Wie herstelt de schade aan uw topkunst?

Restaurateur Etienne Van Vyve achter een beeld van Philip Aguirre y Otegui. ‘Door de broosheid van het werk in cement was een interventie nodig.’ ©Saskia Vanderstichele

Nee, niet diefstal of brand maar wel banale ongevallen zijn het grootste risico voor uw kunstobjecten. In het atelier van restaurateur Etienne Van Vyve passeren gehavende werken van topkunstenaars. Niet zelden gaat de factuur naar een gespecialiseerde kunstverzekeraar.

Een atelier achterin een tuin in Elsene. Geuren van white spirit, ethanol en soortgelijke. Tientallen vergulde kaders en tegen alle muren rijtjes schilderijen. Op het eerste gezicht het atelier van een kunstenaar, maar bij nader inzien zijn het allemaal gehavende werken. Het doek in de spotlights heeft een scheur van 20 centimeter, andere werken vertonen vlekken, waterschade, schimmels… ‘Scheuren doe ik het liefst, draad per draad weef ik het doek opnieuw.’

Wealth

Lees meer over het rijke leven in het magazine Wealth, dat op vrijdag 7 december bij De Tijd zit.

Aan het woord is Etienne Van Vyve, een restaurateur gespecialiseerd in schilderijen. In zijn handen passeerden werken van ronkende namen als Luc Tuymans en Paul Gauguin, in opdracht van zowel privéverzamelaars als musea. Zijn belangrijkste werkinstrument? Niet meer dan een stok met een bolle kop overtrokken met leer. ‘Op die schilderstok kan ik mijn hand laten rusten en heel precies werken, zonder het doek aan te raken’, legt van Vyve uit.

De schilderstok eindigend in een met leer beklede bol moet bij uiterst minutieuze restauraties de hand van restaurateur Etienne Van Vyve stabiel houden. ©Saskia Vanderstichele

Precisie, daar gaat het om. De restauratie van de monochrome werken van Marthe Wéry op de tafel gebeurt met een binoculair vergrootglas. Ze raakten beschadigd omdat de Belgische kunstenares ze achteloos op elkaar stapelde, haar dochter wil ze gerestaureerd zien. ‘De uitdaging is de juiste kleurtoon en glans te vinden. Soms duurt de voorbereiding langer dan de restauratie zelf’, zegt Van Vyve. ‘Na de analyse van de schade volgt een studie van de gebruikte materialen. Voor het werk van Wéry heb ik het geluk de kunstenares goed gekend te hebben. Ze vertrouwde me het merk van de verf en de pigmentnummers toe. In een volgende fase wordt de reactie van de materialen getest. Daaruit kan bijvoorbeeld blijken dat een werk gevoelig is voor water. Als we een goed beeld hebben, kan de kostprijs van de restauratie geschat worden en een dossier opgesteld.’

‘Scheuren doe ik het liefst. Draad per draad weef ik het doek opnieuw.’
Etienne Van Vyve
Restaurateur

Pas dan kan het echte werk beginnen. ‘Een goede restauratie blijft tot een minimum beperkt. Bij een gescheurd doek moet alleen de scheur aangepakt worden. Bovendien moet een restauratie steeds ongedaan gemaakt kunnen worden. Als bij een monochroom werk de kleur van de retouche anders evolueert dan die van het werk zelf, moet dat later bijgestuurd kunnen worden.’ Kan een restauratie zo goed zijn dat ze naderhand niet getraceerd kan worden? ‘Een restauratie kan altijd op de ene of andere manier gezien worden. Het is niet toevallig dat kunstexperts uv-lampjes bij zich hebben. Uv-licht doet de gerestaureerde delen anders oplichten’, legt Van Vyve uit.

Het restauratieatelier van Etienne Van Vyve. Hij nam werken van onder meer Luc Tuymans en Paul Gauguin onder handen. ©Saskia Vanderstichele

Verzekering

De onfortuinlijke eigenaar van het gescheurde schilderij hoeft de restauratie niet uit eigen zak te betalen. De factuur wordt door een gespecialiseerde kunstverzekering betaald. ‘Een schadegeval bij kunst is maar zelden het gevolg van een brand of een diefstal, bijna altijd gaat het om accidentele breuken’, legt Alexandre Moretus van de kunstverzekeraar Jean Verheyen uit. Voorbeelden zijn een slecht opgehangen schilderij dat valt, een beeldhouwwerk dat wordt omgestoten of waterschade door een lek in de leidingen. Ook beschadigingen tijdens een transport komen geregeld voor. Met een klassieke woningverzekering kunt u uw inboedel en kunst verzekeren tegen brand en diefstal, maar dergelijke ongelukken zijn nooit verzekerd. Daarvoor bent u aangewezen op een gespecialiseerde verzekering. Die vergoedt niet alleen de restauratiekosten, maar ook een eventuele minwaarde.

Als de kunstenaar zijn werk zelf restaureert, is er meestal geen minwaarde.
Alexandre Moretus
Kunstverzekeraar

‘Bij oude kunst zal men makkelijker een restauratie aanvaarden. Voor hedendaagse kunst eist de markt een perfecte staat, waardoor een kleine beschadiging tot een grote minwaarde kan leiden’, zegt Van Vyve. ‘Als de kunstenaar zijn werk zelf restaureert, is er meestal geen minwaarde’, vult Moretus aan. Sowieso is voor de restauratie van een werk waarvan de kunstenaar nog leeft of nog geen 70 jaar overleden is een akkoord van de kunstenaar of de beherende stichting nodig.

‘Bij extreme gevallen zoals brand, waterschade of vandalisme kan het werk dermate aangetast zijn dat het zijn originaliteit heeft verloren of de restauratiekosten hoger zijn dan de waarde van het werk. De verzekerde krijgt dan de waarde, zonder toepassing van een vrijstelling, vergoed. Ook een werk dat na een restauratie meer dan 20 à 30 procent van zijn waarde verloren heeft, kan als een total loss beschouwd worden’, zegt Moretus. De beslissing of er al dan niet sprake is van een total loss wordt genomen door de verzekeraar, in overleg met de klant. ‘Aan de ene kant van het spectrum zijn er de uiterst gepassioneerde privéverzamelaars wier kunst hen na aan het hart ligt. Bij een schadegeval willen ze hun kunst behouden en koste wat het kost restaureren. Aan het andere eind zijn er de verzamelaars die kunst eerder zien als een investering. Bij de minste schade, en zeker bij hedendaagse kunst, willen ze vergoed worden’, zegt Jan Van Hecke, verantwoordelijke van Art Secure, de afdeling kunstverzekering van de verzekeringsmakelaar Vanbreda Risk & Benefits.

©Saskia Vanderstichele

‘De waarde van het werk wordt bij het aangaan van de polis door een schatter van de verzekeraar of een onafhankelijke schatter geschat en in de polis vastgelegd’, legt Patricia Dillen van kunstverzekeraar Jean Verheyen uit. ‘Als de waarde door de jaren heen evolueert, moet de klant het initiatief nemen voor een herschatting. Zo is de afgelopen jaren hedendaagse kunst fors in waarde gestegen, terwijl 18de-eeuwse meubelen in waarde daalden.’

‘In tegenstelling tot de klassieke verzekeringen wordt geen evenredigheidsregel toegepast als een werk onderverzekerd is. Bij een totaal verlies van een werk met een waarde van 200.000 euro dat maar voor 100.000 euro verzekerd is, wordt toch 100.000 euro vergoed. Bij de klassieke verzekeringen zou dat maar de helft zijn’, zegt Jan Van Hecke. ‘Ook bijkomende kosten kunnen terugbetaald worden. Denk maar aan het dure behang en het parket die beschadigd raakten doordat een zwaar kunstwerk viel.’

Ongedierte

85 procent van de kunst wordt verkocht voor minder dan 10.000 euro.
Alexandre Moretus
Kunstverzekeraar

De gespecialiseerde kunstverzekeringen zijn allriskpolissen met een zeer brede wereldwijde dekking. Clausules zijn mogelijk dat bijvoorbeeld nieuwe aankopen automatisch de eerste 90 dagen verzekerd zijn of dat bij het overlijden van een hedendaagse kunstenaar een extra bedrag boven op de verzekerde waarde wordt betaald. ‘Graduele of progressieve schade is uitgesloten. Dat is bijvoorbeeld een aquarel die ontkleurt onder invloed van het licht, of een schilderij dat in de kelder gestockeerd is en door de vochtigheid beschimmelt’, legt Moretus uit. Hangt een werk daarentegen in een living en wordt het nat door een lek in een leiding, dan is het wel verzekerd. ‘Ook schade door insecten of ongedierte is uitgesloten’, zegt Van Hecke.

©Saskia Vanderstichele

‘Het een misverstand te denken dat een kunstverzekering alleen weggelegd is voor de allerduurste werken. De topwerken van miljoenen euro’s vormen maar een zeer klein deel van de kunstmarkt. 85 procent van de kunst wordt verkocht voor minder dan 10.000 euro’, zegt Moretus. ‘Ook over de prijs bestaan veel misvattingen. Een kunstverzekering is goedkoper dan een klassieke inboedelverzekering met diefstaldekking voor een zelfde waarde’, zegt Van Hecke. De premie van een kunstverzekering is degressief: hoe hoger de verzekerde waarde van de collectie, hoe lagere de premievoet. ‘Reken voor een collectie ter waarde van 1 miljoen euro op een jaarlijkse verzekeringspremie van 2.000 euro, voor zeer breekbare stukken zo’n 2.500 euro. Voor werken met een waarde tot 100.000 euro hanteren we een forfaitaire premie van 400 euro per jaar’, zegt Dillen.

‘De dienstverlening van een kunstverzekering blijft overigens niet beperkt tot het financiële. We geven klanten gepersonaliseerd advies over het beheer van hun collectie en schadepreventie. Als zich toch een schadegeval voordoet, geven we raad over de restauratie en zoeken we mee de geschiktste restaurateur.’

‘Een kunstpolis wordt geschreven vanuit vertrouwen. Het is een van de weinige polissen die de verzekeraar na elk schadegeval kan opzeggen. Daarmee heeft de verzekeraar een stok achter de deur bij een vermoeden van misbruik’, zegt Van Hecke.

Conserveren even belangrijk als restaureren

De beste restauratie is diegene die niet moet gebeuren. ‘Een evolutie van materialen is onvermijdelijk. Voor oude kunst is de natuurlijke selectie al gebeurd, nu gebeurt dat met de hedendaagse kunst. Het is belangrijk de toestand van een werk te monitoren en tijdig voorzorgsmaatregelen te nemen’, zegt Etienne Van Vyve. Hij is een van de restaurateurs die de bank-verzekeraar Belfius inschakelt voor de opvolging, conservering en restauratie van zijn collectie van bijna 4.300 kunstwerken. Afspraak in de Art Gallery op de 32ste verdieping van de Belfius Toren in Brussel, waar de tentoonstelling ‘Magma Cloud Ashes’ loopt. Het belang van conservering blijkt uit het geëxposeerde beeld in cement ‘Man standing before a wall’ van Philip Aguirre y Otegui. ‘Een interventie was nodig door de broosheid van het werk en de natuurlijke veranderingen’, zegt Van Vyve. Aan de overkant hangen twee werken van de hand van Luc Tuymans: ‘The Rape’ en ‘The Door’ met bleke, witte en blauwachtige tinten. Ook die passeerden in het atelier van Van Vyve om een goede conservering te garanderen. ‘We lenen vaak werken voor een tentoonstelling uit aan andere musea of instellingen. Bij hun vertrek en terugkeer laten we ze altijd onderzoeken door restaurateurs op mogelijke beschadigingen’, zegt Truike Vercruysse, de verantwoordelijke voor de Belfius-collectie. ‘We delen onze passie en ervaring voor kunst ook met onze klanten’, zegt Vanessa Dufour, directeur Wealth Management bij Belfius. ‘We geven niet alleen advies over het financiële aspect van hun collectie, zoals successieplanning, maar delen ook onze kennis en ervaring met kunst. Onze klanten worden geconfronteerd met problemen die ook wij hebben, zoals stockage, transport of restauratie. We stellen ons netwerk van experts discreet en persoonlijk ter beschikking.’ Kan, mits een goede conservering, alle kunst de tand des tijds doorstaan? ‘Helaas niet, voor sommige werken kunnen we zelfs spreken van een aangekondigde dood, omdat de gebruikte materialen en combinaties ervan niet zullen overleven’, zegt Van Vyve. ‘Ik denk bijvoorbeeld aan een werk van de Nederlandse kunstenaar Willem de Kooning, waarbij met een rode lak gewerkt is. Maar die tint is door de jaren heen verdwenen, waardoor het werk voor de kunstmarkt zijn waarde heeft verloren. Daarnaast zullen op termijn bepaalde materialen verdwijnen. Zo maakte de Amerikaanse kunstenaar Dan Flavin ruimtelijke objecten met tl-verlichting. Een kapotte neonlamp kan je vandaag nog vervangen, maar op termijn zullen ze niet meer geproduceerd worden.’

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content