Het krimpscenario van de olie-industrie is ingezet

©Wouter Van Vooren

De croronapandemie zette de grootste crisis ooit in de petroleumindustrie in gang. In Antwerpen betekende het de doodsteek voor een van de drie raffinaderijen. 'Corona heeft de problemen hier in een stroomversnelling gebracht. Het zal nooit meer worden als voorheen.'

Het corona-effect, de nieuwe economie na de pandemie

©Filip Ysenbaert

Corona heeft inkomsten doen crashen, businessmodellen ontwricht, gewoontes dooreengeschud, veranderingen doorgeduwd. Wat keert terug naar het oude? Wat blijft voor altijd anders? En vooral: welke kansen biedt dat?

‘Geloof me. Ze mogen beweren wat ze willen, maar deze raffinaderij zal nooit meer opengaan’, zegt Patrick Lodewijckx. De vakbondsman van het ABVV staat buiten op de parking voor de olieraffinaderij van Gunvor in de Antwerpse haven. Hij trekt zijn rode sjaal op tegen de gure wind. Op de achtergrond priemen zwartgeblakerde schoorstenen als lange vingers de lucht in. De schouwen blazen geen rook meer uit. Sinds augustus liggen de installaties stil. ‘Alles leek goed te gaan en toen uit het niets kregen we te horen dat de raffinaderij dicht moest’, zegt Lodewijckx.

In de nasleep van de eerste coronagolf besliste de Zwitserse eigenaar in juni Gunvor Petroleum Antwerpen (GPA) buiten dienst te stellen. ‘De pandemie heeft van een al uitdagende situatie een onhoudbare situatie gemaakt’, zei topman Torbjörn Törnqvist. Vanuit het hoofdkantoor van de oliehandelaar in Genève noemde hij het tempo waarin de Antwerpse raffinaderij cash verbrandde ‘onbetaalbaar’.

In de mottenballen? Dat wordt als excuus gebruikt om niet te moeten toegeven dat de raffinaderij opgedoekt wordt.
Patrick Lodewijckx
ABVV-secretaris Antwerpen

Van de 250 werknemers moesten er 175 weg. De rest kon aan boord blijven omdat de site nog dienstdoet als tankopslag. ‘Velen kunnen elders in de haven aan de slag, maar onderschat het niet’, zegt Lodewijckx. ‘Zo’n sluiting is een sociaal drama.’

Ronny Stijleman, de directeur van GPA, komt even polsen wat een vakbondsman en een journalist op de parking van zijn bedrijf staan te bekokstoven. Echt hartelijk is het wederzien niet. ‘Samen op de foto? Liever niet’, zegt Lodewijckx met een zuinig lachje. Of de raffinaderij het al langer moeilijk had? ‘We waren net aan het aanwerven’, zegt Stijleman. ‘Begin dit jaar zaten we in een positieve spiraal, met gunstige marges. Toen kwam de lockdown met amper nog vlieg- en scheepsverkeer. De klap kwam heel abrupt en bruusk.’

Stijleman wil niet weten van het woord ‘sluiting’. ‘De raffinaderij ligt in de mottenballen. De installaties zijn gevuld met stikstof om ze goed te conserveren. In theorie houden we ons klaar om weer op te starten als de situatie zich daartoe leent.’

Lodewijckx rolt met zijn ogen. ‘Mothballing wordt als excuus gebruikt om niet te moeten toegeven dat de raffinaderij opgedoekt wordt’, zegt hij. ‘Als een raffinaderij sluit, moet de grond gesaneerd worden en dat is een kostelijke affaire. Dus houdt men liever de illusie in stand dat de raffinaderij nog een toekomst heeft.’

Negatieve olieprijzen

Met corona belandden bedrijven in de grootste crisis in de 161-jarige geschiedenis van de olie-industrie. De vraag kelderde en toen de opslagtanks volliepen, dook de Amerikaanse olieprijs op 20 april even onder nul. Bedrijven betaalden om van hun olie-overschotten verlost te raken.

©Mediafin

Sindsdien volgden de onheilsberichten elkaar in hoog tempo op. Investeringen werden geannuleerd, dividenden geknipt, banen geschrapt en boorputten stilgelegd. De oliemaatschappijen boekten miljarden af voor oliebronnen die ze na corona niet meer rendabel kunnen ontginnen. De Amerikaanse gigant ExxonMobil, ooit het grootste beursgenoteerde bedrijf ter wereld, tuimelde uit de Dow Jones-index en de Europese oliemaatschappijen verloren dit jaar al 360 miljard euro, meer dan de helft van hun beurswaarde.

De klap was compleet toen BP aankondigde dat het tijdperk van de almaar groeiende vraag naar olie voorbij is. De Britse oliereus voorspelt in zijn jaarlijkse energiebijbel Energy Outlook dat corona het keerpunt is. In twee van de drie scenario’s zal de wereldwijde oliehonger nooit meer het niveau van 2019 bereiken en ligt de oliepiek, de ‘peak oil’, al achter ons.

Met de luchtvaart op apegapen, minder autoverkeer door thuiswerk en een sputterende economie staat nog jarenlang een rem op het olieverbruik. Experts verwachten bovendien dat de e-auto dankzij de dalende batterijkosten voor zijn grote doorbraak staat, waardoor de vraag naar benzine en diesel afneemt.

‘We moeten ons niet blindstaren of de piek wel of niet in 2019 plaatsvond’, zegt Thijs Van de Graaf, professor energiebeleid aan de UGent. ‘De scenario’s lopen ver uiteen, maar overal is het een constante dat de groei van de consumptie zal vertragen. Het belangrijkste is wat daarna gebeurt. Zal de vraag naar olie snel afnemen of blijft die nog lang op een plateau hangen?’

Neergang ingezet

Onder druk van investeerders en aangescherpte klimaatdoelen bereiden vooral de Europese oliemaatschappijen zich voor op de neergang van de olie-industrie. Shell-topman Ben van Beurden zei vorige maand dat 2019 het jaar was waarin Shells olieproductie ‘haar hoogtepunt bereikte’. Met investeringen in hernieuwbare energie wil de Nederlands-Britse oliereus zich binnen tien jaar omvormen tot ’s werelds grootste elektriciteitsleverancier. BP verraste met de boude belofte tegen 2030 40 procent minder olie en gas te zullen oppompen. Het Franse Total wil in diezelfde periode de verkoop van olieproducten als benzine en diesel met 30 procent afbouwen en fors investeren in zonne- en windenergie.

Ronny Stijleman, directeur GPA: 'De klap kwam heel abrupt en bruusk.' ©Wouter Van Vooren

Tegen die achtergrond is de sluiting van een van de drie Antwerpse raffinaderijen de voorbode van nog meer disruptie. Door de afnemende vraag naar brandstoffen verwacht het Internationaal Energieagentschap (IEA) dat de komende tien jaar 14 procent van de raffinagecapaciteit in de ontwikkelde economieën uit dienst gaat. Zeker de oudere Europese raffinaderijen zullen het moeilijk krijgen, omdat de olievraag in Europa al sinds 2005 terugloopt.

‘Corona heeft alles in een stroomversnelling gebracht’, zegt Lodewijckx. ‘Ze heeft de bestaande problemen uitvergroot. De miljardenafschrijvingen in schaliegas en teerzandolie bijvoorbeeld zaten er sowieso aan te komen omdat er geen vraag meer zal zijn naar die producten.’

Stroomversnelling

Volgens Van de Graaf heeft corona de petroleumsector gekatapulteerd naar een punt waar we pas over vijf à tien jaar zouden staan. ‘In Europa is de vraag zelfs teruggevallen naar het niveau van de jaren 50’, zegt de professor. ‘Het is duidelijk dat de historische groeitempo’s nooit meer terugkomen. De industrie moet zich aanpassen aan een nieuwe rol in het postgroeitijdperk, waarin de oliesector krimpt en het moeilijker wordt nog investeerders en werknemers aan te trekken.’

©Mediafin

De grootste concurrentie komt mogelijk van buiten de oliesector. Op Wall Street moest ExxonMobil onlangs de positie van waardevolste energiebedrijf afstaan aan Next Era Energy, een Texaanse aanbieder van wind- en zonne-energie. Ook spelers in andere sectoren, zoals elektrische wagens, alternatieve plastics, synthetische brandstoffen, groene waterstof, biochemie en nieuwe vormen van recyclage, staan te popelen voor een stukje van de markten die jarenlang de speeltuin van big oil waren. Het valt te verwachten dat de strijd om het resterende marktaandeel aanwakkert.

Of de raffinaderij in Antwerpen door een overnemer gered kan worden, willen we nog weten. Gunvor deed het al eens toen de vorige eigenaar Petroplus eind 2011 in financiële problemen raakte. ‘Vergeet het maar’, besluit Lodewijckx. ‘Niemand wil hier nog in investeren. Voor deze raffinaderij is het einde verhaal en het zal niet de laatste zijn.’

Stoom u klaar voor het leven postcorona: herbekijk de webinars van De Tijd

Wat is het corona-effect op uw werk en klantenrelaties? Zijn uw vaardigheden nog up-to-date sinds thuiswerk de norm werd? En hoe gaat u om met coronastress? Tijdens vijf webinars vroeg De Tijd het aan experts, en verzamelden we uw ervaringen.

Het nieuwe hybride werken: hoe bouwt u een organisatie rond thuiswerk? (21 oktober - herbekijk)
met Ann Caluwaerts, executive vice-president people, brand & corporate affairs bij Telenet.

Hoe vindt u de weg naar klanten nu onlinecontact de norm is? (28 oktober - herbekijk)
met Steven Van Belleghem, marketingconsultant, -auteur en -spreker bij Nexxworks

Welke competenties hebt u nodig op de postcorona-arbeidsmarkt? (4 november - herbekijk)
met Wim Adriaens, gedelegeerd bestuurder VDAB, en experts Jan Wilmots, Ulrich Petré en Veerle Torrekens

Hoe houdt u tijdens een pandemie het hoofd boven water? (12 november - herbekijk)
met Tine Daeseleire, CEO van The Human Link

Hoe leiden in coronatijden? (18 november - herbekijk)
met Steven Poelmans (AMS) en Piet Wulleman (Wombat)

Lees verder

Advertentie
Advertentie