Rijk van twee grote partijen in Europa is uit

©Photo News

De twee grote politieke partijen zijn hun meerderheid kwijt in het Europarlement. De zoektocht naar een werkbare meerderheid is al begonnen.

De opkomst van deze Europese verkiezingen was de hoogste in de voorbije twintig jaar en rondt de kaap van 50 procent van de kiezers. In 2014 lag de opkomst slechts op gemiddeld 42 procent, nu is dat 50,5 procent.

Anders dan bij de Belgische verkiezingen is er in Europa geen sprake van een populistisch-nationalistische golf die de Europese democratie overspoelt. De vrees voor een onwerkbaar parlement is geen realiteit geworden. 

Geen dominantie twee partijen

Wat wel anders is dit keer, is dat de twee grote politieke formaties in het Europarlement, de centrumrechtse EVP en de sociaaldemocratische S&D, hun al decennia oude meerderheid in het Europees halfrond verliezen. Om een werkbare meerderheid te vormen, zijn drie of mogelijk zelfs vier partijen nodig.

Het 'monopolie van de macht is wel gebroken', gaf eurocommissaris voor Concurrentie Margrethe Vestager daarom aan na het sluiten van de stembus. Vestager gold in de Europese kiescampagne als het liberale boegbeeld.

De Europese Volkspartij EVP, waartoe ook CD&V behoort, valt volgens bijgewerkte ramingen terug van 217 naar 180 zetels in het Europees halfrond. De S&D gaat van 187 naar 152. Om een meerderheid te vormen zijn 376 van de 751 zitjes nodig.

Het verschil tussen de twee grote partijen slinkt, zodat het moeilijk wordt voor elk van hen om de overwinning op te eisen. Bovendien verkleint ook de afstand tot de andere partijen. De liberale Alde, die nu officieel samengaat met de En Marche beweging van de Franse president Emmanuel Macron, haalt 105 zetels.

Timmermans-effect

Verlies en winst van die twee grote partijen verschillen van land tot land. In Duitsland verliezen de drie regeringspartijen fors, maar vooral de SPD valt zwaar terug. In Nederland daarentegen wordt de PvdA de grootste partij. De nummer twee van de Europese Commissie, Frans Timmermans, trok er de lijst en fungeerde tegelijk als Europees boegbeeld.

In Ierland haalt de partij van premier Leo Varadkar, die behoort tot de EVP, een 'brexitdividend'. Varadkar slaagde erin de EU achter zijn Ierland te laten blijven staan, door het brexitoverleg heen. In Spanje belandt de centrumrechtse Partido Popular op een historisch diepterecord en gaat de PSOE er op vooruit in vergelijking met de parlementsverkiezingen van een maand geleden. 

In Griekenland wint de oppositiepartij Nea Demokratia, lid van de EVP, de verkiezingen. Premier Alexis Tsipras kan niet anders dan parlementsverkiezingen uitschrijven. In Hongarije haalt de regerende Fideszpartij van Viktor Orbán 54 procent of twaalf zitjes binnen.

Macron verliest van Le Pen

De nieuwe groep van de liberale Alde en de Renaissancelijst van Emmanuel Macron strandt op 105 zitjes en lijkt daarmee incontournabel voor het vormen van een werkbare meerderheid in het Europees halfrond. In het vorige Europarlement had de Alde slechts 68 zitjes. De Britse Libdems alleen al gaan van een naar 15 zitjes in het Europarlement.

Macrons partij is slechts goed voor 22 zitjes op 102. Hij is de grote verliezer van de Europese verkiezingsavond. Volgens de prognoses haalt hij twee zetels minder dan het Rassemblement National van de extreemrechtse Marine Le Pen. 

Groenen gaan vooruit

De Europese groenen gaan fors vooruit en kijken aan tegen 67 zetels, vergeleken met 52 in het vorige halfrond. De groenen deden het bijzonder goed in Nederland, Ierland, Duitsland en Frankrijk. 

De extreemlinkse GUE daarentegen valt terug op slechts 39 zitjes, een verlies van tien zetels vergeleken met de voorbije legislatuur. De ECR, waartoe de N-VA de voorbije vijf jaar behoorde, landt op 61 zitjes.

De club van Salvini

De twee extreemrechtse groepen in het Europarlement halen samen meer dan honderd zitjes. De politieke beweging rond Matteo Salvini, de Italiaanse vicepremier van Lega, blijft volgens de ramingen hangen op 55 zetels. Dat zijn twintig zitjes meer dan in het vorige parlement, maar het kan bezwaarlijk een golf worden genoemd.

De samensmelting van alle nationalistische partijen aan de rechterzijde tot een grote politieke groep lijkt eveneens onwaarschijnlijk, gezien de grote ideologische verschillen. Zo wil de Poolse regeringspartij PiS niet in zee met Le Pen, omdat ze te dicht bij Moskou staat.

De brexitpartij van Nigel Farage die meer dan 30 procent van de Britse kiezers kon overtuigen, halt meer dan 30 procent van de stemmen. Samenzitten met de oude Ukip-partij van Farage, is wellicht niet direct een optie.

Spitzenkandidaten

Ook andere partijen zoeken nog een nieuw onderkomen, bijvoorbeeld de Italiaanse Vijfsterrenbeweging. Intussen is de strijd om de Europese topjobs ook al ingezet. Manfred Weber, die de (Spitzen)kandidaat is van de EVP om Jean-Claude Juncker op te volgen op de Europese Commissie, rekent erop dat hij de andere partijen kan meekrijgen in een coalitie.

Timmermans, het sociaaldemocratische boegbeeld pleitte afgelopen nacht eerder voor een progressief front: 'Weber wil alles bij het oude laten. Dat is onmogelijk. We moeten nu stevige beslissingen nemen over de toekomst. Ook Vestager gaat niet zomaar achter de dominante EVP staan.'

Dinsdagochtend overleggen de fractievoorzitters van de nieuwe Europese partijen over hoe ze het Europese machtsspel willen spelen. Dinsdagavond komen de Europese leiders immers bijeen in Brussel en zij willen maar wat graag zelf het laken naar zich toe trekken.

Lees verder

Advertentie
Advertentie