'Immigratie is het antwoord op het dalende geboortecijfer'

'Binnen zo'n 30 jaar zal het aantal mensen op aarde beginnen te dalen. Die trend zal niet meer te stoppen zijn.' ©BELGAIMAGE

De wereldbevolking neemt volgens de Verenigde Naties de komende decennia almaar toe tot 11 miljard mensen in 2100. Bovendien dreigt die evolutie een heftige impact te hebben op het milieu. Maar moeten we die alarmerende bevolkingsexplosie zonder verpinken geloven? Nee, luidt het verrassend in een nieuw boek.

De voorspellingen van de Verenigde Naties (VN) liegen er niet om: de wereldbevolking groeit van 7 naar 9 miljard mensen tegen 2050, en naar 11 miljard tegen 2100. De milieugevolgen zijn immens: een grotere bevolking betekent een stijgende vraag naar voedsel en dus meer productie met als gevolg meer broeikasgassen, meer plasticvervuiling en minder biodiversiteit. Maar twee Canadezen - de journalist John Ibbitson en Darrell Bricker, een topman van het marktonderzoeksbureau Ipsos - noemen de explosieve bevolkingsgroei die de VN ons voorspiegelen een fabeltje. In hun recente boek ‘Empty Planet: The Shock of Global Population Decline’ gaan ze ervan uit dat de wereldbevolking in de loop van de 21ste eeuw zal krimpen.

24
Bevolking
Vandaag krimpt de bevolking in 24 landen. In 2050 zal dat al in 36 landen het geval zijn.

‘Binnen een jaar of 30 begint het aantal mensen op aarde te dalen. Eenmaal de daling is ingezet, is ze niet meer te stoppen’, schrijven ze in hun boek. ‘Op sommige plaatsen is het fenomeen al begonnen. Op dit ogenblik krimpt de bevolking al in 24 landen. Onder meer Japan, Spanje en Italië tellen jaar na jaar minder inwoners. In 2050 zullen dat al 36 landen zijn.’

Wie denkt dat enkele landen immuun zijn voor het fenomeen omdat een stevige economische groei de bevolking op peil zou houden, heeft het fout, menen de auteurs.

‘Ook China ziet zijn bevolking binnen enkele jaren afnemen. Tegen het midden van de eeuw volgen Brazilië en Indonesië. India is binnenkort het dichtst bevolkte land ter wereld, maar nog binnen de huidige generatie stabiliseert het bevolkingsaantal, om daarna te dalen.’

Verstedelijking

Volgens de analyse van Ibbitson en Bricker bereikt de wereldbevolking tussen 2040 en 2060 een piek van 9 miljard, om tegen 2100 te dalen naar 7 miljard. Die stelling gaat een grote stap verder dan de voorspelling van heel wat wetenschappers dat de bevolkingsaangroei op termijn vertraagt.

55%
Steden
Vandaag woont 55 procent van de wereldbevolking in steden. In 2050 zal dat 66 procent zijn.

‘Tussen 1970 en 1975 groeide de wereldbevolking jaarlijks met 2,1 procent. Vandaag is dat nog 1,1 procent. Verwacht wordt dat het aantal mensen tussen 2060 en 2070 stabiliseert. Dat is waarom men ervan uitgaat dat de aarde in 2100 tussen 8 en 10 miljard mensen telt. De groei vertraagt weliswaar, maar hij zal aanhouden’, stelt de Franse demograaf en historicus Hervé Le Bras in een reactie op het boek. ‘De vertraging van de bevolkingsgroei is een feit’, beaamt een andere Franse demograaf, Gérard-François Dumont. ‘In de 20ste eeuw is de wereldbevolking verviervoudigd. In de 21ste eeuw verdubbelt ze nog maar.’

Op welke evoluties baseren Ibbitson en Bricker hun boude stelling dat de wereldbevolking resoluut zal krimpen? De auteurs vinden dat de VN onvoldoende rekening houden met een aantal cruciale factoren. De belangrijkste is de verstedelijking. Voor de eerste keer in de geschiedenis woont 55 procent van de wereldbevolking in steden. Over 30 jaar is dat volgens de verwachtingen 66 procent. En dat heeft belangrijke gevolgen, verduidelijkt Ibbitson.

‘Naarmate landen verstedelijken, steken vier verschijnselen de kop op. Ten eerste was een kind op het platteland een economische troef, want het kon helpen op het veld. In de stad wordt het een handicap: het is een mond meer te voeden. Ten tweede hebben vrouwen in steden een betere toegang tot onderwijs via scholen, de media en sociale netwerken. Daardoor krijgen ze een grotere zelfstandigheid, wat een aanzienlijke impact heeft op het aantal kinderen dat ze willen. Ten derde is de invloed van de traditionele godsdiensten - die de vrouwen doorgaans onderdrukken - veel kleiner. Ten slotte is de invloed van de clan er veel kleiner: in een stad spoort je omgeving je veel minder aan om je te settelen, te trouwen en kinderen te krijgen.’

Uit de hand lopen

In het verhaal van de exploderende wereldbevolking gaat alle aandacht doorgaans naar Afrika. De bevolkingsaangroei loopt er volgens vele bronnen totaal uit de hand.

‘Niger telt in 2050 zo’n 70 miljoen inwoners’, geeft Le Bras als voorbeeld. ‘In 2100 zijn dat er 100 miljoen. Dat betekent dat elke Nigerese vrouw gemiddeld heel wat meer dan twee kinderen heeft.’ Le Bras benadrukt hoe verscheiden het continent is. ‘In Zuid-Afrika neemt het aantal geboortes snel af. In Congo heeft elke vrouw gemiddeld nog altijd zes kinderen.’

'Binnen zo'n 30 jaar zal het aantal mensen op aarde beginnen te dalen. Die trend zal niet meer te stoppen zijn.' ©BELGAIMAGE

Maar ook in Afrika moet doemdenken worden vermeden, benadrukken Ibbitson en Bricker. ‘Ook heel wat landen in Sub-Saharaans Afrika verstedelijken. Er worden steeds minder kinderen geboren. Kenia is een goed voorbeeld. De scholingsgraad van de kinderen gaat erop vooruit en het geboortecijfer daalt bijgevolg snel. Daarom is ook een rol weggelegd voor het Westen. We moeten creativiteit en ondernemerszin stimuleren in die jonge maatschappijen in Afrika - maar ook in India. Als we dat doen, zal het niet lang duren voor de vernieuwende ideeën uit Lagos en Mumbai beginnen te komen, in plaats van uit Los Angeles of Parijs.’

In Europa liggen de kaarten anders. Statistisch wordt aangenomen dat 2,1 geboortes per vrouw nodig zijn om de bevolking op peil te houden - zonder rekening te houden met immigratie. In de Europese Unie ligt het gemiddelde vandaag op 1,6. Specialisten gaan ervan uit dat de totale bevolking van de EU zich rond 2040 zal stabiliseren. In de decennia daarna volgt een langzame verschuiving: de Europeanen verouderen en tegelijk krimpt de actieve bevolking. Maar concrete voorspellingen zijn moeilijk. Veel zal afhangen van de Europese migratiepolitiek. ‘Als het huidige aantal immigranten gehandhaafd blijft, blijft de bevolking in Europa op peil’, aldus Le Bras.

Meteen wordt duidelijk dat heel wat op het spel staat in het Europese migratiedebat. De twee Canadese auteurs laten er alvast geen twijfel over bestaan: immigratie is het wereldwijde antwoord op de bevolkingsterugloop. Die migratiebeweging moet wel gepaard gaan met integratie en met een oprechte multiculturaliteit. Zo niet dreigt gettovorming. Het is geen goede zaak dat onze maatschappijen zich terugplooien op zichzelf, en zo de opflakkerende nationalistische en etnische gevoelens aanwakkeren. Ze moeten zich integendeel soepel opstellen en de nieuwkomers verwelkomen op basis van gemeenschappelijke waarden, stellen de auteurs.

Immigratie stimuleren

‘Een geboortebeleid is zeker nuttig. Maatregelen als betaald ouderschapsverlof en overheidssteun voor kinderopvang kunnen helpen om de daling van de bevolking te vertragen. Maar het enige realistische antwoord op de terugval van het aantal geboortes is het stimuleren van immigratie’, zegt Ibbitson. ‘Buitenlandse werknemers moeten het tekort aan jonge autochtone arbeidskrachten compenseren. Alleen vinden veel landen het onaanvaardbaar grote aantallen buitenlanders toe te laten. Om die reden heeft pakweg Japan vorig jaar 450.000 inwoners verloren.’

Ooit waren de Verenigde Staten het land dat het meeste inwijkelingen opslorpte. De vraag is dan ook welk land zich de ‘Verenigde Staten van de 21ste eeuw’ zal mogen noemen.

‘Opnieuw de Verenigde Staten’, zegt Ibbitson. ‘Op voorwaarde dat Amerika niet zwicht voor de roep om zijn grenzen te sluiten voor nieuwe inwijkelingen. China staat niet open voor immigratie, en zal zijn bevolking binnen enkele jaren zien dalen. Idem voor Rusland. Als de Verenigde Staten het belang van hun bevolkingsaantal inzien, domineren ze na de 20ste ook de 21ste eeuw.’

Minder jonge arbeidskrachten

De impact van de bevolkingsdaling zal positief zijn voor het klimaat, maar negatief voor de economie.
John Ibbitson
Journalist

Als Ibbitson en Bricker gelijk hebben over de daling van de wereldbevolking, dan lijkt het logisch dat dat ook de klimaatdiscussie beïnvloedt. ‘De impact zal zeker positief zijn voor het milieu’, aldus Ibbitson. ‘De CO2-uitstoot daalt en er zal minder voedsel nodig zijn. Bovendien leidt de verstedelijking ertoe dat afgelegen gebieden verlaten worden. Die zullen verwilderen, wat de biodiversiteit ten goede komt.’

Vanuit economisch standpunt is de situatie minder rooskleurig. ‘Op dat vlak is de impact van de bevolkingsafname negatief’, geeft Ibbitson toe. ‘Elk jaar treden minder jonge werknemers toe tot de arbeidsmarkt. Het is wel die groep die belastingen betaalt om de pensioenen en de gezondheidszorg van de ouderen te financieren. Minder jongeren betekent ook minder consumenten om de economische groei aan te zwengelen.’

Bijlage nieuwe inzichten

Op zaterdag 11 mei vindt u bij de weekendeditie van De Tijd de bijlage 'Nieuwe Inzichten' met nieuwe inzichten van grote denkers over democratie, klimaat, (on)gelijkheid, demografie en privacy. 

Alle artikels uit deze unieke bijlage vindt u op de dossierpagina van 'Nieuwe Inzichten'. 

Zal een kleinere wereldbevolking uiteindelijk leiden tot meer rijkdom of meer armoede? De meningen lopen uiteen. Volgens sommige wetenschappers leidt een inkrimping tot een economische aardschok, die tot een algemene verarming leidt. Daartegenover staat dat een daling van de actieve bevolking betekent dat het aantal werknemers schaarser wordt. Dat kan dan weer een positieve impact hebben op de werkgelegenheidsgraad en het inkomen.

Prognoses over een leeglopende planeet neem je best niet lichtzinnig op, benadrukken Ibbitson en Bricker. Iedereen die voorspellingen over de toekomst van de wereld, de economie, de arbeidsmarkt, de stadsontwikkeling en het milieu doet, houdt maar beter rekening met een krimpende wereldbevolking. Al hangen demografische ontwikkelingen van zoveel factoren af - de geopolitieke situatie, voedingsgewoonten, beleidswissels, milieuverontreiniging - dat het bijzonder moeilijk is toekomstscenario’s te schrijven.

John Ibbitson en Darrell - Empty Planet: The Shock of Global Population Decline - 2019, Little, Brown Book Group, 304 blz., 20 pond

Advertentie
Advertentie