Advertentie

Werk en onderwijs voor migranten zijn de olifant in de kamer

Asielzoekers schoven eind vorig jaar aan voor hun asielaanvraag aan het Klein Kasteeltje in Brussel. ©Dieter Telemans/ID

De regering-Michel beloofde een strikt maar kordaat asiel- en migratiebeleid. Vandaag onderzoeken we wat ze heeft gerealiseerd van de belofte strengere verblijfsregels te combineren met de terugkeer van wie geen plek in België verdient. Aflevering 4: schaffen wir das?

Zacht voor de kwetsbaren, hard voor misbruik van onze gastvrijheid. Dat is het mantra waarmee staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) een blitz-start op het departement aankondigde.

Na minder dan een jaar viel de grootste vluchtelingencrisis sinds WO II hem koud op de nek. Ruim een miljoen mensen strandden in 2015 op de Europese kusten, wat in ons land tot een record van 45.000 asielaanvragen leidde. Francken speelde crisismanager. Ondanks een opvangtekort gaf hij iedereen onderdak. Het was de voortzetting van de kentering die onder zijn voorgangster Maggie De Block (Open VLD) was ingezet. Alles werd gedaan om niet opnieuw te vervallen in de chaos van eind jaren 2000, met slapende asielzoekers in de kou en hotelkamers die afgehuurd werden om mensen te huisvesten.

'Minder en betere’ migratie is meer dan ooit de mainstream van het debat gaan uitmaken.

De asielcrisis was niet eens bezworen of België daverde opnieuw op zijn grondvesten. De aanslagen in Brussel in maart 2016 waren de gamechanger. De focus verschoof naar de strijd tegen terrorisme. Er kwam een batterij maatregelen voor de installatie van een veiligheidscultuur die voordien ontbrak. Het besef ontstond dat er na jaren van besparingen nood was aan extra investeringen in politie- en veiligheidsdiensten.

Het terreurtrauma sijpelde door in het migratiediscours. Hoe een deftig migratiebeleid eruit moet zien, een onbesproken Belgisch én Europees issue, raakte verstrikt in een identitaire strijd over het vrije Westen en zijn leitkultur. De inzet is onze ‘way of life’ tegen de oprukkende radicale islam, meegekomen in de slipstream van vroegere migratiegolven en die in onze contreien decennialang vrij spel kreeg. Het monster in ons midden bleek uit de horrorbeelden met beestachtig gedrag van ‘onze jongens’ bij de terreurgroep Islamitische Staat in Syrië en Irak. Het directe gevolg is dat ‘minder en betere’ migratie meer dan ooit de mainstream van het debat is gaan uitmaken.

Een wandeling door Brussel met professor Migratierecht Dirk Vanheule.

Hereniging

De N-VA gaat van de salonfähige partijen het verst in de omslag die zou moeten gebeuren. De partij wil meer inzetten op hooggeschoolde migranten die hier komen werken en studeren. Zij versterken onze economie, terwijl migratie nu vooral een kost is. De reden zijn volgens N-VA de te grote aantallen asielzoekers, huwelijken met partners uit het thuisland of herenigingen met familie- en gezinsleden.

Een omslag in de migratiestromen was er niet. De Belgische boordtabellen over asiel en migratie schommelen minimaal. Jaarlijks migreren 160.000 mensen naar België, terwijl er 110.000 vertrekken. Dat nettosaldo van 50.000 bestaat onder meer uit teruggekeerde Belgen, buitenlandse expats, diplomaten, EU-ambtenaren en vluchtelingen. Het streven naar succesvolle migratie - van mensen volwaardige burgers maken - spitst zich vooral toe op die laatste groep. Daarnaast doelen politici bij hints naar migratie op ‘allochtonen’. Zij zitten niet in de migratiestatistieken. Het zijn tweede-, derde- en vierdegeneratiekinderen van migranten, met focus op moslimlanden, van wie de meesten ook al lang Belg zijn.

©Mediafin

De vaak verguisde volgmigratie is net zo stabiel. Ondanks een forse verstrenging van de regels voor gezinshereniging in 2011 blijft het jaarlijkse gemiddelde aantal nieuwkomers via dat migratiekanaal stabiel op 50.000. Bijna de helft zijn EU-burgers, met Roemenen, Nederlanders en Fransen op kop. De grootste groepen niet-EU-burgers zijn Marokkanen - een gevolg van de diaspora in ons land - en Syriërs. Zij zijn de snelste groeiende groep met 2.631 ‘nakomers’ in 2017, een vertienvoudiging in acht jaar. De verklaring is dat België sinds de grote exodus in 2015 17.000 Syriërs een vluchtelingenstatus gaf. Geen nationaliteit kreeg meer bescherming.

Wereldwijd zijn ruim 50 miljoen mensen op de vlucht. Een gevolg is dat België jaarlijks een stad als Veurne - 11.000 inwoners - aan gevluchte nieuwkomers opneemt. Het aantal erkenningen van vluchtelingen steeg van 4.000 in 2011 tot 15.500 vijf jaar later - een record door de asielcrisis van het jaar daarvoor - om te dalen tot 10.500 vorig jaar.

Die influx vraagt absorptiekracht én solidariteit. Er kregen eind vorig jaar 33.100 vluchtelingen een leefloon, ruim een verdubbeling tegenover 2012. Mensen belanden weliswaar in de statistieken zodra ze één dag leefloon hebben ontvangen. En bovendien vormen vluchtelingen slechts een op de vijf van alle OCMW-steuntrekkers. De OCMW-uitgaven van 263 miljoen euro voor vluchtelingen zijn klein bier in vergelijking met de 80 miljard euro in de sociale zekerheid. Wat niet wegneemt dat de uitdaging groot is om jaar na jaar 10.000 mensen van andere continenten te integreren en te activeren. Inclusief de 12.000 familieleden die zich in 2016 en 2017 bij hen voegden.

Wie deed het beter, Di Rupo of Michel?

De regering-Michel zette zichzelf in de markt als een sociaaleconomische herstelregering. Heeft ze het beter gedaan dan de regering-Di Rupo? Vergelijk beide regeringen zelf op zeven grote werven.

Doe de test hier.

Het is de olifant in de kamer van het Belgische beleid. Slechts de helft van de mensen die in België wonen maar er niet geboren zijn, werkt. Dat is bij de slechtste scores in de EU. Minder dan de helft van de groep vluchtelingen die zich bij de Vlaamse arbeidsbemiddelaar VDAB registreert, heeft na twee jaar een job gevonden.

Werkloos

Met de tewerkstelling van mensen met een migratieachtergrond is het niet beter gesteld. 53 procent van de mensen met roots buiten de EU werkte in Vlaanderen in 2016, het laatst beschikbare cijfer. Dat blijkt uit een studie van de universitaire onderzoeksgroep Steunpunt Werk. Bij mensen zonder migratieachtergrond is dat 76 procent. Mensen met roots buiten de EU zijn in de data van de VDAB goed voor bijna een derde van de 200.000 werklozen. Ondanks dalende werkloosheid - er zijn 55.000 allochtonen werkloos tegenover 60.000 in 2015 - is hun aandeel in de totale groep toegenomen. De goede voornemens van Michel I en de Vlaamse regering-Bourgeois leidden niet tot een significante verbetering.

De achterstand begint al in het onderwijs. De tests van de OESO, de denktank van rijke westerse landen, tonen dat het verschil in studieprestaties tussen kinderen zonder en met migratieachtergrond nergens groter is. Met die nuance dat de jongste cijfers dateren van 2015, kort na het aantreden van de nieuwe coalities.

©MEDIAFIN

Het schetst nog eens het spanningsveld tussen solidariteit en verantwoordelijkheid, tussen welkomstcultuur en welvaartsstaat. De regering-Michel gaf aan meer in te willen zetten op economische migratie, voor studie of werk. Een grote groei in het aantal breinwerkers en onderzoekers was er niet. Het cijfer balanceert al jaren rond 15.000 per jaar. De bevoegde Vlaamse regering versoepelde onlangs wel de procedure. Daarmee hoopt ze de kennismigratie te stimuleren.

Het beleid onder Francken was vooral een kwestie van accentverschillen. Met hem waren er amper mediatieke drama’s rond de uitzetting van goed geïntegreerde minderjarigen. Francken focuste op de repatriëring van criminelen, van wie het aantal uitzettingen ook steeg. Maar ook hij vond geen oplossing voor het te lage terugkeercijfer van 10.000 per jaar. België telt naar schatting 100.000 mensen in illegaal verblijf die in duistere circuits belanden.

De staatssecretaris botste in zijn sturm-und-drang op zijn eigen coalitiepartners, de wet en rechters. Premier Michel, boven wie Francken zich geregeld plaatste, trok onder druk van de achterban een omstreden voorstel in om met huiszoekingen illegalen op te sporen. Een plan voor de uitbreiding van de gesloten centra voor repatriëring moet verder uitgevoerd worden door een volgende regering. En de Raad van State verbood voorlopig de opsluiting van families met kinderen in afwachting van hun uitzetting, een omstreden maatregel waarmee de regering herbegon. Franckens weigering om enkele Syrische families op de vlucht inreisdocumenten via de ambassade te verstrekken, ligt bij de Europese rechter.

Francken verscherpte de wet zover de Europese regels hem toelieten. Vluchtelingen krijgen niet langer automatisch permanent verblijf. Er kwam een vreemdelingentaks voor wie zich in ons land vestigt, en een gemeentelijke heffing op verblijfskaarten. Francken liet ook harder controleren of vluchtelingen niet op- en afreizen naar hun land van oorsprong. En het is makkelijker geworden het verblijfsrecht af te nemen van wie een gevaar vormt voor de openbare of de nationale veiligheid.

De coalitiepartners ergerden zich groen en blauw aan de communicatie van Francken, maar ze lieten hem begaan omdat hij goed werk leverde.

Francken toonde zich lang een manager van zijn departement. Hij runde de asielcrisis, en ook de dossierachterstand werd aangepakt. Dat is een lakmoesproef voor deftig beleid. Mensen moeten dankzij efficiënte procedures snel weten waar ze aan toe zijn, zodat ze hun nieuwe leven kunnen beginnen of kunnen werken aan een terugkeer. De coalitiepartners ergerden zich groen en blauw aan zijn communicatie, maar ze lieten hem begaan omdat hij goed werk leverde.

Dat beeld keerde voorbij halfweg de legislatuur. Francken raakte in nesten door zijn ijver illegalen uit te zetten. De vreemdelingendienst, die verblijf in ons land regelt en controleert, deed een beroep op ambtenaren van de Soedanese dictatuur om onderdanen te identificeren en uit te zetten. Soedanezen beweerden na hun gedwongen terugkeer gefolterd te zijn, waar een onderzoek uiteindelijk geen bewijs voor vond.

De Soedanezen waren een deel van één van Michels rotdossiers: de duizenden transmigranten op ons grondgebied. Zij weigerden asiel aan te vragen omdat ze via onze snelwegen naar het Verenigd Koninkrijk hoopten te reizen. In het Maximiliaanpark bij het station Brussel-Noord sloegen honderden, vooral Afrikaanse, migranten hun kamp op. Zij brachten Francken weer in nesten toen illegalen met een strafblad vrijgelaten bleken uit de gesloten centra om plaats te maken voor transmigranten. Dat besluit kwam er onder druk van een opstand van burgemeesters die de overlast van transmigranten beu waren.

Electorale spelletjes

Migratie deed de regering ook vallen. De coalitiepartners verweten de N-VA electorale spelletjes over een niet-bindend VN-pact. Maar zij onderschatten hoeveel de context van de voorbije jaren dat tot een breekpunt maakte, omdat de identitaire kwestie een deel van het DNA van de N-VA is geworden. En toen moest de hemel nog op het hoofd van Francken vallen. Alle opgekropte onvrede over hem bij de ex-coalitiepartners kwam naar buiten toen de Mechelse N-VA’er Melikan Kucam opgepakt werd voor zwendel in visa voor christelijke vluchtelingen.

Het legde een ruimer circuit bloot waarbij tussenpersonen via het kabinet-Francken lijstjes konden doorgeven met namen van mensen die zonder veel vragen groen licht kregen om naar België te komen. De reisdocumenten die Francken afleverde, passen in zijn visie dat mensen niet langer illegaal kunnen oversteken naar Europa om dan hier asiel aan te vragen. Hij wil legale en gecontroleerde migratie, met asielquota via hervestiging uit vluchtelingenkampen en daarnaast hooggeschoolde migratie. Maar de Kucam-affaire zal voor Francken in de campagne lastig te ontwijken zijn.

Francken kon amper aan de lange termijn werken. Onvoorziene events en zelf gecreëerde crisissen maakten het asiel- en migratiebeleid tot een constant identitair strijdpunt tussen partijen, waar de coalitie uiteindelijk over viel. Het beloofde nieuwe wetboek migratie - nu een inefficiënt kluwen - kwam er niet. Er was evenmin veel vooruitgang in de hervorming van de asielprocedure, die door alle mogelijkheden tot beroep eindeloos gerekt kan worden. Nederland werkt aan een eengemaakt dossier, waarin alle elementen rond verblijf samen worden opgenomen en tot een finale beslissing leiden. Daar ligt een van de sleutels voor de volgende regering om het draagvlak voor migratie te herstellen.

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie