Advertentie
reportage

In één week Chinees leren, kan dat?

©SISKA VANDECASTEELE

We mogen Mao Zedong dankbaar zijn. Dankzij hem werd het Chinees véél eenvoudiger. En nu kan hun twaalfdelige Van Dale met de app Pleco ook nog in je broekzak. Wat houdt ons nog tegen dat taaltje snel even te leren?

Mao Zedong was van 1945 tot zijn dood in 1976 de autoritaire leider van China. Hij voerde regels in die de taal makkelijker maken, maar toch dit: ook voor Chinezen is Chinees vaak nog Chinees. Een uur diep in de eerste les zegt Liesje Geyskens, docent modern Chinees aan de KU Leuven: ‘Tingeling, hé, maar nee, foei!’ Daar begrijpt u niets van, en zo voelt u zelf eens hoe zelfs onze eigen taal zonder context en juiste tonen en klanken onbegrijpelijk is.

Ze reageerde enthousiast. ‘Wat een fijn plan!’, schreef Liesje Geyskens na een mail met de aarzelende vraag of ze wilde helpen, zodat we ‘misschien na een week op zijn minst een paar karakters, woorden, wat dan ook geleerd zouden hebben’. Op de zevende etage van het Erasmusgebouw in Leuven blijkt dat enthousiasme niet gespeeld. Al 25 jaar verdiept ze zich in die voor ons zo vreemde taal.

‘Ik heb wel taalgevoel, en dat helpt. Maar het is niet noodzakelijk’, zegt ze. ‘Ik vind Chinees nog altijd zeer moeilijk. Maar ik vind Frans ook moeilijk. Alleen kan je bij Frans op een bepaald moment zeggen: ik ben klaar. Met het Chinees zal ik dat nooit hebben. Voor de HSK-test (een internationale Chinese standaardtoets, HSK staat voor Hanyu Shuiping Kaoshi, red.) van het hoogste level moet je vijfduizend tekens kunnen schrijven. Gezichtsverlies is een Chinees concept, maar ik weet niet of ik die toets zou aandurven.’

Zh is niet hetzelfde als ch of sh, maar ook bij r, z, c en s sis je anders.

Niet getreurd, de docente stelt me gerust: ‘Ook kinderen kunnen Chinees leren. Er zit logica in de taal.’ Een paar basisprincipes zijn wel van tel. Bij het schrijven zijn volgorde en richting belangrijk, omdat je anders vlekken maakt. Bij het spreken zijn klanken en tonen dat. ‘Klanken zijn echt uitdagend. Die proberen we in het eerste jaar juist te krijgen, want die leer je niet af.’ Een voorbeeld? Er zijn tiensis-klanken en het verschil zit ’m vooral in waar je tong in je mond zit bij het uitspreken. Zh is niet hetzelfde als ch of sh, maar ook bij r, z, c, j, q, x en s sis je anders.

‘Krul je tong naar achter tegen je gehemelte’, zegt Liesje, terwijl ik probeer en denk aan de troostende woorden van zonet: gezichtsverlies is een Chinees concept.

De juiste toon

Het handboek ‘Integrated Chinese’ (Level 1, Part 1) telt 332 bladzijden. En, eerlijk, al bij de Engelse introductie onder het titeltje ‘A. Simple Finals’ loop ik verloren. ‘There are six simple finals: a, o, e, i, u, ü. (...) E is an unrounded semi-high back vowel. To produce this vowel, first pronounce o, and then change the shape of the mouth from rounded to unrounded.’

Respect voor de studenten Chinese studies, want ook de in plastic verpakte woordenkaart (106 kaarten met daarop een tekening, het Chinese woord in ons schrift en het karakter op de achterzijde) is moeilijk. Op kaart 2 zie ik de Chinese vlag, het woord erbij is Zhōngguó, dat is dus Chinees voor China. Bǐlìshí is België. Vis is yú. Pas bij woordkaart 10 kom ik even thuis. Mama is een universeel woord. ‘Maar ook hier zie je het belang van tonen’, zegt Liesje. ‘Je kan immers zeggen: Māma mà mǎ ma. Betekent: ‘Roept mama op het paard?’, als je elke toon juist uitspreekt. Eén voor één gaat dat wel, maar ze allemaal in één zin juist uitspreken, is heel moeilijk.’

Tip

Download de app Pleco en verlies je in de rijkdom van het Chinees. Je leert er de betekenis van woorden (er is een vertaling naar het Engels), je leert de uitspraak en streepje voor streepje wordt het karakter getekend.

Klanken zijn een uitdaging, overigens vinden Chinezen dat zelf ook als het over het Nederlands gaat. En er zijn vier tonen. Een goed voorbeeld is het woord Taiwan. Spreek je de Tai in stijgende toon uit en blijf je op die hoogte wan zeggen, dan bedoel je de staat (of voor Chinezen de provincie). Spreek je de Tai in dalende toon
uit en blijf je daar met wan, dan bedoel je ‘te laat’. ‘Zonder context is Chinees onverstaanbaar. Liedjes, waarbij de toon wegvalt, worden op de Chinese televisie zelfs voor de Chinezen ondertiteld. Vroeger gold één karakter, één lettergreep, één woord. Omdat dat zo lastig was, zijn in het modern Chinees veel woorden twee lettergrepen en dus twee karakters. Het is een taal zonder naamvallen en zonder vervoegingen. Ze zeggen: ‘Ik lopen.’ Als dat in de verleden tijd was, wordt dat niet ‘ik liep’ maar ‘gisteren ik lopen’. Maar het is een taal met onverklaarbare uitzonderingen. Ik heb avondles gegeven aan ingenieurs, aan die mensen is dat moeilijk uit te leggen.’

Ik ben geen ingenieur, maar als u dit stukje niet zo eenvoudig te volgen vindt, dan lukt het me een beetje om over te brengen hoe verdwaald ik geraak. Ook al is Pleco een handige hulp. De app kent elk Chinees woord, laat lijn per lijn zien hoe je zo’n karakter tekent en laat horen hoe je een woord uitspreekt. Maar tik ‘li’ in en je scrolt je gek door alle mogelijke betekenissen. O ja, nog dit: ni hao betekent niet zomaar ‘hallo’. Eigenlijk is het een binnenkomer in een winkel. ‘Jij goed?’, of zoiets. ‘Iets als ‘excuseer’. Dat Chinese restaurants zo heten, is wellicht omdat zij denken dat wij denken dat het gewoon ‘hallo’ betekent.’

Rik Van Puymbroeck

Valt er iets te leren in een week? Laat me mijn naam leren schrijven en uitspreken. En iets dat iets over mezelf zegt: ‘Ik heb twee dochters.’

Voor mijn familienaam kan ik kiezen. Pan lijkt meest op ‘Puym’ en Chi is de beste vertaling van ‘broeck’, dat staat voor poel, plas. Dan maar Chi. Voor Rik is de keuze nog groter. Alles hangt af van de betekenis die je aan Rik geeft en of je er de voorkeur aan geeft of de Chinese vertaling in die betekenis ook nog klinkt als Rik. Want (denk er even wat accenten bij) ook xiangchi, xiangquan en haipeng kunnen. Maar ik kies voor Ruike. Rui betekent onder meer gelukkig en gunstig. Ke is ‘boomtak’. Chi Ruike. ‘Ze beginnen met de achternaam. Mao, was de achternaam van Mao Zedong.’

Chi Ruike dus. ‘Chi moet je in de tweede toon uitspreken, Rui in de vierde en Ke in de eerste. De eerste toon klinkt als een fietsbel: tingeling. De tweede stijgt van vrij laag naar vrij hoog, zoals je ‘hé?’ zegt, de verbazing. De derde toon is laag en blijft laag, zoals je tegen kinderen ‘maar nee’ zegt, als iets niet waar is. En de vierde toon begint hoog en daalt fel. Zoals in ‘foei!’’

Het zinnetje ‘mijn achternaam is Chi’ klinkt als Wo xing Chi. Liesje spreekt het in op een Whatsapp-bericht. ‘Mijn voornaam is Ruike’ klinkt als: Wo jiao Rie Keuh. En ‘Ik heb twee dochters’ is: Wo you liang ge nü er.

Chinees is papegaaienwerk. Leren is nabootsen. Alleen als je alles heel goed kan, kan je je permitteren je eigen stijl te ontwikkelen.
Liesje Geyskens
Docent modern Chinees

Ik oefen. En oefen. En oefen. Soms zit de toon fout. Dan de klank. Ik denk aan het gezichtsverlies, maar een betere docente kan ik me niet inbeelden. Liesje moedigt aan. Prijst. ‘Chinees is papegaaienwerk’, zegt ze. ‘Leren is nabootsen. Alleen als je alles heel goed kan, kan je je permitteren je eigen stijl te ontwikkelen.’ En dan de karakters voor Chi Ruike. In karakters zit logica. Een mens lijkt op een stokje met twee benen. Een boom is een stokje met wortels. Wie wil, ziet in een vierkantje een cirkel en die lijkt op een mond. ‘We raden studenten aan elk karakter vaak te schrijven. Toen ik begon, was dat honderd keer. Later werd dat vijftig. Nu is dat twintig keer. Maar karakters die je het eerste jaar geleerd hebt, vloeien er zo uit.’

Op ruitjespapier met blokjes van 1 centimeter tekent ze streepje voor streepje hoe zo’n karakter wordt opgebouwd. Chi wordt zo gevormd door zes aparte streepjes. Rui zijn er dertien en Ke worden er negen. Die krijg ik mee naar huis.

Tekentalent

Elk karakter schrijf ik honderd keer, ik ben een oude student. Papegaaienwerk, inderdaad, maar ik zet door. Na afloop stuur ik mijn huiswerk. Ik vraag me af of ik wegens gebrek aan tekentalent in moeilijkheden kom. Niet één keer heb ik het gevoel iets juist te schrijven. Alleen al een haakje, onderaan of bovenaan, niet meer dan je pen die even uitschiet: aartsmoeilijk. ‘Een haakje is iets anders dan een
echte streep’, heeft ze gezegd. Het lukt eigenlijk nooit. Ondertussen blijf ik de uitspraak oefenen. Wo xing Chi. Wo jiao Ruike. Wo you liang ge nü er. Als ik dénk dat ik er ben, spreek ik ze in op Whatsapp.

Eerst komt een mail. ‘Ik denk inderdaad dat mensen met een talent voor tekenen Chinese karakters mooier zullen schrijven’, schrijft Liesje. Maar verder: ‘Ik heb een strenge verbetering toegevoegd van de drie karakters die je geschreven hebt. Belangrijk is dat alles wat je schreef perfect leesbaar is. De verbetering is afwerking. Als je verder zou oefenen, ga je merken dat die controle beetje bij beetje echt beter wordt, het schrijven vlotter en vlotter gaat, en dat de karakters er mooier en mooier gaan uitzien. Zo’n naturel bereik je niet in een week.’ De haakjes zijn, zoals verwacht, een werkpunt. Streepjes moeten korter of langer. Ze heeft opgemerkt wanneer ik de juiste richting niet gevolgd heb.

De Whatsapp-vinkjes zijn blauw geworden. ‘Wo you liang ge nü er klinkt goed’, zegt ze. ‘Alleen de you is niet ‘joe’ maar ‘joaou’, een ronde o die overgaat in de oe.’ De Ke kan beter (‘zoals die fietsbel, tingeling’), maar zelf hoor ik het verschil niet zo goed. Bij Chi is de toon goed, maar de klank niet. ‘In het begin wel, maar nadien nam je keel het over.’ Een laatste berichtje duurt zeven seconden: ‘Ik vind het echt heel goed gedaan, die uitspraak. Echt. Je mag komen studeren volgend jaar. Je bent meer dan welkom.’

Dit stoeferige einde zegt meer over de docent dan over de leerling. En misschien is dat de beste les. Want bij het schrijven zijn die klanken alweer veel verder weg, en die drie karakters nog verder. Het blijft allemaal Chinees. Maar op enthousiasme van de docent kan een mens veel. Leer-kracht: het zit in het woord. En dit stukje? Onbegrijpelijk, maar op tijd ingeleverd. Helemaal niet Taiwan.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie