen btw-carrousels

©Dieter Telemans

Nog dit jaar krijgen de Europese lidstaten een superwapen om btw-carrousels, die de EU-landen elk jaar 50 miljard euro kosten, samen aan te pakken. Dat wapen is een systeem van datamining - een techniek om databanken te kruisen - van Belgische makelij.

Het systeem is het geesteskind van Yannic Hulot, adviseur-generaal bij de Bijzondere Belastinginspectie (BBI). Hij heeft het Europese detectiesysteem ontwikkeld met een team van twaalf dataminers, onder wie vijf Belgen.

Grand Theft Europe

Jaar na jaar verliezen de Europese lidstaten 50 miljard euro aan btw-carrousels. Samen met het consortium Correctiv en media uit alle 28 lidstaten, volgde De Tijd het spoor van de ‘dieven in maatpak’ die schuilgaan achter de grootste belastingdiefstal in de Europese geschiedenis. We doopten ons onderzoek ‘Grand Theft Europe’. We namen honderden interviews af en verzamelden in elk land, ook in België, meer dan 315.000 vertrouwelijke documenten. Lees er alles over in ons dossier. .

De Transactional Network Analysis (TNA) wordt een kopie van een systeem dat de BBI al meer dan 15 jaar met succes gebruikt in ons land. Het leidde ertoe dat de schade door btw-carrousels in België is gedaald van 1,1 miljard euro in 2001 naar amper 45 miljoen euro vorig jaar.

‘Alles is begonnen in 2001 en 2002 bij onze ondersteuningscel btw-carrousels, een gemengd team van de politie en de BBI. Ik heb toen alle fraudes die we al hadden meegemaakt in kaart gebracht', vertelt Hulot in een gesprek met De Tijd. Ze bleken acht basismodellen te gebruiken. De fiscus investeerde in dataminingtechnologie en dataminers om die kennis over de carrousels, de bekende fraudeurs, hun bedrijven en hun netwerken automatisch te toetsen aan een massa van Belgische en internationale btw-gegevens en bedrijfsdata. Via algoritmes kunnen zo erg snel verdachte transacties worden blootgelegd die wijzen op een btw-carrousel. En zo kan onze fiscus snel ingrijpen voordat de schade voor de staatskas oploopt.

U ontwikkelde ook een detectiesysteem om veel sneller op te merken of een vennootschap in ons land wordt gebruikt voor een btw-carrousel.

Yannic Hulot: ‘Dat was nodig. Het probleem was dat de gebruikelijke, administratieve werkwijze niet werkte voor btw-carrousels. Als je een vraag stelt aan een andere dienst en je krijgt pas zes maanden later een antwoord- en dat is dan soms nog niet het antwoord dat je nodig had - zijn de fraudeurs al lang in hun opzet geslaagd. Dat had geen enkele zin. De vragen moesten veel sneller en doelgericht rondgaan. Op basis van de gekende modellen hebben we indicatoren opgelijst die kunnen wijzen op een btw-carrousel. Die toetsten we constant aan nationale en internationale bedrijfsdata.'

8
Yannic Hulot ontwaarde acht modellen uit de 1.500 btw-carrousels die tot dan al waren opgedoken. Die acht modellen gebruiken de criminelen nog altijd.

'Dat detetectiesysteem hebben we jaar na jaar aangescherpt. Als we nu een verlies van 50.000 euro aan btw zien, grijpen we meteen in. Dat systeem werkt al jaren zo goed in de Benelux dat we het nu hebben uitgebreid naar heel Europa. We hebben dat Europese detectiesysteem ‘Transactional Network Analysis’ (TNA) gedoopt. Het is ontwikkeld met een ploeg van 12 dataminers, onder wie vijf Belgen. Vorige week ging het in productie en in de tweede helft van dit jaar krijgen alle lidstaten toegang.’

Hoe werkt dat ‘superwapen’ juist?

Hulot: ‘Het verzamelt alle data over het intracommunautair verkeer van goederen en diensten. Alle aangesloten landen zien waar de grootste risico’s opduiken. Daarna kunnen ze in hun nationale databank - die de landen nog niet willen delen - nagaan of echt sprake is van fraude en daar feedback over geven. Over dat laatste zijn wel strikte afspraken gemaakt. Tja, dit komt er 15 jaar nadat wij ons systeem hier hebben ingevoerd. Maar na enkele zware fraudes zijn de geesten eindelijk gerijpt.’

Kan dit alle btw-carrousels in Europa tegengaan?

Hulot: ‘Het is een systeem van artificiële intelligentie op basis van feiten uit het verleden. De fraudeur kan dus wel nog scoren met een ‘one shot’ buiten het systeem, maar vanaf dan is hij gekend. En die detectie kan al gebeuren de dag nadien, hooguit een maand later. Als hij dan herbegint, staat hij meteen bovenaan op de lijst. We doen dus niet aan preventie, wel aan heel vroege detectie.’

In ons land lijkt dat alvast te werken.

Hulot: ‘Alleen als de fraudeurs een nieuwe markt hebben ontdekt en ons systeem dat nog niet herkent, kan de schade nog oplopen. Destijds dachten we dat er nooit btw-carrousels met diensten zouden gebeuren - het stond niet eens op onze listings - maar de gigantische carrousels met CO2-uitstootrechten in 2009 en 2010 hebben dat doorprikt. Je moet de fraudeurs niet onderschatten. Die markt is op 1 januari 2008 gedereguleerd en al een jaar voordien hadden Fransen uit Marseille vennootschappen in Las Vegas opgericht om te handelen in CO2-rechten.'

'Het was een mysterie hoe de fraudeurs zo snel op de hoogte waren van die nieuwe markt. Wij hebben de fraude ontdekt in april 2009, twee jaar en vier maanden later dan de fraudeurs. Dat is toch ongelooflijk! Bij de minste opportuniteit zijn ze erbij. En toen ze hier hun slag hadden geslagen bij een Belgische grootbank waren ze 15 dagen later al hetzelfde aan het doen in Tsjechië. En daar hebben ze nog eens 40 miljoen euro kunnen buitmaken bij de nationale elektriciteitsoperator. Kmo’s hebben maanden nodig om in een ander land aan de slag te gaan, de organisatoren van btw-carrousels niet.’

Kmo’s hebben maanden nodig om in een ander land aan de slag te gaan, de organisatoren van btw-carrousels niet.
Yannic Hulot
adviseur-generaal bij de BBI

We zien dat de bendes, ook in België, zelfs als ze veroordeeld geraken er handig in slagen hun grote opbrengsten verborgen te houden.

Hulot: ‘De terugvordering verloopt in het algemeen erg slecht bij btw-carrousels, zeker als er georganiseerde criminaliteit achter schuilgaat. Daarom is het ook onze aanpak om de fraude zo snel mogelijk te stoppen en de verliezen te beperken. De fraudeurs openen de btw-kraan en wij draaien ze zo snel mogelijk dicht. Vroeger bleef het water gewoon lopen: er ging veel tijd verloren voor we in actie schoten.’

Hoe slagen de bendes erin zulke grote winsten verborgen te houden?

Hulot: ‘Ze kunnen hun buit witwassen via onverklaarbare linken. Dan hebben ze bijvoorbeeld een buit van 100 miljoen dollar en splitsen ze die op in duizend overschrijvingen naar China. Tegelijk houdt de douane in Frankrijk - op de luchthavens Charles de Gaulle en Orly - mensen tegen met koffers vol geld, miljoenen dollars. Wat is er dan aan de hand? De fraudeurs in Frankrijk hebben veel cash in belastingparadijzen waar ze niet mee wegkunnen. Terwijl de Chinezen hier veel cash hebben, zoals zwarte opbrengsten uit restaurants en prostitutie, dat ze niet bij de banken krijgen. En dat wisselen ze dan gewoon uit. De ene stort het geld op rekeningen in China, de andere brengt de cash naar Frankrijk. De opportuniteit brengt hen bij elkaar.’

De opbrengsten uit de carrousels worden ook gebruikt om andere criminaliteit, zoals mensenhandel, te financieren. Collega-journalisten waarmee we het Grand Theft Europe-onderzoek voerden, hebben in hun land ook linken gevonden naar terroristische organisaties. Hoe zit dat in België?

Hulot: ‘In België hebben we dat nog niet meegemaakt. Er zijn in Nederland en Denemarken wel gevallen geweest van jihadisten die zijn gefinancierd met geld uit btw-carrousels. Maar dat ging dan wel over banale carrousels waarbij ook de bedragen klein waren. En de opbrengsten zijn niet naar de jihadisten zelf gevloeid, maar naar hun entourage.’

Btw-carrousels draaien op postbus- of spookvennootschappen die geen btw betalen. Moeten we de wildgroei aan spookvennootschappen in ons land niet aanpakken?

Hulot: ‘Je kan inderdaad ook in ons land nog gemakkelijk een kant-en-klare vennootschap kopen, voor een euro of zo. Er zijn mensen die een business runnen in het oprichten en doorverkopen van vennootschappen. Maar dat is voor mij niet de inzet. Ik geloof niet in preventie op dat vlak. Je kan alle btw-nummers beginnen controleren die worden uitgedeeld, maar dat rendeert niet. Je haalt er dan wel 1 vennootschap op 10.000 uit, maar je gaat er nodeloos 9.999 vennootschappen mee hinderen. Dat is alsof je iedereen gaat controleren die een mes koopt om te verhinderen dat nog iemand een moord pleegt met een mes.’

45 miljoen
Btw-fraude
Onze fiscus gebruikt het detectiesysteem al 15 jaar. Het bracht de schade door btw-carrousels terug van 1,1 miljard in 2001 naar 45 miljoen vorig jaar.

Btw-carrousels teren ook op gewone bedrijven die de producten of diensten van de fraudeurs kopen tegen een (verdacht) lage prijs.

Hulot: ‘De fraudeur probeert bedrijven die wel te goeder trouw zijn in de val te laten trappen. Om hen te verleiden zal hij met verlies verkopen. Zolang hij de btw maar opstrijkt. Destijds waren er zoveel carrousels met mobiele telefoons dat Ericsson toegaf dat 70 tot 80 procent van zijn verkochte telefoons te maken had met btw-fraudes. Het was toen zo erg gesteld in de sector dat wie niet met fraudeurs werkte, failliet ging. Het systeem was pervers. Nu is het systeem zo goed als clean en duiken alleen nog hier en daar fraudeurs op.’

Zijn de gewone bedrijven die ervan profiteren medeplichtig aan de carrousels?

Hulot: ‘In sommige sectoren zijn ‘medeplichtige’ bedrijven. Soms is ook sprake van een interne fraude bij die bedrijven: iemand bij het bedrijf die de fraudeurs helpt. Bijvoorbeeld een verantwoordelijke van de verkoopdienst die is omgekocht en telkens een commissie krijgt op de grote aankopen die de fraudeurs bij hem doen. Maar soms gaan bedrijven onbewust in op een aanlokkelijk aanbod. De fraudeurs viseren dan ook liever sectoren die nog niet vertrouwd zijn met het fenomeen van de carrousels. Want dan duurt het langer voor de bedrijven de juiste beslissingen nemen.’

Het probleem sleept al lang aan. Al sinds de eenmaking van de Europese markt in 1993 biedt het Europese btw-systeem alleen maar meer opportuniteiten voor de carrouselfraudeurs. Liggen politici te weinig wakker van het probleem?

Hulot: ‘Dat is inderdaad onze bekommernis. Het probleem moet politiek gevoelig blijven, ook in ons land. Want zodra we de teugels lossen, zullen de fraudes ook bij ons opflakkeren. Btw-carrousels zijn heel volatiel. Het is zoals wijn: ook de fraudeurs hebben goede en slechte jaren.’

Lees alle 'Grand Theft Europe'-artikels van het consortium Correctiv en media in andere EU-lidstaten op de website www.grand-theft-europe.com

Lees verder

Advertentie
Advertentie