Implantaten kosten ons te veel

©Filip Ysenbaert

We zouden veel minder kunnen betalen voor implantaten. Ziekenhuizen kopen die bijna nooit via een openbare aanbesteding. Dat is nochtans al vijf jaar wettelijk verplicht.

Medische implantaten, van knieprotheses tot pacemakers, zijn booming business. Jaar na jaar dikken de omzetten aan. Wereldwijd hebben de fabrikanten van medische hulpmiddelen hun zakencijfer zien stijgen tot meer dan 350 miljard euro. Dat is al drie keer meer dan in 2000. Dat is niet verwonderlijk als je weet dat er doorgaans binnen de twee jaar al een nieuwe, betere versie van een implantaat op de markt komt.

Dossier | Implant files

Ruim 250 journalisten over de hele wereld onderzochten samen acht miljoen documenten, de ‘Implant Files’. Het is een grootschalig onderzoek naar al wat er fout loopt met implantaten, zoals knie- en heupprotheses, pacemakers, stents, pijnpompen en andere toestellen die artsen in uw lichaam implanteren. Hier leest u het resultaat van maanden onderzoek, samen met het internationaal consortium van onderzoeksjournalisten ICIJ en 57 andere media in 36 landen.

Lees meer over de Implant Files op tijd.be/implantfiles

In ons land is de implantatenverkoop goed voor 625 miljoen euro. Het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (RIZIV) heeft daar vorig jaar 526,2 miljoen euro van terugbetaald.Dat is bijna140 miljoen euro meer dan in 2010.

Om de prijzen te drukken en de concurrentie te laten spelen, moeten ziekenhuizen werken met openbare aanbestedingenof tenders. Sinds juli 2013 is dat voor ziekenhuizen verplicht voor contracten vanaf 221.000 euro.

Maar doen de ziekenhuizen dat ook? We onderzochten welke openbare aanbestedingen onze ziekenhuizen zoal organiseren. Op dit moment hebben de Vlaamse ziekenhuizen 25 Europese openbare aanbestedingen lopen. Die vonden we terug op de website Tenders Electronic Daily. De tenders van de ziekenhuizen gaan over allerlei producten. Het varieert van papieren sterilisatiezakjes, bijvoeding, röntgen- en beademingstoestellen tot infuusmateriaal en preparaten tegen bloedarmoede. Er zijn ook tenders voor afvalzakken, wasserijdiensten, softwarepakketten en operatielampen. Opvallend is dat geen enkele tender over implantaten gaat.

Bitter weinig

Misschien is het toeval dat er vandaag geen tenders voor implantaten uitgeschreven zijn? Daarom zoeken we in dezelfde Europese databank alle openbare aanbestedingen die onze Vlaamse ziekenhuizen hebben uitgeschreven sinds de wettelijke verplichting is ingevoerd in juli 2013. Het resultaat? We vinden 2.169 tenders terug. Nog geen2 procent van die honderden openbare aanbestedingen gaat over implantaten. Dat is bitter weinig als je weet dat een half miljoen implantaten aangegeven zijn bij het RIZIV.

De juiste prijs? 

1. Heel wat medische implantaten moeten eerst passeren langs de  federale overheidsdienst Economie Die bepaalt voor elk product een maximumprijs.

 

 2. Dan kunnen fabrikanten bij het RIZIV aankloppen voor een terugbetalingAls de minister die terugbetaling toekent, worden er voorwaarden aan gekoppeld.

3. Als de ziekenhuizen vervolgens een betere prijs bedingen via openbare aanbestedingen, zijn er twee situaties. Voor sommige implantaten moeten ze op basis van die lagere prijs aan het RIZIV en de patiënt factureren. Als er echter een forfaitprijs is vastgelegd voor de ingreep, kunnen de ziekenhuizen de winst voor zich houden.

De weinige tenders voor implantaten die we terugvinden, gaan onder meer over pacemakers, intraoculaire lenzen en vasculaire stents. Enkele Gentse ziekenhuizen lanceerden onlangs een tender voor neurostimulatoren. Dat zijn implantaten, ter grootte van een chronometer, die lijken op pacemakers en die via geleidingsdraden elektrische pulsen rondom het ruggenmerg afgeven. Die verstoren de pijnsignalen tussen het ruggenmerg en de hersenen om de pijn van patiënten te verlichten. De uitkomst van die tender illustreert het belang van een openbare aanbesteding. Niet één fabrikant, maar verschillende fabrikanten - Medtronic, Abbott en Boston Scientific - sleepten delen van het contract in de wacht. De concurrentie speelde dus volop.

Waarom gebeurt dat dan niet vaker? ‘Ziekenhuizen werken vaak nog routinematig.De dokter zegt: ‘Ik heb een goed contact met dat bedrijf, ik wil met die prothese werken.’ Oké, dan wordt met die prothese gewerkt. Punt’, weet Lieven Annemans, hoogleraar Gezondheidseconomie aan de UGent. ‘Dat verandert slechts geleidelijk. Het besef groeit dat een oordeelkundige beslissing nodig is. Dat is moeilijker is op het niveau van een individueel ziekenhuis. De trend is nu aanbestedingen op een hoger niveau te organiseren.Tenders worden voor een netwerk van ziekenhuizen uitgeschreven.’

‘We komen van ver. Ik was tien jaar geleden toevallig op restaurant getuige van een gesprek tussen een chirurg en een vertegenwoordiger van een bedrijf’, vertelt Annemans. ‘De vertegenwoordiger beloofde een korting als het ziekenhuis meer implantaten kocht.Het ging om heupprothesen.Als de chirurg er 20 procent meer aankocht, zou de firma nog een extra korting geven. Niet echt een goede praktijk.’

‘Een individueel ziekenhuis heeft minder expertise, minder tijd en minder mogelijkheden om zo’n openbare aanbesteding te volgen. Zolang die capaciteit en de competentie onvoldoende aanwezig zijn, zullen artsen vaak hun eigen keuzes blijven volgen, soms gebaseerd op een goede relatie met het bedrijf. Let op, het is logisch dat dokters betrokken worden bij de aankoop. Maar het is niet logisch dat zij als enigen beslissen. Dat was vroeger vaak zo.’

Koning

‘De dokter is koning, kreeg ik te horen aan het begin van mijn carrière. Na een tijdje werd dat: de dokter is misschien geen koning meer, maar wel een prins’, getuigt Luc Bosmans. Hij was van 2012 tot 2016 de CEO van Johnson & Johnson Medical Devices in de Belux. ‘U moet weten, orthopedie is een moneymaker in het ziekenhuis. De CEO’s van ziekenhuizen en de aankoopdiensten hebben er weinig baat bij om hun orthopedische dienst, als die goed werkt, voor het hoofd te stoten. Want het zijn zelfstandige artsen. Als ze vertrekken, kunnen ze gemakkelijk in een ander ziekenhuis aan de slag.’

Ik heb het moeilijk met ziekenhuizen die geen openbare aanbestedingen uitschrijven. We moeten de publieke middelen goed gebruiken.
Caroline Lebbe
experte Christelijke Mutualiteit

Nochtans kunnen openbare aanbestedingen een betere service, betere voorwaarden en een fikse prijskorting opleveren. Zo leverde een tender voor endoscopisch materiaal verschillende ziekenhuizen in Limburg zo’n drie jaar geleden een korting van 20 procent op. In de vaatchirurgie is al in 2014 gebleken hoe een tender voor onder meer stents een verlieslatende ingreep plots winstgevend kan maken.

Als ziekenhuizen moeten besparen, waarom zijn ze dan afkerig van tenders? ‘Ik mag het misschien niet luidop zeggen, maar het heeft vooral te maken met de terugbetalingsvoorwaarden’, luidt het op de aankoopdienst van een groot ziekenhuis. Andere aankoopdiensten bevestigen wat volgt. ‘Als een ingreep forfaitair wordt terugbetaald, is zo’n tender interessant voor ons. Als we onder dat bedrag kunnen gaan, maken we daarop als ziekenhuis winst. Maar als we gewoon de verkoopprijs moeten doorrekenen aan de ziekteverzekering, wat vaak het geval is bij implantaten, dan is dat wel een besparing voor de overheid, maar niet voor het ziekenhuis. Het is niet zo dat een ziekenhuis niet inzit met de overheidsfinanciën, maar als ziekenhuis kost zo’n tender echt veel moeite.’

‘Daarom zijn we in 2013 begonnen met de gemakkelijke tenders: wc-papier en laptops bijvoorbeeld.De implantaten staan helemaal achteraan ons lijstje.’

‘Een openbare aanbesteding is heel omslachtig’, erkent Caroline Lebbe, die bij de Christelijke Mutualiteit (CM) coördinator is van de cel geneesmiddelen en implantaten. ‘Er zijn ook juridische consequenties aan verbonden. Als na een tender alle winstmarges worden afgeroomd, dan begrijp ik de ziekenhuisapothekers wel. Anderzijds heb ik het er moeilijk mee. De wet op de openbare aanbestedingen is er precies opdat de publieke middelen goed worden gebruikt. Het zou de ziekteverzekering en de patiënt ten goede moeten komen. Er is dus een spanningsveld. Dat moet worden opgelost.’

Scandinavische landen

Annemans verwijst naar de Scandinavische landen. ‘Bijvoorbeeld inZweden wordt een soort competitie tussen de regio’s georganiseerd. Daar worden kwaliteitscijfers per regio naar buiten gebracht. De ene regio wil dan niet achter blijven op de andere. Een gezonde concurrentie. In Noorwegen, een land met weinig inwoners, worden de openbare aanbestedingen nationaal georganiseerd. Het grote voordeel is dat je daar de nodige tijd, energie en competentie kan insteken omdat je weet dat het voor het hele land is. Is dat beter? Zeker. Maar op voorwaarde dat er toch een zekere keuzevrijheid wordt ingebouwd.’

Ziekenhuizen werken vaak nog routinematig. De dokter heeft een goed contact met een bedrijf en wil dus met die prothese werken. Dan wordt er ook met die prothese gewerkt.
Lieven Annemans
Hoogleraar GezondheidseconomiE (UGEnt)

Het mag niet alleen over het prijskaartje gaan, ook over de kwaliteit, waarschuwt Annemans. ‘Vandaag worden ziekenhuizen die meer kwaliteit leveren daar niet voor beloond. De overheid zou de terugbetaling zo moeten organiseren dat de ziekenhuizen er voordeel bij hebben om met betere producten te werken. Stelt dat je een implantaat hebt waarvan bekend is dat veel patiënten hervallen.Omdat er complicaties met het product opgetreden zijn bijvoorbeeld. Vandaag is het zo dat een ziekenhuis dat meer heropnames heeft daar ook meer door verdient. Dat is niet logisch. Er zou een systeem moeten zijn waarbij het ziekenhuis kiest voor het betere product dat minder complicaties veroorzaakt. Het ziekenhuis krijgt dan een tegemoetkoming, in plaats van financieel te worden benadeeld.’

Advertentie
Advertentie