interview

Klimaateconoom Wagner: ‘Fossiele brandstoffen worden duurder, dat is de bedoeling’

De klimaatverandering in actie: een door bosbranden gehavend landschap in het oosten van de Amerikaanse staat Washington. ©REUTERS

Milieuactivisten hadden meer verwacht en veel politici vinden het te radicaal. Maar economisch houdt het megaklimaatplan van de EU wel degelijk steek, zegt de Oostenrijkse klimaateconoom Gernot Wagner.

De Super Bowl van het Europese klimaatbeleid. Zo noemde Gernot Wagner het dikke pakket aan EU-klimaatmaatregelen op Twitter, net voor we hem aan de lijn krijgen vanuit New York. Daar doceert de 40-jarige Oostenrijker aan New York University.

Gernot Wagner ©Rose Lincoln photographer

Wagner is een van de meest vooraanstaande klimaateconomen. Hij schrijft een vaste klimaatcolumn voor het financiële persagentschap Bloomberg. En in 2015 schreef hij samen met de intussen overleden invloedrijke klimaateconoom Martin Weitzman het boek ‘Climate Shock: The Economic Consequences of a Hotter Planet’. Op basis van een economische analyse stelden ze dat we ons dringend moeten verzekeren tegen het hoogst mogelijke risico: een klimaatcatastrofe op planetaire schaal.

In die optiek juicht Wagner het Europese klimaatplan luid toe. De Europese Commissie presenteerde woensdag verregaande maatregelen om de CO₂-uitstoot van de 27 lidstaten met 55 procent terug te dringen tegen 2030 (vergeleken met 1990) en volledig klimaatneutraal te worden tegen 2050. Het pakket gaat heel breed: van het verbod op auto’s op fossiele brandstoffen vanaf 2035 en de aanpak van de zware vervuiling van lucht- en scheepvaart tot een invoerheffing op onder meer staal en cement.

‘Ik werk niet voor de EU, ik heb er op geen enkele manier banden mee, maar mijn eerste impressie is dat het pakket fantastisch is in zijn omvang. Het is technocratisch en dat is goed, het gaat geen sector uit de weg. Als Europeaan in de VS kan ik alleen maar hopen dat de Amerikaanse regering hier navolging aan geeft’, zegt Wagner. ‘Is het genoeg? Op zichzelf niet. Je kan eeuwig discussiëren over ambitie, eigenlijk moeten we nog sneller naar zero uitstoot. Maar is het haalbaar? Ja, technologisch en economisch wel. Maar uiteraard kost het veel geld, wat exact de reden is waarom we klimaatverandering nog niet hebben opgelost.’

Het Europese systeem voor de verhandeling van vervuilingsrechten wordt uitgebreid naar meer sectoren. Is dat de heilige graal: CO₂ zo duur mogelijk maken?

Gernot Wagner: ‘De uitbreiding is een goede zaak. Het betekent dat de prijs - nu iets boven 50 euro per ton CO₂ - gaat stijgen. Dat moet ook, want hogere prijzen zijn nodig om weg te bewegen van koolstof. Maar het plakken van een prijs op uitstoot en de markt voor de rest haar werk laten doen is niet de wonderoplossing, zoals veel economen pretenderen. Het is een goede eerste stap in het beleid, maar je hebt bijvoorbeeld ook de subsidies nodig voor de alternatieven. Het goede is ook dat in het EU-plan heel concrete regels zitten rond bouwen en verbouwen. Zulke maatregelen zijn veel directer dan een prijs plakken op CO₂.’

De voorstellen moeten nog een lange politieke weg afleggen. Hoe dan ook zal de omslag veel geld kosten, en iedereen zal dat voelen.

Wagner: ‘Ja, uiteindelijk moet het gebruik van fossiele brandstoffen duurder worden. Dus als jij die als individu gebruikt, zal je meer betalen. Dat is net de bedoeling. Maar in de eerste plaats is de impact voor bedrijven. Als een nutsbedrijf wordt verplicht meer groene stroom op te wekken, moet het de investering doen. Dus ja, dat vreet aan de winst. Maar als het zonder kosten zou zijn, hadden we het al lang gedaan. Dat is dus niet zo, en daarom hebben we beleid nodig. Het is een traditionele zoektocht naar een balans tussen technologie en gedragsverandering. Het zal duurder worden om op fossiele brandstoffen te rijden, maar er komen alternatieven. Nu duurder in aankoop, maar wel goedkoper in gebruik.’

Gernot Wagner (40), geboren in Oostenrijk, is klimaateconoom en onderzoeker aan New York University. Hij focust op het beleid en het risicomanagement rond klimaatverandering. Voor Bloomberg schrijft hij de tweewekelijkse column ‘Risky Climate’. Hij publiceerde vier boeken, waaronder ‘Climate Shock’ in 2015.

Aan politici om dat verkocht te krijgen.

Wagner: ‘Ja, en die boodschap komt over als een verregaande bemoeienis. Mensen gaan zich afvragen: waar eindigt dit? Dit soort veranderingen roept altijd weerstand op. Mensen voelen zich bedreigd in hun levensstijl. Maar je kan er ook anders naar kijken en zeggen: het is aan de beleidsmakers om die andere manier van leven aantrekkelijker te maken. En voor alle duidelijkheid: in het Europese pakket staat op geen enkele manier dat mensen minder mogen rijden of in kleinere appartementen in de stad moeten wonen.’

Het zal onvermijdelijk veel kosten, maar zal het de moeite waard zijn?

Klimaatverandering is hier en nu, en ze kost zo veel dat ze al lang geleden tot meer actie had moeten leiden.

Wagner: ‘Absoluut. Het wordt ook niet onmogelijk duur. Het is zelfs een pak goedkoper om actie te ondernemen dan een decennium geleden. Zonnepanelentechnologie kost nog een tiende van wat ze toen kostte. Er zijn ongelooflijke technologische doorbraken. Dat is goed, maar op zich niet genoeg. We moeten dat vergelijken met wat het kost om geen actie te ondernemen. En dat zal vele malen duurder zijn. We hebben dat beleid nodig omdat we anders niet genoeg doen.’

Moeten we daarom over het klimaatprobleem denken als over een verzekeringsprobleem?

Wagner: ‘Klimaatverandering is al erg genoeg als je gewoon kijkt naar wat we al weten: de gemiddelde voorspellingen over de stijgende temperatuur. Hoe hoger de temperatuur, hoe groter de schade. En de inschattingen van die kosten worden zelfs onderschat.’

‘Maar mogelijk nog erger is de groeiende waarschijnlijkheid van extreme, catastrofale gebeurtenissen. Een niet meer om te keren klimaatverandering, zeg maar, waarvan we ons de gevolgen niet eens kunnen voorstellen. Die kans is misschien nog niet heel groot, maar het is een planetaire gok die niemand zou mogen maken.’

‘Dat is niet alarmistisch. Klimaatverandering is hier en nu, en ze kost zo veel dat ze al lang geleden tot meer actie had moeten leiden. Maar er is ook nog veel onbekend, en daar zouden we ons het meest zorgen over moeten maken. Als je weet dat er een kleine kans is op een gebeurtenis met een grote impact, dan ga je je daartegen verzekeren.’

Een ander controversieel onderdeel is de heffing van invoertaksen op onder meer staal en cement die buiten de EU worden geproduceerd, wat klinkt als protectionisme. Gaat Europa zichzelf daarmee geen pijn doen?

Wagner: ‘Het is de bedoeling de leiding te nemen en de rest van de wereld mee te trekken. To lead by example. Als je goederen in de EU wil importeren, ga je betalen voor het feit dat ze uit een minder schone regio komen, zodat je het verschil compenseert. En omdat de EU zo’n grote markt is, van meer dan 400 miljoen consumenten, maakt dat een groot verschil. Het zal producenten wereldwijd ertoe aanzetten hun productieprocessen aan te passen, en dan denk ik in de eerste plaats aan de VS.’

Kan je met die heffingen de aanzet geven tot de vorming van een ‘climate club’, zoals Nobelprijswinnaar William Nordhaus het noemt?

Het argument voor de heffing van tarieven is altijd oncomfortabel, omdat het indruist tegen vrije handel. Maar klimaattarieven zijn wel een goede zaak.

Wagner: ‘Ja, dat is wat hier gebeurt. Het argument voor de heffing van tarieven is altijd oncomfortabel, omdat het indruist tegen vrije handel. Handel is goed, tarieven zijn slecht, luidt het devies. Maar klimaattarieven zijn wel een goede zaak. Steeds escalerende heffingen verarmen doorgaans. Maar als koolstoftarieven op de juiste manier worden doorgevoerd, verhogen ze net het algemeen welzijn en dus economische vooruitgang.’

‘En ze zijn inderdaad de sleutel tot ‘climate clubs’, landen die samenwerken aan meer ambitieus klimaatbeleid en zichzelf beschermen. Zo krijg je een coalitie van landen die bereid zijn meer te doen. Het lijkt in zekere zin op de voorstellen die nu rondgaan voor een minimumbelasting voor multinationals van 15 procent. Grote landen komen samen en spreken af een taks te heffen en niet onder een limiet te gaan.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie