Crisismanager Biden start zoektocht naar normaliteit

Joe Biden voor zijn vertrek naar Washington DC. ©AFP

In de belegerde hoofdstad van een compleet verdeeld land wordt Joe Biden woensdag ingezworen als 46ste president van de Verenigde Staten. Begint de lenige Democratische centrist aan een hopeloze opdracht?

Traditioneel wordt een nieuwe Amerikaans president zo ingezworen. Rond het middaguur verschijnt hij op de westelijke trappen van het Capitool, waar hij - hand op de bijbel, geflankeerd door de first lady en onder de minzame blik van zijn voorganger - de eed plechtig herhaalt die de voorzitter van het Hooggerechtshof hem voorleest. Daarna houdt hij een rede, vol verzoenende taal en idealisme, voor de honderdduizenden landgenoten die samengetroept zijn op de National Mall. En dan volgt een parade door Washington, waar tot laat in de avond chique bals losbarsten.

Joe Biden gaf dinsdag een emotionele speech in Delaware.

Van dat script blijft amper wat over als woensdag de inauguratie van Joseph Robinette Biden junior plaatsvindt. Vanwege de voortwoekerende coronacrisis - dinsdag rondden de VS de kaap van 400.000 doden - heeft de Democraat zijn volgelingen aangemaand thuis te blijven. Blijft ook afwezig, als eerste uittredende president sinds Andrew Johnson in 1869: Donald Trump. Hij wentelt zich nog altijd in complottheorieën over kiesfraude. De vrees dat zijn militantste kiezers wel zullen opdagen, en een nieuwe bestorming van het Capitool plannen, leidt ertoe dat de straten van Washington vooral bevolkt worden door 26.000 militairen.

Middelpuntvliedende politiek

Dat is illustratief voor het compleet verdeelde land dat de 78-jarige Biden erft als 46ste - en oudste ooit - president van de Verenigde Staten en de enorme uitdagingen waarvoor hij staat. Die moet hij bovendien zien op te lossen met een compleet verdeeld parlement. Ja, voor het eerst sinds 2010 controleren zijn Democraten beide kamers van het Congres. Maar hun meerderheid is flinterdun.

Het eerste wapen: de pen

Met een lawine aan presidentiële decreten is Joe Biden van plan meteen stevig uit de startblokken te schieten. Een overzicht.

Zelfs na de dubbele stuntzege in het conservatieve Georgia telt Bidens partij maar 50 senatoren, evenveel als de Republikeinen. Vicepresident Kamala Harris zal dus vaak als Senaatsvoorzitter de doorslaggevende 101ste stem moeten leveren, als de filibusterregels al omzeild kunnen worden. In het Huis van Afgevaardigden slonk de Democratische marge dan weer tot zes zetels.

In deze hypergepolariseerde tijden is het misschien geen nadeel een gematigde pragmaticus te zijn die, naargelang de ideologische wind draaide, steevast grote politieke lenigheid etaleerde.

Er is zo amper ruimte voor dissidente stemmen in de eigen fractie, en amper hoop op voldoende steun van gematigde Republikeinen. Intussen dreigt de afzettingsprocedure tegen Trump Bidens agenda de eerste maanden nog meer te vertragen en te overschaduwen. En bij juridisch gesteggel oogt het Hooggerechtshof, waar drie trumpiaanse benoemingen de conservatieve meerderheid danig versterkt hebben, Biden evenmin gunstig gestemd.

Voor het Capitool wonen woensdag geen honderdduizenden de inauguratie van Joe Biden bij, maar herinneren vlaggen aan de 400.000 coronadoden in de VS. ©REUTERS

Te midden van die enorme middelpuntvliedende politieke krachten - Trump duwde de Republikeinen richting rechts-radicalisme, terwijl de Democratische linkervleugel steeds activistischer klinkt - zal Biden proberen de centrumkoers te varen die hij al zijn hele carrière volgt. En die ook het gros van zijn kabinet definieert. In deze hypergepolariseerde tijden is het misschien geen nadeel een gematigde pragmaticus te zijn die, naargelang de ideologische wind draaide, steevast grote politieke lenigheid etaleerde.

Breuk met Trump

Biden begon zijn 36 jaar als senator in 1973, het jaar dat Richard Nixon zijn tweede mandaat aanvatte. De burgerrechten van de Afro-Amerikanen omarmde hij voorzichtig, en ook inzake abortus en homorechten liep Biden zeker niet voorop. Tijdens de reaganeske jaren 80 knoopte hij innige banden aan met Wall Street, de machtige bankenlobby in zijn thuisstaat Delaware - nog steeds een notoir belastingparadijs - ter wille.

Het volgende decennium bewandelde hij de Derde Weg van partijgenoot Bill Clinton, en werd Biden het gezicht van een lik-op-stukwet die het strafrecht fors verstrengde en tot op heden de Amerikaanse gevangenissen doet overlopen. Tijdens zijn acht jaar als vicepresident van Barack Obama nam Biden dan weer meer liberale accenten over. Hij hielp doorduwen voor Obamacare, strengere bankwetten en de erkenning van het homohuwelijk.

64%
positief beeld van Biden
Volgens een peiling van Pew Research Center heeft 64 procent van de Amerikanen een positief beeld van Biden. Trump kwam nooit boven 45 procent uit en vertrekt met amper 29 procent.

Nu hij zelf het hoogste ambt in handen krijgt, zal Bidens breuk met vier jaar trumpisme - zeker in stijl, maar ook inhoudelijk - fors zijn. De Democratische agenda oogt ambitieus. Een coherenter coronabeleid, enorme financiële stimuli, meer economische en raciale gelijkheid, een groene reconversie, een mildere visie op migratie, het herstel van multilaterale geopolitiek: overal zit wel een knipoog naar zijn linkervleugel. Maar beeldenstormers kunnen en willen Biden en zijn team niet worden.

Stille meerderheid

Dat is ook niet het mandaat waarmee hij verkozen raakte. Het schijnt een eeuwigheid geleden, maar amper een jaar geleden leek Bidens carrière voorbij. Tijdens de eerste Democratische voorverkiezingen eindigde hij ver in de achterhoede, op grote afstand van het linkse boegbeeld Bernie Sanders. Pas toen het partij-establishment, uit schrik voor Sanders' vermeende onverkiesbare socialisme, zich alsnog rond Biden schaarde, haalde hij de nominatie binnen.

En zo werd de eeuwige centrist in november, ondanks een zeer timide campagne, verkozen met ruim 81 miljoen stemmen, het hoogste aantal ooit. Hoeveel stemmen echt voor hem waren, dan wel tegen Trump, is voer voor discussie. Of hij gewonnen had zonder de enorme gezondheids- en economische crisis die corona veroorzaakte, evenzeer. En hoeveel van de 74 miljoen Amerikanen die voor Trump kozen - het tweede hoogste aantal ooit - hem aanvaarden, valt ook nog te bezien.

Een feit is wel dat een peiling van het gezaghebbende Pew Research Center aangeeft dat 64 procent van de bevolking Biden het voordeel van de twijfel geeft bij het begin van zijn loodzware taak. Trump, die in vier jaar nooit meer haalde dan 45 procent, verlaat het Witte Huis met een populariteitsscore van amper 29 procent.

De meerderheid van de Amerikanen wil niet naar links of naar rechts, maar vooruit.
Adam Goodwin
Republikeinse strateeg

Niemand ontkent de duistere wolken die hangen boven 's werelds machtigste democratie. Maar nieuw zijn die niet. De moorden op John en Bobby Kennedy, op Martin Luther King en Malcolm X, de zware rassenrellen en de Vietnamprotesten, het vervroegde vertrek van Nixon na Watergate: tijdens de jaren 60 en 70 kraakten de VS ook in al hun voegen. Maar te midden van dat tumult kreeg Nixon wel twee keer een 'stille meerderheid' achter zich.

Zou het kunnen dat er nu ook een voldoende grote groep is die snakt naar enige normaliteit, waarop Biden, vanuit het centrum, kan steunen? 'Voldoende Amerikanen hebben voor een blauwe tint gekozen', erkende de Republikeinse strateeg Adam Goodwin deze week. 'Maar de meerderheid wil niet naar links of naar rechts, maar vooruit.' Uit de poll van Pew blijkt alvast dat 74 procent van de Amerikanen, onder wie 62 procent van de Democraten, van Biden verlangt 'zo goed mogelijk samen te werken met de Republikeinen', ook als dat betekent dat hij een deel van zijn eigen achterban teleurstelt. Dat een deel van de Grand Old Party met een knagend trumpiaans gewetensonderzoek worstelt, kan die parlementaire toenadering vooruithelpen.

Wheelen en dealen

Eén groot voordeel heeft Biden: hij wordt de eerste president sinds Nixons deputé Gerald Ford, die 24 jaar in het Huis had gezeteld, met een enorme ervaring in het wheelen en dealen in de coulissen van het Capitool. Jimmy Carter, Reagan, Clinton en George Bush junior waren gewezen gouverneurs. Bush senior kwam uit de diplomatie, Obama had nog maar drie jaar in de Senaat gezeten en Trump was een complete politieke outsider.

Tegelijk mag je verwachten dat de coronacrisis de komende maanden zal afnemen, nu de uitrol van vaccins onder stoom komt en Biden striktere maatregelen zal nemen. Dat zal enig economisch soelaas bieden. Een glorieus eerste jaar lijkt Biden niet te wachten, maar vertrekken vanop een dieptepunt kan de perceptie gunstig kleuren. In tegenstelling tot Trumps regenachtige inauguratiedag wordt vandaag in Washington alvast een voorzichtig winterzonnetje voorspeld.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie