reportage

Een cursus freediven is de ultieme mindfuck

©SISKA VANDECASTEELE

Je luchtpijp wordt afgesloten, je hartslag daalt, je bloeddruk zakt, je milt knijpt samen. En alleen als je kalm blijft, duik je dieper. Een cursus freediven is de ultieme mindfuck.

Het Olympisch Zwembad in Brugge op een donderdagavond. Terwijl zwemmers onverstoord hun baantjes trekken, lig ik met een tiental mensen in duikpak netjes op een rij in het water. Schijnbaar levenloos.

Onze armen en benen bungelen naar beneden, onze hoofden zijn ondergedompeld. Alsof we drenkelingen zijn. Af en toe krijgen we een tikje op onze schouder van onze buddy aan de kant, waarna we een vinger opheffen om te tonen dat we nog leven. Een enthousiaster teken zou te veel energie vergen en te veel zuurstof verbruiken.

Freedivecoach Bart Denys raadt me aan mijn volle longen niet meteen leeg te blazen als ik weer bovenkom, en in kleine hapjes lucht bij te ademen. ‘Anders is het risico op flauwvallen groter’, zegt hij nuchter. Ik probeer me niet al te veel vragen te stellen en dompel me opnieuw onder.

Al na een kleine 20 seconden voel ik druk en spanning in mijn mond en keel. Als nog 10 seconden later mijn longen om lucht beginnen te schreeuwen besluit ik de held niet uit te hangen en kom ik boven water. Dat ik eerst even moet uitademen, ben ik uiteraard alweer vergeten. Mijn chrono vind ik belachelijk: 35 seconden.

Denys zegt bemoedigend dat tijden in de eerste sessies niet belangrijk zijn. Integendeel, hoe meer ik me op de klok focus, hoe minder ik zal ontspannen en hoe meer zuurstof mijn gestreste spieren zullen verbruiken. Hij wijst erop dat mijn nek gespannen blijft en ik niet genoeg naar beneden kijk. Ik wil vertellen dat ik mezelf in gedachten levenloos op de bodem zag liggen. Maar ik zegt niets en dompel me nog eens onder.

Nooit alleen

Denys is coach bij Barracuda, een van de oudste freedivingclubs van het land. Op dinsdag, donderdag en vrijdag trainen de leden in het zwembad, tussendoor oefenen ze in duiktanks of een ondergelopen steengroeve. Het ultieme doel van velen: freediven in het helderblauwe water van een duikparadijs als Egypte, waar Denys geregeld cursussen organiseert.

©SISKA VANDECASTEELE

Net voor mijn eerste duiksessie heb ik van Denys een uur theoretische inleiding tot het freediven gekregen. Omdat veiligheid voor alles gaat. ‘Het is een extreme sport, die je in dezelfde categorie kan onderbrengen als skydiven’, zegt Denys. ‘Daarom is het belangrijk dat je het nooit alleen doet. Bij het oefenen kan je zelfs verdrinken in het zwembadje van de kinderen in de tuin. Sommigen zijn zo koppig in hun passie dat ze flauwvallen en verdrinken. En het probleem is dat je dat soms niet voelt aankomen.’

Freediven blijkt vooral een mentale uitdaging. Denys: ‘Normaal krijg je na 35 tot 45 seconden een prikkel om adem te halen. De hersenen registreren dat je geen adem meer krijgt en dat het CO2-niveau in het bloed begint te stijgen. Maar dat heeft nog niets te maken met een tekort aan zuurstof. Je kan dus gerust nog een hele tijd verdergaan. Ook al voel je de spanning opbouwen in je luchtwegen en geeft je brein signalen dat het genoeg is geweest. Als je goed blijft ontspannen, kan je tot 4 minuten zonder lucht.’

Het lijkt me allemaal heel beangstigend. Waarom zou ik me in godsnaam moeten onderdompelen, alle natuurlijke prikkels van mijn hersenen negeren om die halve minuut langer zonder zuurstof te kunnen? ‘De grootste factor die mensen in deze sport tegenhoudt, is inderdaad psychologisch’, zegt Denys. ‘Dat is ook logisch: je brengt jezelf in een vijandige en levensbedreigende omgeving.’

In zekere zin is vrijduiken de ultieme mindfuck, leer ik. ‘In de lessen leren we je om te gaan met het spelletje dat je hoofd speelt om je te doen ademhalen. Op een bepaald moment wordt je middenrif naar beneden getrokken om lucht te happen. Wij leren aan dat niet te doen. Want je valt pas flauw als je zuurstofniveau echt fel is gezakt.’

De eerste vraag die Denys vaak krijgt als hij over zijn sport vertelt, is hoe diep hij kan en hoelang hij onder water blijft. Dat vindt hij jammer. ‘De vraag zou moeten zijn: wat doet freediven met jou? Een van mijn mooiste duiken was niet dieper dan 10 of 15 meter en duurde niet veel langer dan 3 minuten.’

Drie minuten onder water? Ik slik. Maar volgens Denys is het voor een beginneling als ik niet onhaalbaar. Hij denkt dat ik ook 50 meter onder water zal kunnen zwemmen, misschien zelfs 75 of 100 meter. En het moet te doen zijn om 15 meter onder water te duiken.

Als je echt denkt dat je niet meer kan, overloop dan in gedachten nog even je lichaam en kom dan pas boven water.
Bart Denys
Freedivecoach

In het zwembad in Brugge probeer ik de ontgoocheling van mijn eerste pogingen weg te slikken en me te ontspannen. Op een bepaald moment begin ik het zowaar leuk te vinden. Mijn coach voelt de omslag en geeft me een extra uitdaging. ‘Als je echt denkt dat je niet meer kan, neem dan nog even de tijd om in gedachten je lichaam te overlopen, kom dan pas langzaam recht, zet je voeten op de rand en kom dan pas boven water.’

Ik volg zijn instructies en merk dat ik nog 15 seconden win vanaf het moment dat ik denk echt niet meer te kunnen. Als ik met een licht euforisch gevoel bovenkom, vraagt Denys me in te schatten hoelang ik onder water ben gebleven. ‘Iets meer dan 1 minuut’, zeg ik. Hij toont me zijn stopwatch: 1 minuut 50 seconden en 10 honderdsten.

Ik wil meteen weer onder water verdwijnen om aan de magische 2 minutengrens te geraken, maar Denys raadt het me af. ‘Je kan nu met een goed gevoel naar huis. Door weer onder te gaan en op dat record te focussen verlies je het gevoel van ontspanning dat je net vond. En dan is de kans groot dat het weer helemaal niet lukt. Nog eens: vergeet dat resultaat.’

Geen ruimte voor iets anders

Bij de volgende sessie in het zwembad introduceert Denys me in een iets dynamischer onderdeel van de sport: met zwemvliezen aan zo ver mogelijk onder water zwemmen. Dat valt eerst tegen: ik kom telkens opnieuw bovendrijven door de drijfkracht van het duikpak. Pas nadat ik extra gewichten rond mijn bekken en mijn nek heb bevestigd, lukt het onder water te blijven.

De inspanning van het zwemmen maakt de discipline moeilijker dan ik dacht. Aanvankelijk haal ik met moeite 25 meter. Tot Denys me wat aanwijzingen geeft over de beweging van mijn benen en ik plots weer de mentale klik maak. Ik ga iets sneller vooruit. Maar vooral: ik krijg er plezier in. Ik zwem vlak boven de grond, kijk naar de tegels die onder mij voorbijzoeven en vergeet de wereld boven het wateroppervlak compleet. Zonder dat ik het goed en wel besef, bereik ik de overkant.

De link met zen en mindfulness is groot bij het vrijduiken. In het dagelijkse leven is Denys naast kinesitherapeut ook yogaleraar. ‘Terwijl je aan het duiken bent, is er geen ruimte voor iets anders. Je neemt een pauze van je andere activiteiten. En na een tijdje kan je die toestand meenemen naar je dagelijkse leven. Stress voel je als je je bedreigd voelt door omstandigheden. Als je met die dreiging leert om te gaan onder water, kan je dat ook boven water.’

©SISKA VANDECASTEELE

Alles wat in je leven gebeurt, heeft volgens Denys invloed op je prestaties onder water. ‘Bij veel stress gaat het gewoon minder goed. Omgekeerd geldt hetzelfde: je leert beter om te gaan met extreme omstandigheden. Je kan rust leren te vinden in levensbedreigende omstandigheden onder water, zodat je ook alert en ontspannen kan blijven in crisissituaties.’

Denys spreekt uit ervaring. Hij was aanwezig op de luchthaven tijdens de aanslagen van 22 maart 2016. Hij raakte niet fysiek gewond, maar liep wel een posttraumatisch stresssyndroom op. ‘Duiken was voor mij een manier om met de stress om te gaan. Ik voelde me beter onder dan boven water. Het was alsof ik de dreiging opnieuw ging opzoeken en daarin een balans leerde te vinden.’

In het zwembad ontdek ik intussen dat de uitdaging erin bestaat een evenwicht te vinden tussen snelheid en zuurstofverbruik. Sneller betekent niet altijd dat je meer afstand kan afleggen. Opnieuw blijkt het een mentaal spel: hoe meer je focust op de afstand, hoe meer stress je krijgt en hoe meer zuurstof je verbruikt.

In stapjes gaat het steeds beter. Eerst probeer ik nog wat in het water te blijven hangen als ik de overkant heb bereikt, daarna probeer ik te draaien en nog wat verder te zwemmen, en uiteindelijk haal ik de mooie afstand van 40 meter. ‘Als je dit kan, kan je ook 50 meter,’ zegt Denys. Hij heeft me de hele tijd in de gaten gehouden en besluit dat ik niet te overmoedig ben, dat ik niet te bang ben en dat ik mijn grens wel degelijk durf te verleggen.

Met een goed gevoel leg ik mijn gewichten af en ga onder de warme douche. Zoals het cliché het wil, voel ik me als herboren.

Natuurlijke drug

Voor mijn derde sessie meld ik me in Zwevegem, aan een 15 meter diepe duiktank. Tijd voor het echte werk. Ik moet naar beneden duiken langs een touw dat vastgemaakt is aan een boei en nagaan hoe diep ik kan geraken. Het maakt me wat bang. Dit keer kan ik niet gewoon mijn hoofd boven water brengen als ik voel dat ik geen lucht meer heb, ik moet eerst weer naar de oppervlakte zwemmen.

Ik denk aan ‘Le grand bleu’, de filmklassieker uit 1998 waarin de Franse regisseur Luc Besson het verhaal van de legendarische Franse vrijduiker Jacques Mayol en zijn vriend Enzo Maiorca vertelt. Dankzij de film, die bijna 10 miljoen keer werd bekeken, ontpopte het vrijduiken zich van een extreme hobby tot een meer algemeen aanvaarde bezigheid. Tegelijk zette hij aan tot een stortvloed aan nieuwe recordpogingen, niet zelden met fatale afloop. De wereldrecords spreken tot de verbeelding: 214 meter diep met behulp van een gewicht, 124 meter diep zonder gewicht, 300 meter ver onder water zwemmen en 11 minuten en 35 seconden onder water blijven liggen.

©SISKA VANDECASTEELE

Wat bezielt mensen om voor een record hun leven te wagen in een vijandige omgeving? De Franse sportpsycholoog Hubert Ripoll zei ooit: ‘Het flirten met plezier en angst past in een zoektocht naar jezelf. Door de limiet van de dood op te zoeken probeer je de originele zuiverheid van het leven terug te vinden.’

Ook Denys bekijkt het filosofisch. ‘De oceaan is een spiegel van wat met jou gebeurt, van hoe je met moeilijke omstandigheden omgaat. Ons lichaam bestaat voor het grootste deel uit water en we worden uit een omgeving vol water geboren. Eigenlijk keren we dus terug naar een oertoestand.’ Er volgt een meer technische uitleg van wat met ons lichaam gebeurt als we duiken. Daaruit blijkt dat onze longen op 30 meter diepte maar een vierde van hun volume overhouden. Per 10 meter die je zakt, komt er 1 atmosfeer druk bij ons op lichaam. De bloedvaten zwellen rond de longen, wat een speciaal gevoel geeft. Een longerectie, noemen duikers het.

Denys legt me ook uit wat de natuurlijke duikreflex is: je luchtpijp wordt afgesloten, je hartslag en je bloeddruk zakken, je milt knijpt samen om zuurstof en rode bloedcellen af te geven en al het bloed gaat naar het centrum van je lichaam, zodat je armen en benen zwaar beginnen aan te voelen. ‘Dat doet iets geks met je lichaam. Het heeft iets verslavends. Je kan het zien als een natuurlijke drug.’

Goed om te weten

  • Iedereen met een normale gezondheid die zich wat thuisvoelt in het water kan leren vrijduiken. Je hoeft er geen extreme longinhoud voor te hebben.
  • Je hebt niet meer nodig dan een goed paar vinnen en een duikbril. En een duikpak, want duiken in een duiktank kan fris zijn. Ook in een verwarmd zwembad kan het na een tijd behoorlijk koud worden als je stilligt.
  • Gewichten kan je als beginner lenen van de duikclub waar je lessen volgt. Zo’n lespakket is een must, vanwege de gevaren. Er zijn verschillende duikclubs in ons land. Je vindt ze op vrijduiken.be
  • Om in de sfeer te komen is de film ‘Le grand bleu’ een aanrader. Een knap boek over vrijduiken en de oceaan is ‘Deep’ van James Nestor. Ook mooi ‘Oxygen’ van William Trubridge en ‘One Breath’ van Adam Skolnick.

Erg verslavend voelt het niet als ik met de eerste technische oefeningen begin. Ik moet me achterwaarts kantelen en ondersteboven blijven drijven, terwijl ik me vasthoud aan het touw dat de diepte ingaat. Ik voel me meer een ondergedoken eend dan de bruingebrande freediver die ik ken uit de films.

Maar zodra ik me omlaag trek en steeds dieper ga, begin ik het spannend te vinden. De grootste hindernis voor veel duikers is het ‘klaren’: de lucht in je binnenoor aanvullen door te slikken of je middenrif samen te trekken, zodat de toenemende druk op je trommelvlies wordt gecompenseerd. Ik slaag daar probleemloos in en ga steeds dieper.

De volgende keer dat ik op weg naar boven ben, heb ik nog wat lucht over. Ik beslis nog even met mijn hoofd onder het wateroppervlak te blijven liggen. Het levert me een vriendelijke uitbrander op van Denys, die even dacht dat ik bewusteloos was bovengekomen.

Met veiligheid wordt niet gelachen. Rond mij oefenen meer ervaren duikers hoe ze een levenloos lichaam vanop 15 meter diepte naar boven kunnen halen. En in de briefings wordt niets aan het toeval overgelaten. Enkele richtlijnen: de uitgang nooit blokkeren met materiaal voor het geval iemand moet worden weggevoerd, iedereen het adres geven van de duiktank voor als je de hulpdiensten moet bellen, en duidelijk aangeven waar de zuurstof staat voor noodgevallen.

10 meter diep in de duiktank kan ik me voor het eerst iets voorstellen bij dat gelukzalige vrijduikersgevoel.

Hoe dieper ik ga, hoe meer ik de wereldse bezorgdheden aan de oppervlakte laat. Voor het eerst kan ik me iets voorstellen bij dat gelukzalige vrijduikersgevoel. Mocht ik dit in tropisch water boven een koraalrif en tussen schildpadden of dolfijnen doen, ik ben verkocht. Uiteindelijk haal ik een diepte van 10 meter, wat voor een beginneling vrij behoorlijk is, zegt Denys.

Na deze trainingssessies zou ik een nieuwe reeks uitdagingen kunnen aangaan. Ik word zelfs uitgenodigd om deel te nemen aan een soort officieus nationaal kampioenschap, waarbij duikers in een steengroeve 20 meter diep een vliegtuigwrak gaan ontdekken. Wegens tijdsgebrek bedank ik voor het vervolgtraject. Maar één ding is zeker: elke volgende keer in het water wil ik de mindfuck overwinnen om even dat bodemloze gevoel terug te vinden.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie