Johan Leman: 'Filosofisch, maar nooit pedant'

©Foyer vzw

Voor Johan Leman, de voorzitter van het integratiecentrum Foyer, is 'De vrouw met het rode haar' van Orhan Pamuk een must read omdat het een vlot leesbaar verhaal is dat onder het oppervlak grotere filosofische thema’s aansnijdt, zoals de spanning tussen oud en nieuw of Oost en West.

‘Deze roman van Nobelprijswinnaar Orhan Pamuk bevat ontelbaar veel verbanden en symbolische relaties. De belangrijkste is die tussen Mahmut, een traditionele puttendelver uit Istanboel, en Cem, een student zonder geld met schrijfaspiraties die bij hem in dienst komt. Tussen het graven door ontstaat een vader-zoonrelatie terwijl ze elkaar mythen vertellen, zoals die van Rostam en Sohrab of die van Oedipus. Dat zijn ook vader-zoonverhalen, die overigens niet echt goed aflopen - een voorbode voor de rest van het verhaal.’

De zwembadboeken van De Tijd

Tot en met 24 augustus serveert De Tijd u 21 leestips voor aan het vakantiezwembad, u aanbevolen door een keur aan ervaren lezers.

Duik hier in de volledige lijst.

‘Later wordt Cem geen schrijver, maar een succesvol ondernemer. Hij richt een bouwbedrijf op en noemt het Sohrab - onmiskenbaar symbolisch. Cems carrièreswitch staat voor de afbrokkeling van de oude verhalen en de vernieuwingsbeweging. Maar Pamuk schetst ook een kritisch beeld van het hedendaagse Istanboel, dat een explosieve urbanisering heeft doorgemaakt. De economische bloei van Turkije steunt grotendeels op bouwwerken. Die werden erg gestimuleerd door de politieke strategie van president Erdogan, die niet van kritiek gespaard bleef.’

‘Cem wordt verliefd op ‘de vrouw met het rode haar’, een mystieke figuur die een sleutelfunctie heeft. Zij belichaamt de plot en brengt de tegenstellingen die we vandaag meemaken samen: de spanning tussen een samenleving van het oosterse type, die vasthoudt aan traditie en waar oudere generaties de verhalen schrijven, en het Westen, waar jongere generaties niet meer geloven in die grote verhalen.’

De vrouw met het rode haar - Orhan Pamuk - De Bezige Bij - 272 bladzijden ©rv

‘Pamuk heeft een boek geschreven over de vergankelijkheid van verhalen dat zich uitstekend leent voor literatuurstudie. Maar je kan het ook lezen als antropoloog, over de getroubleerde verhouding tussen Oost en West, tussen de islam en het christendom, tussen de stad en het platteland. Of je kan het lezen als een psycholoog, over de spanning tussen generaties. Maar ook als politicoloog: hoe evolueren de democratie en de vrijheid van het individu?’

‘‘De vrouw met het rode haar’ telt zoveel lagen, verwijzingen en intertekstuele referenties dat je zou vrezen erin te verdrinken. Maar dat is net het briljante aan Pamuk: je kan het ook lezen zonder die filosofische achtergrond te zien en dan is het gewoon een vlotte, ontspannende roman. Een uitnodiging om na te denken verpakt in een simpel verhaal. Pamuk slaagt erin enkele filosofische vraagstukken te serveren zonder een moment pedant te zijn. Als je dat kan, ben je een groot schrijver.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie