analyse

Een campagne van luid gekakel en weinig eieren

©ID Photo Agency / Bart Dewaele

De verkiezingscampagne was lang, er ontbrak een uitgesproken thema en stond bol van de irrealistische beloftes. Niemand durft de kiezer te vertellen dat de komende jaren vooral gesaneerd moet worden.

In het Franse liedje ‘Tout va très bien madame la marquise’ legt de butler James aan de markiezin uit dat alles goed gaat. Alleen haar paard is helaas overleden. Nadien blijken ook de stallen en haar kasteel te zijn afgebrand en heeft haar man zelfmoord gepleegd. Maar los daarvan gaat alles goed. Het is het gevoel van de voorbije campagne. De partijen houden ons wilde plannen voor en vergeten voor het gemak de gigantische budgettaire, vergrijzings- en klimaatuitdagingen waar ons land voor staat. Tout va très bien, chers électeurs.

De kiesgids van De Tijd

De Tijd doorploegde de 966 pagina's van de Vlaamse partijprogramma's. Geen stemtest, maar een overzicht in 100 relevante vragen .

De kibbelende Vlaamse coalitiepartners zaten zowat de hele legislatuur in een campagnelogica richting de gemeenteraadsverkiezingen van oktober 2018. Nadien was er de heisa over het VN-migratiepact, waardoor de N-VA uit de regering-Michel verdween en die ten val kwam. Het gevolg was een gevoel van een aanslepende campagne, die al heel lang bezig is, waardoor ze eigenlijk nooit op gang leek te komen. Toen de campagne dan toch echt begon, was iedereen ze al beu.

Anders dan bij voorgaande verkiezingen ontbraken een uitgesproken uitdager en bijhorend verkiezingsthema. In 2007 bekampte de toenmalige minister-president Yves Leterme (CD&V) de toenmalige premier Guy Verhofstadt (Open VLD) met de slogan goed bestuur. Na de val van de regering-Leterme over de splitsing van het kiesarrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde in 2010 daagde N-VA-voorzitter Bart De Wever de andere partijen uit over een nieuwe staatshervorming. Bij de verkiezingen van 2014 stond het N-VA-model dan weer tegenover het PS-model van toenmalig premier Elio Di Rupo (PS).

Zo’n uitdager ontbreekt vandaag. De Wever probeerde van de stembusgang een match tussen de N-VA en de groenen te maken. Hij framet dat als de keuze tussen zijn partij en het linkse ‘volksfront’, dat vooral in Wallonië sterk staat. De Wever paste die tactiek voor het eerst toe in het debat dat De Tijd vorige maand organiseerde tussen hem en Ecolo-voorman Jean-Marc Nollet.

Veel partijen leken niet bezig met de campagne, maar met de regeringsvorming en de verdeling van de postjes.

Toch ontbreekt in de Vlaamse campagne het gevoel dat het gaat om een strijd tussen de N-VA en Groen. Na vijf jaar federaal besturen kan de N-VA zich niet langer uitspelen als de anti-establishmentpartij. De Wever sleept ook de coalitie die hij in Antwerpen met de socialisten smeedde met zich mee. De N-VA-voorzitter had de sp.a jarenlang bestreden en dat maakt het spel van de N-VA tegen de socialisten of de groenen plots minder geloofwaardig. Als het nodig is, duikt hij er toch mee in bed.

Kakofonie

Bij gebrek aan een tweestrijd, is de campagne er een van elk voor zich, waardoor een kakofonie van voorstellen over de kiezer werd uitgekieperd. Afhankelijk van de gebeurtenissen van de dag verlegde het politieke debat zich. Een reeks blunders, fouten en politieke afwegingen leidde ertoe dat geen enkel thema dominant werd.

5 campagnemomenten

14 januari > N-VA-voorzitter Bart De Wever verrast door zich kandidaat te stellen voor het Vlaams minister-presidentschap. Jan Jambon wordt kandidaat-premier. Nadat ze uit de federale regering verdween,wil de partij aantonen dat ze nog altijd wil besturen.

14 maart > Na de klimaatbetogingen lijkt het klimaat hét thema van de campagne te worden. Groen legt een berekend klimaatplan voor, maar schiet zichzelf in de voet met een slecht uitgewerkte afschaffing van de bedrijfswagens en een reeks vage nieuwe belastingen.

3 april > De Tijd organiseert een debat tussen De Wever en Ecolo-kopman Jean-Marc Nollet. De Wever werkt de these uit dat de verkiezingen een strijd worden tussen de N-VA en het ‘linkse volksfront’ uit Franstalig België.

28 april > CD&V knokt zich in de match door Hilde Crevits uit te spelen als kandidaat-minister-president van Vlaanderen.

14 mei > Tijdens een televisiedebat valt sp.a-voorzitter John Crombez De Wever aan omdat in diens programma staat dat de wettelijke pensioenleeftijd moet worden gekoppeld aan de stijgende levensverwachting.

De N-VA wilde na de heisa over het migratiepact migratie hoog op de agenda houden, maar kwam in het nauw omdat een lokale mandataris ervan wordt verdacht het kabinet van toenmalig staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) te hebben gebruikt om humanitaire visa te verkopen aan Syrische christenen. Dat gaf politieke tegenstanders het argument dat de N-VA de voordeur voor ongecontroleerde migratie wil sluiten, maar langs de achterdeur mensen binnenlaat.

Groen tankte vertrouwen door de klimaatmarsen, maar kwam in de problemen met een aantal slecht uitgewerkte voorstellen. Zo wil de partij de bedrijfswagens afschaffen en wilde ze het vrijgekomen geld gebruiken om iedereen een mobiliteitsbudget te geven. Eigenaars van een bedrijfswagen voelden zich gepakt, waarop de partij verzekerde dat niemand zou verliezen. Maar hoe de groenen dat denken te doen, konden ze niet uitleggen. Dat, en enkele andere maatregelen, leverden de groenen het etiket belastingpartij op.

Na de moord op Julie Van Espen begin deze maand werden dan weer vragen gesteld over het functioneren van justitie. De dader werd veroordeeld voor verkrachting, maar liep vrij rond omdat zijn proces in beroep maar niet behandeld raakte. Het Vlaams Belang eiste het ontslag van minister van Justitie Koen Geens (CD&V), maar op die partij na durfde niemand op het thema te kapitaliseren uit schrik het verwijt te krijgen een moord te gebruiken voor politieke doeleinden. Daardoor verdween ook justitie als thema opnieuw naar de achtergrond.

Het pensioenthema leek dan weer het gedroomde onderwerp voor de sp.a. De partij speelt in op het ongenoegen dat leeft bij de bevolking over de beslissing van de regering-Michel om de wettelijke pensioenleeftijd te verhogen van 65 naar 67 jaar in 2030. Sp.a-voorzitter John Crombez kon De Wever tijdens een televisiedebat in het nauw drijven omdat uit het N-VA-programma bleek dat de partij de pensioenleeftijd wil koppelen aan de stijgende levensverwachting. Maar van een knock-out was geen sprake. De Wever kan de socialisten immers wegzetten als de partij die tussen 1988 en 2011 de minister van Pensioenen leverde en geen inspanningen deed om de vergrijzing betaalbaar te houden.

De N-VA moest na de visa-affaire en de pensioenuitschuiver een derde keer zwaar in het defensief toen afgelopen week in Franstalig België een geluidsopname van een interne partijmeeting uit 2016 begon te circuleren. De Wever sprak er over razzia’s, waarbij illegalen gericht werden opgepakt in functie van hoeveel mensen Francken op het vliegtuig kon zetten. Vooral het taalgebruik - ‘hoeveel kunt ge er wegsteken?’, ‘Air Francken’, ‘oppakken tot den bak vol is’ - stootte heel wat mensen tegen de borst.

Lichtzinnigheid

Geen enkele partij slaagde er zo in de campagne naar zich toe te trekken. Veel partijen leken zelfs meer bezig met de regeringsvorming en het verdelen van de postjes dan met de campagne. In eerste instantie schoof alleen de N-VA met De Wever in Vlaanderen en Jan Jambon federaal kandidaat-regeringsleiders naar voren. CD&V volgde pas enkele weken geleden met Hilde Crevits in Vlaanderen. Intussen wil ook Charles Michel (MR) opnieuw premier worden en zijn de Vlaamse liberalen ongeveer kandidaat voor alles.

Groen tankte vertrouwen door de klimaatmarsen, maar enkele slecht uitgewerkte voorstellen brachten de partij in de problemen.

Samen met de postjesdans regende het ook politieke veto’s van partijen die niet met elkaar in zee willen. Tegelijk werden tal van breekpunten in de strijd gegooid. Er werd duchtig gekakeld, maar over één cruciaal thema bleven zowat alle partijen stil: wie gaat de rekening betalen? Uit de doorrekeningen van het Planbureau blijkt dat alleen de N-VA, de sp.a en Groen een programma voorleggen dat min of meer budgettair in evenwicht is. Andere partijen deden die moeite niet: het Vlaams Belang, Open VLD en de MR pleiten voor lastenverlagingen die het gat in de begroting met miljarden doen ontsporen.

Zelfs de plannen die min of meer in evenwicht zijn, werken misschien in een laboratoriumsetting, maar niet in de realiteit. Geen enkele partij legt uit hoe ze het gat in de begroting, dat dit jaar oploopt tot 8 miljard euro en tegen het einde van de legislatuur tot 12 miljard, gaat dichtrijden. Of de programma’s komen niet verder dan de vaststelling dat meer mensen zullen moeten werken, maar zeggen niet hoe dat concreet moet gebeuren. Daarenboven zal de omslag naar een groene economie de eerste jaren onvermijdelijk geld kosten, maar ook daar doet iedereen het zwijgen toe. Het deed pensioenexpert en voormalig sp.a-minister Frank Vandenbroucke opmerken dat deze campagne een graad van lichtzinnigheid haalt die hij nog niet vaak gezien heeft.

Daar komt nog eens bovenop dat veel van de plannen die de partijen lanceren op korte termijn misschien betaalbaar lijken, maar het begrotingsprobleem op de lange termijn nog veel groter maken. Dat is bijvoorbeeld het geval met de voorstellen van de sp.a en Groen om mensen na 42 jaar werken - sneller dan vandaag - een minimumpensioen van 1.500 euro te geven - meer dan vandaag. Volgens het Planbureau is dat betaalbaar tot 2024. Over de factuur die nadien volgt, stelt haast niemand zich vragen. Onrustwekkend, want tegen 2040 kosten de pensioenen ons in geld van vandaag zo’n 14 miljard euro meer dan nu.

Dat leidt er onvermijdelijk toe dat de meeste ballonnetjes tijdens de formatie in de vuilnisbak zullen belanden. De campagne beantwoordt niet aan de realiteit. De kiezers zullen daardoor iets helemaal anders krijgen dan waarvoor ze hebben gestemd. Tot zondag schalt evenwel ‘Tout va très bien, chers électeurs’ door de politieke luidsprekers.

Lees verder

Advertentie
Advertentie