reportage

Digitale democratie als tegengif tegen politieke verzuring

Wietse Van Ransbeeck richtte Citizenlab in 2015 samen met zijn vriendin op. Intussen werken er 15 mensen. ©SISKA VANDECASTEELE

Van plannen om een lelijk kruispunt op te kalefateren tot een burgerparticipatieplatform dat meer dan 100 steden en gemeenten gebruiken: het gaat hard voor de Brusselse start-up Citizenlab. De oprichters Wietse Van Ransbeeck en Aline Muylaert (beiden 25) willen een tegengewicht bieden voor de politieke verzuring. ‘We gaan de democratie niet redden, maar we helpen haar wel versterken.’

Misschien schuilt de hoop van de democratie wel op de eerste verdieping van een ietwat vervallen digitale campus in hartje Brussel. In de wirwar van techbedrijfjes en codeerklassen die hun onderkomen hebben in de Becentral-campus boven het Centraal Station ligt ook het kantoor van Citizenlab. Voorlopig toch. ‘We zijn op zoek naar iets nieuws, want we hebben ruimte nodig om te groeien’, zegt Wietse Van Ransbeeck, een jonge Brusselaar die het burgerparticipatieplatform in 2015 samen met zijn vriendin Aline Muylaert oprichtte.

Een grauw kruispunt in de buurt van de VUB, waar ze allebei studeerden, lag aan de basis van de start-up die intussen is uitgegroeid tot een bedrijf met 15 werknemers. ‘We hadden allerlei ideeën over hoe we die plek beter konden maken. We wilden ons in onze wijk engageren en mee beslissen over hoe die eruit zou zien. Maar de mogelijkheden waren beperkt. Je kan in de politiek gaan of bijeenkomsten bijwonen, maar dat kost veel tijd en de drempel ligt hoog. We wilden het makkelijk en eenvoudig maken om deel te nemen aan de politiek, via een digitaal participatieplatform.’ In 2016 haalde het duo een half miljoen euro op bij de Vlaamse investeringsmaatschappij PMV en een aantal business angels om de productontwikkeling te versnellen.

Snelheidsmeter

100+
Citizenlab
Al meer dan 100 steden en gemeenten maken gebruik van het platform van Citizenlab.

Vandaag maken meer dan 100 steden en gemeenten gebruik van het platform van Citizenlab. Van een centrumstad als Kortrijk, dat zijn inwoners ideeën liet lanceren om de beste stad van Vlaanderen te worden, tot kleinere steden als Marche-en-Famenne, waar de inwoners konden kiezen tussen vier voorstellen om het centrale plein te vernieuwen. Steeds meer steden en gemeenten gebruiken het platform daarnaast om een burgerbegroting te verdelen, waarbij burgers geld krijgen voor projecten die ze zelf voorstellen. Zo verdeelde WortegemPetegem na een overleg op het platform van Citizenlab 100.000 euro over 27 projecten, zoals nieuwe picknicktafels aan de speelpleinen, een hondenspeelweide en een permanente snelheidsmeter die hardrijders moet afschrikken.

Ook internationaal is er interesse. Het gros van de klanten komt uit België, Nederland en Frankrijk, maar er zijn ook uitschieters zoals de Canadese stad Vancouver en het Caribische eiland Bermuda. Zelfs de Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa gebruikte het platform om met zijn burgers te communiceren. En met de groei volgde de erkenning. Het financiële magazine Forbes zette Van Ransbeeck en Muylaert begin 2018 op zijn ‘30-under-30’-lijst van jonge, beloftevolle Europese vernieuwers.

Citizenlab is dan ook niet zomaar een ideeënbus of een variant van een socialmediaplatform waar mensen al dan niet likes kunnen geven. De ambitie is veel groter. Vanaf 10.000 euro per jaar kunnen steden en gemeenten een abonnement op het platform nemen om er met allerlei tools burgers te bevragen, ideeën te verzamelen of informatie te verspreiden.

Digitale democratie mag er niet alleen voor de happy few zijn.
Wietse Van Ransbeeck
Stichter Citizenlab

Vaak gaat het om zaken waar veel mensen een mening over hebben, zoals mobiliteit, infrastructuur of de openbare ruimte. Burgers kunnen ook op elkaars ideeën reageren of stemmen en de input wordt achteraf met artificiële intelligentie geanalyseerd. Overheden krijgen op die manier een beter zicht op wat leeft bij de bevolking. Dat helpt bij het bepalen van de prioriteiten.

‘We gaan de democratie niet redden met ons platform’, zegt Van Ransbeeck. ‘Maar het kan wel een instrument zijn om haar te versterken.’ Hij ziet Citizenlab ook als een tegengif tegen de politieke verzuring. ‘We willen een tegengewicht bieden. We betrekken mensen weer bij de politiek en tonen dat het ook constructief kan. Er is een geweldige diversiteit aan opinies tussen bevolkingsgroepen. Het is onze missie die in kaart te brengen en mensen met elkaar te laten praten. We geloven dat ze zo meer empathie voor een ander perspectief krijgen. Door met elkaar te discussiëren krijg je de sterkste vorm van democratie.’

©SISKA VANDECASTEELE

Gevaren

Als een pionier in digitale democratie zit Citizenlab in een bevoorrechte positie om zelf de toekomst mee uit te denken. ‘We nemen dat heel serieus’, zegt Van Ransbeeck. ‘De digitale democratie heeft veel potentieel, maar er zijn ook gevaren. We denken daar hard over na.’

Vandaag ziet hij nog te veel uitschieters. Er zijn steden waar het platform heel goed werkt, maar er zijn ook plaatsen waar het minder goed draait. Het is de ambitie ze allemaal mee te krijgen. Dat geldt ook voor de burgers die Citizenlab wil bereiken. ‘Digitale democratie mag er niet alleen voor de happy few zijn, voor mensen die weten hoe ze technologie moeten gebruiken’, zegt Van Ransbeeck. ‘Om te verzekeren dat de drempel zo laag mogelijk is, testen we ons platform bij verschillende soorten mensen. We zien ook dat taal vaak een barrière is. Het is niet voor iedereen evident een idee uit te schrijven. Daarom moedigen we gemeenten aan om plaatsen te installeren waar mensen assistentie kunnen vragen. We overwegen ook om in plekken te voorzien waar mensen mondeling hun idee kunnen inspreken, waarna we dat met spraaktechnologie op ons platform plaatsen.’

Over enkele jaren willen we overal in Europa meer burgers betrekken bij de politiek.
Wietse Van Ransbeeck
Stichter Citizenlab

Nog een uitdaging is misbruik voorkomen, want wat doe je als ondemocratische overheden een licentie op het platform willen nemen? ‘We hebben al vragen gekregen van sommige Saoedi-Arabische gemeentes’, beaamt Van Ransbeeck. ‘Maar het design van het platform voorkomt ondemocratisch gedrag. Sommige overheden vragen om ideeën van burgers eerst goed te keuren voor ze verschijnen of ze willen ongewenste ideeën verwijderen, maar dat laat het systeem niet toe. En dan haken ze snel af.’

Ook racisme en haatcommentaren maken weinig kans. ‘Omdat burgers zich eerst officieel moeten aanmelden, blijven de discussies meestal beschaafd. Door het officiële karakter zien we weinig denigrerende commentaren.’

©SISKA VANDECASTEELE

Steeds meer steden en gemeenten raken overtuigd van de digitale democratie, ook omdat ze soms wettelijk verplicht zijn hun burgers te raadplegen. Op termijn wil Citizenlab in heel Europa actief zijn. ‘Over enkele jaren willen we overal in Europa meer burgers betrekken bij de politiek, op alle niveaus. Dat wordt niet gemakkelijk. Het toffe aan het lokale niveau is dat het heel concreet is en dat het snel kan gaan. Het is veel moeilijker mensen warm te krijgen voor Europa. Daar werken we aan.’

Bijlage nieuwe inzichten

Op zaterdag 11 mei vindt u bij de weekendeditie van De Tijd de bijlage 'Nieuwe Inzichten' met nieuwe inzichten van grote denkers over democratie, klimaat, (on)gelijkheid, demografie en privacy. 

Alle artikels uit deze unieke bijlage vindt u op de dossierpagina van 'Nieuwe Inzichten'. 

Een eerste doel is het Verenigd Koninkrijk, waar lokale besturen steeds meer moeten bezuinigen en dus gebaat zijn met een efficiënt digitaal participatieplatform. Tegen eind dit jaar moet er een kantoor komen. ‘Deze maand hebben we een nieuwe kapitaalronde afgesloten om te internationaliseren. Het is fijn om te zien hoe sterk digitale participatie in België leeft. Nu willen we ook in de rest van Europa de kloof tussen de burger en de politiek dichten.’

Advertentie
Advertentie