'Er is veel woede. En met corona erbij kan dat leiden tot chaos op de straat'

Bernard Delvaux (Sonaca), naast Françoise Chombar (Melexis): ' Er is veel woede bij de bevolking. Er is verarming. En met corona erbij kan dat leiden tot chaos op straat.'

‘De coronacrisis legt de fragiliteit van België nog veel meer bloot. Wij zijn zeer, zeer ongerust.’ Captains of industry Françoise Chombar en Bernard Delvaux trekken aan de alarmbel. ‘Er is een schrijnend gebrek aan politiek leiderschap. Als de politiek nu niet antwoordt, antwoordt binnenkort de straat.’

Alsof het in een ander tijdperk was, het dubbelgesprek dat Bernard Delvaux, de Waalse patron van het luchtvaartbedrijf Sonaca, en Françoise Chombar, al dertig jaar de leading lady van de chipbouwer Melexis, op 6 maart in Hertoginnedal hadden. Van een lockdown was nog geen sprake. Van coronadoden in ons land ook niet. Van 1 miljoen tijdelijk werklozen evenmin. Noch van een regering-Wilmès met volmachten.

De gesprekken van Hertoginnedal | Françoise Chombar & Bernard Delvaux

We interviewden hen daarom een tweede maal, telefonisch, deze week. De wereld is in enkele dagen meer veranderd dan de voorbije twintig jaar, en toch blijven beiden bij wat ze gezegd hebben over de veranderingen die België nodig heeft. ‘Het is zelfs nog dringender’, zegt Chombar. ‘Voor veranderingen is een burning platform nodig, een gevoel van urgentie. We kunnen toch niet meer urgentie hebben dan vandaag?’, zegt Delvaux.

 

De crisis raakt zowel Sonaca als Melexis midscheeps. ‘Bijna al onze klanten liggen stil. De wereldwijde productieketen stokt’, zegt Delvaux. Sonaca, als leverancier van vliegtuigonderdelen keihard getroffen, heeft in zijn productie-eenheid in Gosselies voor iedereen tijdelijke werkloosheid ingevoerd. Bij Melexis gaat de productie met horten en stoten door, maar de belangrijkste afnemer, de auto-industrie, ligt zo goed als stil, in Europa en de Verenigde Staten.

Meneer Delvaux, twee weken geleden zei u nog dat het coronavirus minder erg was dan de politieke blokkering. Omdat zo’n virus tijdelijk is. Blijft u daarbij?

Bernard Delvaux: ‘Ondertussen heeft deze pandemie ongeziene proporties aangenomen. De economische impact is enorm. Maar die lange politieke impasse heeft ons ook niet geholpen bij het anticiperen. In het begin van de crisis liepen we achter de feiten aan. Data en nieuwe technologie werden amper ingezet, er was te weinig beschermend materiaal, te weinig testmateriaal.’

‘De maatregelen die we sinds vorige week nemen, zijn over het algemeen wel de juiste. Dat is goed. Er moet zuurstof in de economie worden gepompt, vele miljarden tegelijk. Zelfs als dat de begroting pijn gaat doen. Deze uitzonderlijke situatie noopt tot uitzonderlijke maatregelen. Ten gronde blijft mijn analyse wel overeind: ik ben zeer ongerust over wat zich op langere termijn in België aan het afspelen is.’

'Ik ben zeer ongerust over wat zich op langere termijn in België aan het afspelen is. De verarming is een probleem, ook bij een deel van de werkende mensen. De politiek biedt daar geen antwoord op.'
Bernard Delvaux
CEO Sonaca

Françoise Chombar: ‘Deze crisis legt de mankementen van het politiek functioneren net nog genadelozer bloot. Om het ergste leed te bestrijden bij de horeca, starters of kleine zelfstandigen zijn een paar goede beslissingen genomen en gelukkig is er het systeem van tijdelijke werkloosheid. Maar dat is bijlange na niet voldoende. Niemand twijfelt er nog aan dat we een zware recessie tegemoet gaan.’

‘Premier Sophie Wilmès (MR) geef ik alle krediet om in deze omstandigheden de leiding over dit crisiskabinet te nemen. De competenties die je nodig hebt om een land te leiden zijn andere dan die waarmee je verkiezingen wint. En ik hoop dat zij die heeft.’

‘Maar wat gebeurd is in het weekend dat een noodregering gevormd moest worden, tart de verbeelding. Dat je er tijdens zo’n ongeziene crisis zelfs niet in slaagt een regering te vormen waarin de grootste partijen zitten, dat is zo… triest. Hoe kunnen we na deze coronacrisis een doortastend economisch plan doorvoeren als de twee grootste partijen, de PS en de N-VA, zelfs niet één minister hebben in die regering? Ik plak geen namen op wie schuld treft, alleen dit: grote ego’s creëren grote problemen. De effecten van dit te veel aan particartie zullen nog jaren nazinderen.’

U klinkt boos.

Chombar: ‘De toestand is ernstig. Ik kan alleen maar hopen dat experts in de luwte een economisch plan met een toekomstperspectief uitwerken. Onze kinderen zullen de rechters van de politici van vandaag zijn. Zij hebben nu de keuze: blijft het bij de janboel van de voorbije jaren of nemen ze eindelijk de teugels in handen?’

Delvaux: ‘Ik zeg al meer dan vijf jaar dat ik ongerust ben over België. Er is woede bij de bevolking. De verarming is een probleem, ook bij een deel van de werkende mensen. De politiek biedt daar geen antwoord op. Als corona daar nog bijkomt, kan dat tot chaos op straat leiden.’

Meent u dat? Straatgeweld?

Delvaux: ‘Ik overdrijf niet.’

De competenties die je nodig hebt om een land te leiden zijn andere dan die waarmee je verkiezingen wint.
Françoise Chombar
CEO Melexis

Chombar: ‘Je praat alsof we in de Weimarrepubliek leven, Bernard. Maar ik deel de ongerustheid. De gele hesjes komen niet uit het niets. Een deel werkende mensen heeft niet van de globalisering kunnen profiteren. Onze samenleving is niet voorbereid op alle problemen die op ons afkomen. We gebruiken lang niet alle talent, worden altijd maar minder inclusief. We zagen jaren van polarisatie, stilstand, verspilzucht. Dit land heeft een duidelijke toekomstvisie nodig en die is er niet.’

Delvaux: ‘Daardoor wenden mensen zich tot de extremen, in Vlaanderen en in Wallonië. Extremistische partijen stellen totaal irrealistische zaken voor. Die zijn verleidelijk als elders geen perspectief geboden wordt. Die partijen zoeken voor alles een zondebok. Migranten, Joden, de Walen, de Vlamingen… De oplossing is dan zogezegd de splitsing van het land. Met datzelfde mechanisme werd de weg geplaveid voor de brexit. Terwijl een splitsing van het land precies even stupide is.’

'Zoals Kennedy moeten we enkle toekomstprojecten uittekenen voor zeven tot tien jaar. Alleen zo kunnen we de mensen weer motiveren.'

Hoe geraken we uit die spiraal?

Chombar: ‘We moeten beginnen met België te vereenvoudigen, op alle niveaus. Doordat onze structuur veel te complex is en er te veel overheid is, betalen we te veel belastingen. Bovendien worden die federaal geïnd en vooral regionaal en lokaal uitgegeven. Dat kan veel eenvoudiger.’

Delvaux: ‘In 2014 had de Zweedse coalitie een hele legislatuur om te transformeren. Helaas bleek ze - het is een objectieve vaststelling - daar niet toe in staat. De vergrijzing, de begroting, mobiliteit, een energiestrategie voor de lange termijn, al die projecten zijn niet ten gronde aangepakt. Burgers verliezen daardoor het vertrouwen in de traditionele partijen.’ 

België is op, klinkt het dan.

Delvaux: ‘Nee, we moeten België hervormen. Welke partij ook kan op elk niveau beslissingen blokkeren. Door de opeenvolgende staatshervormingen weten we niet meer wie wat beslist. Geen enkele partij slaagt er nog in een echte hervorming erdoor te drukken.’

‘Laten we drie, vier jaar de tijd nemen om een institutionele hervorming goed voor te bereiden, gericht op meer efficiëntie en vereenvoudiging. Bepaalde zaken gebeuren beter op het federale niveau, andere worden beter geregionaliseerd. De Franse Gemeenschap kan eventueel verdwijnen als bestuursniveau, net als de provincies.’

Een staatshervorming voor meer efficiëntie, dat horen we al lang.

Delvaux: ‘Er is inderdaad meer nodig. Er is een gebrek aan leiderschap. Zoals de Amerikaanse president John F. Kennedy moeten we enkele grote toekomstprojecten voor de lange termijn uittekenen. Voor zeven tot tien jaar. Alleen zo kunnen we mensen weer motiveren. De mensen zijn ervan overtuigd dat hun kinderen het minder goed gaan hebben dan zijzelf. Ik zie niet in waarom we ons daarbij moeten neerleggen.’

Chombar: ‘Zuid-Korea heeft gezegd: we willen in tien jaar een technologische natie worden. En dat heeft het gedaan. Wij kunnen dat ook.’

Delvaux: ‘De projecten moeten zeer concreet zijn: energie en mobiliteit van de toekomst, het opvangen van de vergrijzing, een performanter land met een betere concurrentiepositie. Zet vier of vijf van die projecten in de steigers en je kan iets realiseren zoals Kennedy in de jaren zestig. Als ik in mijn bedrijf alleen maar over problemen praat, dan luistert na zes maanden niemand nog. Maar als ik zeg: kijk, daar hebben we een zorg, maar er ligt een prachtige toekomst voor ons als we dat en dat oplossen, dan zie je mensen groeien en luisteren. Dat de politiek zich beperkt tot die moonshots en het vastleggen van die doelstelling. Voor de uitvoering moet meer gewicht bij de administratie komen te liggen.’

De ambtenaren gaan het oplossen?

Delvaux: ‘Experts moeten het vertrouwen krijgen om doelstellingen over meerdere jaren uit te voeren. Bij Proximus en Bpost heb ik het zelf meegemaakt. Die bedrijven zijn beginnen te draaien op het moment dat de politiek een stap achteruit gedaan heeft en John Goossens en Johnny Thijs heeft laten werken. De politiek moet stoppen met alleen aan micromanagement te doen en bezig te zijn met perceptie. Dat laatste is catastrophique.’

Dat is geen fraai beeld.

Chombar: ‘De competenties om verkiezingen te winnen zijn anders dan de competenties om een land te leiden. Daar ligt het probleem.’
‘In een bedrijf ontstaat geroezemoes als het niet duidelijk is waarmee je bezig bent en je niet goed communiceert over het waarom en waarheen. Als je dat wel doet, dan krijg je mensen mee, ook bij moeilijke beslissingen. Dat geldt ook voor de politiek.’

De verkozenen des volks zijn misschien niet noodzakelijk de beste bestuurders, maar er is ook nog zoiets als democratische legitimiteit.

Chombar: ‘Er kunnen goede tussen zitten, maar niet allemaal. We moeten mensen met de juiste competenties bij elkaar brengen om te besturen, een land te runnen. Dat kunnen politici en niet-politici zijn. Combineer dat met meer rechtstreekse burgerparticipatie. We zouden elk parlementslid het woord moeten geven over grote projecten, en dat opnemen op video, zodat mensen zich een beter oordeel kunnen vormen. Nu beslissen de partijhoofdkwartieren alles en leggen ze hun parlementsleden op hoe ze moeten stemmen.’

Delvaux: ‘De particratie maakt onze democratie kapot. De partijen hebben er op korte termijn geen belang bij om dat systeem in vraag te stellen maar...;’

De drie schokmaatregelen van Bernard Delvaux

1.Lanceer drie, vier grote langetermijnprojecten à la Kennedy over meerdere legislaturen die de mensen weer doen dromen: energie, mobiliteit, vergrijzing, een land dat kan concurreren en top is in technologie.

2.Vereenvoudig drastisch en maak ons land efficiënter.

3.Laat veel meer over aan de administratie en aan technici.

Chombar: ‘Ah nee, want ze worden er zelf beter van…’

Delvaux: ‘Dat zou ik niet luidop durven te zeggen in de krant (lacht)! Op middellange termijn moet de politiek beseffen dat dat op een bepaald moment een opstand gaat veroorzaken. Met corona erbij dreigen we in Griekse toestanden terecht te komen. Dat zou betekenen dat het systeem harakiri heeft gepleegd.’

Met het Marshallplan heeft de vorige Waalse regering grote projecten proberen uit te zetten. Dat was toch ook geen onverdeeld succes, net als het strategisch investeringsplan van Charles Michel.

Delvaux: ‘Voor het Marshallplan is misschien 20 procent van de weg afgelegd. Er was geen coördinatie met het federale of Europese niveau. Er is nu een mooie testcase voor Wallonië. De Waalse regering heeft voor de zomer een transitieplan aangekondigd. Ik hoop dat dat geen catalogus van maatregelen wordt, maar iets coherents met één doelstelling. On verra.

Zoals Kennedy moeten we enkele toekomst- projecten uittekenen. Voor zeven tot tien jaar. Alleen zo kunnen we mensen weer motiveren.
Bernard Delvaux
CEO Sonaca

Chombar: ‘Ursula Von der Leyen, de voorzitster van de Europese Commissie, doet iets gelijkaardigs met haar Green Deal. Nog wat haperend misschien, maar de filosofie is niet slecht.’

‘Europa heeft een gouden kans die zich maar om de paar decennia voordoet. Het kan van deze crisis een opportuniteit maken. Ik zie het slecht aflopen voor de Verenigde Staten. Ik verwacht dat de VS als wereldmacht veel terrein verliezen. China neemt voor een deel die plaats in, maar Europa kan dat ook. Wij kunnen dat. Never waste a good crisis.’

Terug naar België, naar de plek waar we hier zitten: Hertoginnedal, waar met veel crisissen en moeilijkheden regeringen gevormd werden. Is een afspiegelingsformule, waarbij de federale regering verplicht wordt samengesteld met de regionale meerderheden, een oplossing?

Delvaux: ‘Stel dat je een internationaal bedrijf hebt met een Europese en Amerikaanse business unit. Als de Europese afdeling ergens niet in slaagt, dan zegt ze dat het de fout is van de Amerikanen. En omgekeerd. Als dat de mentaliteit is, dan heeft je bedrijf een reuzengroot probleem. Stel zo eens een regering samen. Zo marcheert dat niet.’

‘De fundamentele vraag moet zijn: hoe scharen we iedereen weer achter dezelfde visie en dezelfde doelstellingen? Hoe laten we iedereen samenwerken in plaats van de schuld in elkaars schoenen te schuiven? Zo bekeken hebben we eerder een nieuwe cultuur dan een nieuwe staatsstructuur nodig.’

Chombar: ‘Vlamingen en Walen, we kennen elkaar niet meer. We kunnen bijvoorbeeld al beginnen met alle tv-programma’s te ondertitelen in de andere landstaal.’

‘Als je een federale regering wil vormen die draagvlak heeft, dan moet ik als Vlaming ook voor Franstalige politici kunnen stemmen en vice versa, in een federale kieskring. Dan moeten Waalse politici ook in Vlaanderen uitleggen waarvoor ze staan (Delvaux knikt instemmend).’

Vlamingen en Walen kennen elkaar niet meer, zegt u. Is het nog wel mogelijk een gemeenschappelijke toekomstvisie te definiëren?

Delvaux: ‘Ja, natuurlijk. Er zijn meer verschillen tussen Waals-Brabant en Charleroi dan tussen Vlamingen en Walen in het algemeen. Kom eens kijken naar de technologiebedrijven rond de universiteit van Luik, of naar onze biotech. Dat is indrukwekkend.’

'In een bedrijf ontstaat geroezemoes als het niet duidelijk is waarmee je bezig bent en je niet goed communiceert over het waarom en waarheen. Als je dat wel doet, dan krijg je mensen mee, ook bij moeilijke beslissingen.'
Françoise Chombar
CEO Melexis

Chombar: ‘Vlamingen en Walen hebben veel meer gemeenschappelijk dan Vlamingen en Nederlanders. In mijn managementteam van negen mensen zitten naast Vlamingen drie Walen en één Fransman. Twee wonen in Bulgarije… en we spreken Engels. Dat werkt perfect. We zitten in 14 landen met 50 nationaliteiten, op drie continenten. Dat lukt omdat we constant bezig zijn met het gemeenschappelijk waardenpatroon bij Melexis. Zo creëer je respect en begrip voor de problemen die er elders zijn. Zonder zo’n common vision gaat dat niet. Dat zou België ook moeten hebben.’

Negeert u met zo’n pleidooi voor een eengemaakte federale kieskring en een gemeenschappelijke toekomstvisie de verkiezingsuitslag van 26 mei niet?  Bijna de helft van de Vlaamse kiezers heeft voor nationalistische en separatistische partijen gestemd.

Chombar: ‘Mensen kiezen voor de extreme partijen omdat die communiceren over identiteit en uitsluiting. Door dat communicatiesausje van ‘we gaan voor iedereen zorgen zolang het maar eigen volk is’, denken kiezers dat ze daar zelf voordeel mee gaan doen. Maar dat zijn geen echte oplossingen.’

Advocaat Marc Uyttendaele zegt over een verdere opdeling van het land: ‘Als de Franstaligen de garantie krijgen dat de financiële solidariteit behouden blijft, dan is alles mogelijk.’

Delvaux: ‘Hier zet ik even mijn Waals petje op. Ik ben erg ontgoocheld dat Wallonië blijft steken in het deuntje dat de financiële solidariteit en transfers het enige zijn wat ons interesseert. Status quo is geen optie. Komaan, laat ons als Walen zelf een hergroepering van bevoegdheden op het federale, regionale en lokale niveau voorstellen. Op fiscaal vlak moeten we ook radicaal durven te zijn. Stel je voor dat we geen belastingen meer heffen waar we wonen, maar waar we werken. Een verarming voor Vlaanderen en Wallonië, maar Brussel zou er wel bij varen.’

De drie schokmaatregelen van Françoise Chombar

1. Vereenvoudig de vele lagen overheid en maak dat we met minder staat meer terugkrijgen. Laat experts een economisch herstelplan uitwerken.

2. Geef partijhoofdkwartieren minder gewicht en individuele parlementsleden meer. Voer meer burgerparticipatie in.


3. Vlamingen en Walen moeten elkaar weer beter leren kennen. Ondertitel bijvoorbeeld Franstalige zenders in het Nederlands en vice versa. Voer een federale kieskring in.

Chombar: ‘Ook de regio’s zijn geen voorbeelden van goed bestuur. Hoe meer regeringen erbij komen, hoe meer uitgegeven wordt. Meer dan er inkomsten zijn. En iedereen kijkt naar het federale niveau om bij te passen. Regio’s worden niet genoeg financieel geresponsabiliseerd. Het moet simpeler, maar het overheidsapparaat moet ook kleiner worden. Er gaat veel te veel geld naar, en de mensen krijgen er te weinig voor terug.’

De gesprekken van Hertoginnedal

De coronacrisis leidt tot politiek hoogspel in België op het hoogste niveau. Steeds luider klinkt de oproep om na de crisis het Belgische politieke model te hertekenen. Welke drastische oplossingen zijn nodig om de motor weer aan de praat te krijgen? De Tijd bracht acht experts samen in Hertoginnedal. Volgende aflevering: Aline Muylaert (Citizenlab) en Sébastien Deletaille (serieondernemer).

Lees verder

Advertentie
Advertentie