M/V van de dag

De pragmatische premier durft rotmaatregelen te nemen

©BELGAIMAGE

M/V van de week | Mark Rutte

‘Niemand vindt het leuk. Ik vind het verschrikkelijk als VVD’er. Maar banen gaan boven snelheid.’ Toen de Nederlandse premier Mark Rutte (52) deze week liet weten dat de maximumsnelheid op de Nederlandse wegen overdag naar 100 kilometer per uur zakt, wond hij er geen doekjes om. Hij vond de noodingreep ‘een rotmaatregel’, maar hij deed het toch.

Die was ingegeven door de stikstofcrisis waar politiek Nederland al maanden mee kampt. Sinds de Nederlandse Raad van State in mei besliste dat het beleid tekortschiet in de bescherming van natuurgebieden - wat in strijd is met een Europese richtlijn - maakt de regering-Rutte een moeilijke evenwichtsoefening tussen milieu en economie. Maatregelen om de stikstofuitstoot te beperken vallen op een koude steen bij onder andere boeren en bouwvakkers, die de voorbije weken op tijd en stond uit protest het land probeerden lam te leggen.

Dat veel bouwwerven stillagen omdat vergunningen werden geschorst, was onhoudbaar voor Rutte. Hij kneep de neus dicht en deed wat hij liever niet wilde doen: de snelheid verlagen. Met de uitgespaarde uitstoot kunnen de bouwvakkers weer aan de slag.

Politieke tegenstanders en sommige Nederlandse media waren er snel bij om Rutte een zware nederlaag toe te schrijven. Het was zijn VVD die er enkele jaren geleden voor had gezorgd dat de maximumsnelheid op sommige Nederlandse snelwegen van 120 naar 130 ging.

Unilever: Mark Rutte was op jonge leeftijd al politiek geëngageerd. Als student geschiedenis was hij voorzitter van de liberale jongerenorganisatie JOVD. Maar voor hij echt politiek actief was, werkte hij tien jaar in het bedrijfsleven. Hij vulde verschillende functies in bij de Nederlands-Britse multinational Unilever. Die job combineerde hij met een rol in het partijbestuur van de liberale partij VVD.

Overstap: In 2002 koos hij voluit voor een politieke carrière, die hem snel tot aan de top van de liberale partij bracht. Daarvoor moest hij wel een bittere machtsstrijd voeren met zijn toen populaire partijgenoot Rita Verdonck. De daaropvolgende verkiezingen verloor de VVD zes zetels en haalde Verdonck meer voorkeurstemmen dan lijsttrekker Rutte. Maar het was de laatste die aan het langste eind trok en Verdonck uit de fractie zette.

Rutte III: De verkiezingen van 2010 won de VVD glansrijk. Sindsdien is Rutte onafgebroken minister-president, nu in zijn derde regering. In die functie toont hij zich steeds opnieuw als een soepele pragmaticus, die besturen op een zakelijke manier benadert.

 Saab en Nokia: Over Ruttes privéleven is weinig bekend. Dat hij alleenstaand is, met een oude Saab rijdt en verknocht is aan een ouderwetse Nokia-gsm zijn de zaken die steeds terug-keren. Maar in zijn ziel laat hij niet kijken. Rutte voelt zich niet genoodzaakt zijn drijfveren en innerlijke roerselen bloot te leggen.

 

Maar de kans dat de verlaging Rutte politiek schaadt, is eerder klein. De Nederlandse premier speelde de voorbije dagen de complexiteit van de situatie goed uit. Nederland worstelt met hetzelfde probleem als elk land: iedereen beseft dat verandering nodig is, maar niemand wil veranderen. Dat Rutte in die rotsituatie toch iets van maatregelen durft door te duwen, zelfs tegen zijn eigen principes in, kan op veel goedkeuring rekenen. In onder andere Belgische en Duitse media werd Rutte op het schild gehesen als een voorbeeld van hoe je het staatsbelang voor kan laten gaan op het eigenbelang.

Daarmee zet Rutte zijn imago als de ultieme politieke pragmaticus nog eens goed in de verf. Hij benadert de politiek op een bijzonder zakelijke manier. Soms moeten er oplossingen komen, of je die nu leuk vindt of niet. Rutte mag dan een overtuigd liberaal zijn, hij laat die overtuigingen niet in de weg zitten wanneer gehandeld moet worden. Zoals de Volkskrant het in 2015 mooi verwoordde: ‘Ideologie wordt snel een korset dat in de weg zit bij het buigen naar alle kanten.’

Geen politicus heeft een meer flexibele ruggengraat dan Rutte. Sluit hij voor de ene regering een deal met de extreemrechtse PVV van Geert Wilders, dan gaat hij de verkiezingen erna in zee met de linkse PvdA. Hij doet wat moet om zijn missie te bereiken. No-nonsense, zonder al te veel zweverige newspeak. ‘Visie? Daarvoor moet je naar de oogarts’, luidt een ondertussen beroemde uitspraak van Rutte.

Zijn missie vatte hij in een interview een paar jaar geleden poëtisch samen. ‘Ik denk aan Michelangelo. Die begon met een stuk marmer. Daar zag hij het beeld al in zitten. Hij hoefde het alleen nog te bevrijden, het overbodige marmer weg te halen. Dan kwam die David er vanzelf uit. Dat is ook mijn gevoel over dit land. Alles zit er al in, maar er zit veel te veel verpakking omheen. Die halen we weg.’ Elke beslissing van Rutte is een houw in het blok marmer, een stap in de richting van de David die hij in Nederland ziet.

In een wereld waarin iedereen ervan overtuigd is dat je ideologisch onwrikbaar moet zijn, blijft Rutte wonderwel overeind. Hij zit ondertussen aan zijn derde kabinet. Zowat iedereen met wie hij voordien in zee ging, werd electoraal afgestraft, maar de VVD blijft overeind, zonder al te veel schade. Daarmee is de schijnbaar uit teflon en beton opgetrokken Rutte stilaan de nestor van de Europese leiders, zeker nu Angela Merkel straks de fakkel doorgeeft.

Welk hart onder al dat beton en teflon klopt, is in Nederland nog steeds voer voor discussie. Vele Nederlandse media probeerden hun minister-president al te doorgronden, maar Rutte blijft op persoonlijk vlak een sfinx, zij het een met een eeuwige glimlach.

Van de premier is bekend dat hij met een oude Saab rijdt, regelmatig boodschappen doet voor zijn oude moeder en koppig vasthoudt aan zijn oude Nokia-telefoon. Het zijn persoonlijke details die hij kiest te lossen, zoethouders voor journalisten die graag portretten pennen. Maar wie Rutte écht is en wat hem drijft, dat zijn onze zaken niet. Ook daar: zakelijk en pragmatisch.

Rutte noemt het stikstofdebacle de op een na grootste crisis uit zijn carrière, na de vliegtuigramp met vlucht MH17 boven Oekraïne. Maar voorlopig lijkt die geen deuken te maken in zijn imago. Als hij wil weten hoe een echte politieke crisis eruit ziet, kan Rutte misschien eens hier komen gluren.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Tijd Connect