reportage

In Georgia gaat het nog altijd over de Ku Klux Klan

Aan de Stone Mountain kwam het afgelopen zomer tot rellen tussen rechtse extremisten en tegenbetogers van de Black Lives Matter-beweging. ©AFP

Naast het coronavirus is de raciale ongelijkheid het thema van de Amerikaanse verkiezingen. Nergens is dat duidelijker dan in Georgia, waar blanken en zwarten vechten om een berg en de Ku Klux Klan nooit ver weg is.

Als je de snelweg tussen Miami en Atlanta nog maar een paar kilometer verlaten hebt, waan je je 100 jaar terug in de tijd. Grote, elegante, lichtgekleurde, houten huizen liggen vredig tussen plantages van perziken, pecannoten en katoen. Alleen de landbouwmachines verraden dat hier in het zuiden van Georgia geen slaven meer aan het werk zijn.

Dwars door de VS

Van de prestigieuze Trump National Golf Club in Los Angeles tot de grauwe industriestad Scranton in Pennsylvania, de bakermat van Joe Biden.

Het contrast tussen de rijke, blanke plantages met de armoede en het verval
in de stad Fort Valley, waar 89 procent van de bevolking Afro-Amerikaans is, is groot. Veel huizen zijn vervallen en lijken zo uit de literatuurklassieker ‘De hut van oom Tom’ te komen. Het stadscentrum ligt er met uitzondering van een ouderwetse
kledingwinkel en een vuil buffetrestaurant verlaten bij. De kleinhandel is verzwolgen door de burgerketens en supermarkten aan de rand van de stad.

Voor een verloederd tankstation zit James Jackson op de rand van zijn pick-uptruck kool en rapen te verkopen. Net als veel stadsgenoten heeft hij zijn stem al uitgebracht. ‘Voor wie? Dat vind ik vertrouwelijk. Maar ik kan je wel vertellen dat het
zeker niet voor Donald Trump was. Waarom? Als hij geen racist is, wie dan wel?’

Racisme, het woord valt snel in het zuiden van de Verenigde Staten. Georgia is een van de elf staten die de slavernij niet wilden afschaffen en zo in een bloederige burgeroorlog met de noordelijke Unie belandden. Nu de raciale ongelijkheid na
de dood van George Floyd en de daaropvolgende massale en soms gewelddadige protesten weer op het politieke voorplan gekomen is, rijt de stembusgang oude wonden open in Georgia.

Jackson heeft geen problemen met blanken in de stad. ‘Ik heb 40 jaar voor een witte familie gewerkt, en zij snellen mij te hulp als ik iets nodig heb. Maar ik merk wel dat ik meer tegengehouden wordt door de politie dan blanke mensen.’

Door de dood van George Floyd zag iedereen plots in dat het ernstig werd. Dit gaat om onze levens.
Dimetria Whittaker
Zwarte lerares uit Georgia

Dat bevestigt Dimetria Whittaker, een zwarte lerares en oorlogsveteraan, die me
te woord staat na een kerkdienst waar de gelovigen - buiten en op afstand - vrolijk meezingen en -dansen op de luide gospelmuziek. ‘Door de raciale spanningen, en ook door het coronavirus, zijn veel jongeren zich nu meer bewust van hun stem. Door de dood van Floyd zag iedereen plots in dat het ernstig werd. Dit gaat om onze levens.’

Traditioneel Republikeins

De massale vroege opkomst - in Georgia zijn een week voor 3 november al bijna
3 miljoen stemmen uitgebracht, twee derde van het totaalaantal stemmen in 2016 - is meestal goed nieuws voor de Democraten. Georgia is een van de traditioneel
Republikeinse staten die in Democratische handen dreigen te vallen.

De jongste peilingen voorspellen een nek-aan-nekrace. Terwijl Georgia vroeger nauwelijks aandacht kreeg van de presidentskandidaten, kwam de hele familie Trump er de jongste weken op campagne. Vorige week riep Kamala Harris, de running mate van de Democratische kandidaat Joe Biden, er de zwarte bevolking op massaal te gaan stemmen en Biden hield er dinsdagavond nog een drive-inrally, de jongste uitvinding van de Democraten om veilig massabijeenkomsten te kunnen houden.

De campagnes in de staat zijn des te intenser omdat ook twee senatoren verkozen moeten worden. Ook daar is de strijd spannend, vooral omdat de regels bepalen dat de winnaar meer dan 50 procent van de stemmen moet halen. Omdat er meer dan twee kandidaten zijn, is de kans groot dat daarvoor een tweede ronde nodig is in januari, die misschien zelfs beslissend kan worden voor wie de politiek o zo belangrijke meerderheid haalt in de Amerikaanse Senaat. Die late uitslag kan de politieke onzekerheid in Washington nog vergroten.

Beide kampen zijn heel voorzichtig over hun kansen in Georgia. Het ontlokte de lokale politicus Jason Carter, de kleinzoon van ex-president Jimmy Carter, een grap. ‘Ik denk dat Trump onmogelijk nog kan winnen. En ik ben nog nooit zo overtuigd geweest sinds 2016’, verwijst hij naar het jaar waarin Hillary Clinton droomde van een overwinning in Georgia.

De Republikeinen hebben de demografie tegen in Georgia. De sterke bevolkingsgroei sinds 2000 komt vooral op het conto van niet- blanken.

De Republikeinen hebben de demografie tegen. De enorme bevolkingsgroei in Georgia van 7,9 miljoen in 2000 tot 10,6 miljoen inwoners vandaag is vooral op het conto van niet-blanken te schrijven.

Nergens is die diversiteit beter te zien dan op een zondagnamiddag in Stone Mountain State Park, een halfuur ten oosten van de hoofdstad Atlanta. Blanke en zwarte families vieren er samen Halloween, een Indische familie speelt badminton op een grasveld en latino’s staan er naast Koreanen aan te schuiven voor een ritje met de kabelbaan naar de top van het kolossale granieten rotsmassief dat meer dan 200 meter boven de bossen uittorent.

Generaals

Die berg bewijst dat de geschiedenis nooit ver weg is in Georgia. Op de rotswand staan de enorme afbeeldingen van Jefferson Davis, Robert E. Lee en Thomas
J. Jackson, respectievelijk de president en twee generaals van de geconfedereerden.

Het monument is al jaren controversieel omdat het de zuidelijke afscheidingsbeweging vereert en gelinkt wordt aan de Ku Klux Klan. Vorige zomer kwam het tot zware rellen in het aangrenzende dorp tussen rechtse extremisten, die de beelden regelmatig komen vereren, en voornamelijk zwarte tegenbetogers van onder meer de Black Lives Matter-beweging. Beide kanten waren gewapend en de politie moest ingrijpen om escalatie te voorkomen.

Justin Smith, die de berg met enkele vrienden komt beklimmen, begrijpt de
controverse over het monument niet. ‘Het beeldt de trots van de zuidelijke staten uit. Volgens velen is die houding racistisch, maar dat klopt niet. Ik woon al heel mijn leven in Georgia. Elke dag kan ik naar hier komen om te beseffen dat zo’n moment als toen niet meer terugkomt. Dit toont hoe het verleden was, maar zegt niets over vandaag.’

Daar is Tiffany Willems Roberts, een burgerrechtenadvocaat en adjunct-professor aan de Georgia State University College of Law, het niet mee eens. ‘Het gaat hier om terroristen, die mede verantwoordelijk zijn voor massamoorden op de zwarte
bevolking. Aan die rotsen is de tweede Ku Klux Klan opgericht. Die hield er decennia een jaarlijkse herdenking. Het monument stamt niet van na de burgeroorlog, maar werd gemaakt in de jaren 1960, door blanken die voelden dat ze hun macht in de samenleving aan het verliezen waren. Ik wil niet dat mijn geld gebruikt wordt om een monument als dit te onderhouden.’

Volgens Roberts is racisme nog altijd een dagelijkse praktijk in Georgia. ‘Je ziet dat aan de manier waarop de politie op bijna militaire wijze, met traangas en
rubberkogels, de zwarte protestanten in Atlanta aangepakt heeft. Zelfs op kleine vredige bijeenkomsten van zo’n 20 mensen ging de politie meteen tot arrestaties over.’

Ze zegt dat de politie quota hanteert waarbij agenten aangezet worden tot hardhandige interventies. ‘Een arrestatie bij een zware misdaad levert 5 punten op, een verkeersmisdrijf slechts 1,5. En ze moeten aan 8 punten per dag komen. Natuurlijk arresteren agenten dan liever meteen iemand, in plaats van bijvoorbeeld de hulp van familieleden in te roepen die iemand kunnen kalmeren.’ De politie van Atlanta heeft zulke claims altijd ontkend.

Trauma

Georgia heeft een trauma overgehouden aan de onderdrukking van de zwarte kiezer. Ooit mocht je alleen stemmen als je kon bewijzen dat je kon lezen, en tot heel recent nog waren er aanwijzingen dat het de zwarte kiezer moeilijk gemaakt werd om te stemmen. Bij de gouverneursverkiezingen in 2018 werden tienduizenden kiezers van de kieslijsten geschrapt door de Republikeinse kandidaat Brian Kemp, die zelf voorzitter van de kiescommissie was.

Er waren verhalen van stembureaus waar geen elektriciteitskabels geleverd
waren. Daardoor vielen computers na vier uur uit, net op het middaguur, wanneer de meeste kiezers komen opdagen. In extreme gevallen moesten kiezers twaalf uur aanschuiven.

Die geschiedenis leek zich op de eerste dag van deze vervroegde stembusgang te herhalen, toen er urenlange rijen voor de stembureaus stonden, maar intussen lijkt alles vlot te verlopen in Georgia.

Opvallend: in tegenstelling tot in de andere staten die ik al aandeed, lijkt iedereen die ik hier aanspreek erg voorzichtig om te openbaren op wie ze gestemd hebben. Weegt de geschiedenis door het raciale verleden van het zuiden hier zwaarder door dan elders in het land? Is de situatie hier explosiever, en zijn de mensen daarom voorzichtiger?

Volgens Roberts geldt net het omgekeerde. ‘Martin Luther King zei ooit dat hij
nergens meer schrik had dan in Chicago, omdat hij daar niet wist wat hem te wachten stond. Kijk naar de gewelddadige tegenreacties tegen de zwarte protesten in het westen en noorden van het land. Dat krijg je als iemand in Washington zegt dat je die gewelddadige overtuigingen vrijuit mag uiten. Dit is geen fenomeen van Georgia alleen, dit is Amerika.’

Fort Valley als voorspeller van de kiesstrijd

Fort Valley is niet zomaar een stadje in het zuiden van Georgia, het is ook de hoofdplaats van het kiesdistrict Peach County. Volgens The New York Times is dat een van de tien plekken in de VS die de verkiezingen perfect kunnen voorspellen. Het gaat om een zogenaamd ‘bellwether county’, een kiesdistrict waarvan de resultaten in het verleden meestal perfect overeenkwamen met de nationale uitslag van de presidentsverkiezingen.
De bekendste bellwether is Valencia County in New Mexico. Sinds 1952 hebben de kiezers er altijd gestemd voor de kandidaat die president werd. De naam bellwether verwijst naar de gecastreerde ram (wether) die de bel draagt om de andere schapen te doen volgen.
In Peach County is 52 procent van de bevolking blank en 44 procent zwart. In 2012 won Barack Obama er met 7 procentpunten voorsprong. In 2016 haalde Donald Trump het district binnen met een voorsprong van 3 procentpunten, wellicht omdat er veel minder zwarten naar de stembus trokken dan vier jaar eerder.
Volgens David Wasserman van The Cook Political Report is Peach County een goede indicator om te zien of de keuze voor Kamala Harris als running mate van Joe Biden opnieuw meer zwarte kiezers naar de stembus leidt. Uit de massale opkomst tijdens de eerste verkiezingsdagen lijkt dat het geval te zijn. De vraag is echter welke conclusies daaruit getrokken kunnen worden, omdat ook de Republikeinen er alles aan doen om hun kiezers naar de stembus te leiden.

Lees verder

Advertentie
Advertentie