Advertentie
interview

Rebelse royal Prinses Esmeralda: 'Ik vind het aanvaardbaar om de ruiten bij een bedrijf als Shell in te gooien’

©Karoly Effenberger

Prinses Esmeralda de Belgique is een atypisch lid van de koninklijke familie. Lang voor de uitslag van de DNA-test sloot ze Delphine Boël in de armen. En in haar strijd tegen discriminatie en klimaatverandering schuwt ze de radicale acties niet. ‘Ik keur geweld af, maar ik vind het aanvaardbaar als bij een oliebedrijf als Shell de ruiten worden ingegooid.’

Haar ogen blinken ondeugend als ze vertelt hoe ze twee jaar geleden werd opgepakt bij een betoging van Extinction Rebellion in Londen, waar ze woont. Dat een prinses in de cel belandde, was wereldnieuws. Voor veel Belgen was het ook de eerste kennismaking met Esmeralda de Belgique, de tot dan toe relatief onbekende jongste dochter van koning Leopold III en zijn tweede vrouw Lilian Baels. En dus de halfzus van de koningen Boudewijn en Albert II, en de tante van koning Filip.

Geflankeerd door twee agenten werd ze in een combi gezet en naar een politiekantoor gevoerd. ‘Ze namen mijn vingerafdrukken en een DNA-staal. Ik had niet verteld wie ik was. Toen ze zagen dat ik de Belgische nationaliteit had, zeiden ze dat het protocol voor opgepakte buitenlanders hen verplichtte de ambassade
te verwittigen. Ik vroeg of dat echt nodig was. ‘Maak u geen zorgen. Ze bellen nooit terug’, was het antwoord. Waarop ik zei: ‘Misschien dat ze dat dit keer wel doen.’

Daarna belandde ze in de cel, zonder schoenen, zodat ze geen veters had om zelfmoord te kunnen plegen. ‘Na drie uur kwam de agent terug en zei, met het Britse gevoel voor humor: ‘U had gelijk, mevrouw. De ambassade heeft teruggebeld.’ Toen had hij door wie ik was, natuurlijk. Maar net als alle andere opgepakten in dat kantoor werd ik pas na vijf uur vrijgelaten.’

Profiel

Esmeralda de Belgique (64) is de dochter van Leopold III en zijn tweede vrouw Lilian Baels. Ze werd geboren in het kasteel van Laken op 30 september 1956, vijf jaar nadat haar vader definitief troonsafstand had gedaan als gevolg van de koningskwestie. Haar halfbroer Boudewijn nam de troon over.

Na haar studies rechten en communicatie verhuisde de prinses naar Parijs om journalist - voor onder meer Le Figaro - en schrijver te worden. Ze publiceerde onder meer twee boeken over haar ouders en een boek over de Franse modeontwerper Christian Dior. Vandaag woont ze in Londen en engageert ze zich voor de rechten van vrouwen, inheemse volkeren, minderheden en het milieu.

Het jongste boek waaraan ze haar naam verbond, is ‘Quel monde pour demain’ (uitgeverij Luc Pire). Daarin gaat ze samen met Sandrine Dixson-Declève
de conversatie aan met de jonge activisten Anuna De Wever en Adélaïde Charlier over de stand van zaken van de strijd tegen de klimaatverandering.

Het is een regenachtige julidag. We zitten op het terras van restaurant-bar Cospaia op de Gulden Vlieslaan in Brussel. Met haar rode leren jasje, witte broek, sneakers en een daiquiri in de hand wijst niets erop dat hier een prinses zit. Esmeralda de Belgique (64) is hartelijk, geïnteresseerd en antwoordt openhartig op alle vragen, ook al raken die soms het hart van de recente Belgische koninklijke geschiedenis.

Ze geeft toe dat ze zelf wat heeft aangestuurd op haar arrestatie in Londen. ‘Ik wilde niet per se worden opgepakt, maar ik was me ervan bewust dat het geen slechte zaak zou zijn voor de publiciteit als het wel zou gebeuren. En natuurlijk is dat een kwestie van privilege: ik had geen job te verliezen. En ik moest me geen zorgen maken over wie de kinderen van school zou halen als ik in de cel belandde.’

Boze generatie

Behalve bij Extinction Rebellion is prinses Esmeralda betrokken bij Black Lives Matter in Londen, ook een organisatie die vaak voor radicale acties kiest. Keurt ze geweld dan goed? ‘We hebben alle vormen van protest nodig: dat van de meer geïnstitutionaliseerde organisaties zoals het Wereld Natuur Fonds en dat van de radicale organisaties. Ik keur geweld niet goed. Maar ik vind het aanvaardbaar als een gebouw wordt beschadigd, zoals het ingooien van ruiten van een oliebedrijf als Shell. De boodschap is: de schade die jullie aan het milieu en de mensen aanrichten, is vele malen groter. Je mag nooit mensen pijn doen, maar symbolen wel.’

De boodschap is: de schade die jullie aan het milieu en de mensen aanrichten, is vele malen groter. Je mag nooit mensen pijn doen, maar symbolen wel.
Prinses Esmeralda de Belgique

Haar gevoel voor rechtvaardigheid toont ze niet alleen door te betogen. Ze is ereambassadrice van het Wereld Natuur Fonds, zit het wetenschappelijk Fonds Leopold III voor en is voorzitter van Friendship Belgium, een vzw die zich inlaat met de gevolgen van de klimaatverandering voor de bevolking van Bangladesh.

Ze werkt ook als journalist en schrijver. Haar jongste boek, ‘Quel monde pour demain?’, bestaat uit opgetekende conversaties tussen haar en onder anderen de jonge Belgische klimaatactivisten Anuna De Wever en Adélaïde Charlier over hoe de strijd tegen de opwarming van de aarde het best wordt gevoerd.

‘De jonge generatie is echt boos op mijn generatie’, zegt ze. ‘Ik wilde duidelijk maken dat sommigen onder ons al sinds de jaren vijftig en zestig vechten voor een rechtvaardiger en milieuvriendelijker samenleving, met later ook de strijd tegen verontreiniging en kernenergie.’

©Karoly Effenberger

Ook haar twee kinderen - twintigers - confronteerden haar al met de uitspraak ‘Oké, boomer’, waarmee jongeren de oudere generatie het zwijgen opleggen omdat ze alles hebben verknoeid. ‘‘Beseffen jullie wel welke mess jullie achterlaten’, zeggen ze dan. Dan antwoord ik dat het klopt wat ze zeggen. En dat ik enorm bezorgd ben voor de jonge generatie. Het wordt ook de eerste generatie die het minder goed zal hebben dan hun ouders. Er is ook veel depressie, zelfmoord en ongelijkheid.’

Haar eerste demonstraties waren die in Londen tegen de oorlog in Irak. ‘We kwamen met 1 miljoen burgers op straat. Maar veel heeft het niet uitgehaald.’ Wordt ze daar niet moedeloos van? ‘Toch wel, en steeds meer. Het probleem is: ik graaf me er zelf zo diep in, en dan ben ik telkens weer verrast dat anderen niet dezelfde hoogdringendheid ervaren en niet beseffen dat nu al mensen sterven door de opwarming van de aarde. Maar ik trek me telkens weer op aan de woorden van Desmond Tutu: ‘I’m a prisoner of hope.’

Ja, ik word soms moedeloos. Maar ik trek me telkens weer op aan de woorden van Desmond Tutu: ‘I’m a prisoner of hope.’
Prinses Esmeralda de Belgique

Esmeralda is genoemd naar een berg in Venezuela die een grote indruk maakte op haar vader tijdens een van zijn vele reizen naar Latijns-Amerika. ‘Omdat de rotsen felgroen kleurden, dachten de Spaanse conquistadores dat hij uit de edelsteen emerald (smaragd) bestond. Uiteindelijk bleek het niet om zuivere edelsteen te gaan, maar de naam is gebleven. Op mijn bureau staat nog altijd een foto van die berg, en ik heb ook een stuk rots.’

Dat Esmeralda een van de minder bekende leden van de koninklijke familie is, komt omdat ze na haar kindertijd België ontvluchtte. Eerst naar Parijs en dan naar Londen, waar ze ging samenwonen met haar echtgenoot Salvador Moncada, een vermaarde professor in de farmacologie. Haar moeder, Lilian Baels, was nooit echt populair in ons land, omdat ze al in het begin van de oorlog met Leopold III trouwde. De bevolking, die onder de oorlogsellende leed en de verongelukte koningin Astrid niet kon vergeten, vond het huwelijk ongepast.

Het zomergevoel van prinses Esmeralda de Belgique

‘Over een paar dagen vertrek ik naar Tirol in Oostenrijk, waar mijn ouders een chalet hadden. Ik heb hem gehouden, omdat ik zot ben van de bergen. Hij ligt in de middle of nowhere. Vorig jaar ben ik niet kunnen gaan. Ik kijk er enorm naar uit om er samen te komen met vrienden en familie, en vooral lange bergwandelingen te maken.’

‘Ik probeer zo duurzaam mogelijk te leven. Maar reizen is een luxe die ik me niet wil ontzeggen. Ik zou graag nog eens naar Ethiopië, Nepal of Antarctica gaan. Ik hou enorm van Brazilië, maar ben nog nooit naar het Amazonegebied geweest. Ik heb ook een passie voor woestijnen, en zou er nog in China willen ontdekken.’

Die onpopulariteit en het conflict tussen de koning en de regering over de relatie met de Duitse bezetter maakten dat het koningspaar nadien in ballingschap ging. Het leidde uiteindelijk tot de Koningskwestie en het referendum over een mogelijke terugkeer, een crisis die het land tot op de rand van een burgeroorlog bracht.

Als Esmeralda over haar ouders praat, klinkt ze stiller en discreter. Tijdens die woelige periode was ze nog niet geboren, maar ze denkt dat haar rechtvaardigheidsgevoel daaruit is voortgekomen. ‘De manier waarop mijn vader werd behandeld, zal daar wel mee te maken hebben.’

Kon u daar met hem over praten?

Esmeralda: ‘Ja, vaak. En nog vaker met mijn moeder, die nog meer onder de controverses heeft geleden. Mijn vader was een historische figuur, waar mensen voor of tegen waren. Maar mijn moeder was een mens van vlees en bloed, over wie iedereen een mening had. Mensen zeiden dat zij mijn vader heeft beïnvloed in zijn belangrijke beslissingen. In de meeste gevallen was dat gewoon niet waar.’

Mijn vader was een historische figuur, waar mensen voor of tegen waren. Maar mijn moeder was een mens van vlees en bloed, over wie iedereen een mening had.
Prinses Esmeralda de Belgique

Was uw moeder verbitterd?

Esmeralda: (stil) ‘Waarschijnlijk. Omdat ze veel heeft geleden, al vanaf jonge leeftijd. Ze heeft nooit een kans gekregen. Zeker ook omdat mijn ouders ervoor hebben gekozen zich nooit te verdedigen voor hun keuzes. Uiteindelijk heeft ze voor haar dood aan mij toegegeven dat het een grote vergissing was tijdens de oorlog met mijn vader te trouwen. Maar ze was jong en verliefd, en wist niet eens of ze de oorlog zouden overleven.’

Tegen het einde van de oorlog gaf Heinrich Himmler het bevel uw ouders te doden.Maar dat bericht kwam nooit aan, omdat de Amerikanen de communicatielijnen hadden gesaboteerd. Als dat niet gebeurd was, had u hier zelfs niet gezeten?

Esmeralda: ‘Dat klopt. Daarom ook vind ik het zo erg dat mijn moeder geen faire kans heeft gekregen. Ze was 23 toen ze trouwde. Mijn vader had drie jonge kinderen (Josephine-Charlotte, Boudewijn en Albert, red.) die ze verzorgd heeft alsof het haar eigen kinderen waren. En toen moesten ze in ballingschap, met op de achtergrond zware politieke problemen die voor een deel aan haar toegeschreven werden.’

Veel historici stellen vragen bij de manier waarop uw ouders zich tijdens de oorloghebben gedragen. Erkent u dat ze fouten hebben gemaakt?

Esmeralda: ‘Natuurlijk, al is het altijd makkelijker om de analyse achteraf te maken. Mijn moeder had soms een heel slecht karakter. Tijdens mijn adolescentie ging het erg moeilijk tussen ons. Dat ze zoveel had meegemaakt, drong pas later tot me door. Mijn vader is er wel altijd geweest voor mij. Met hem kon ik over alles praten.’

©Karoly Effenberger

Uw ouders liggen begraven in de kerk van Laken. Gaat u nog vaak naar hun graf als u in het land bent?

Esmeralda: ‘Een keer per jaar, bij de herdenkingsmis. Het is een mooie plek, maar ik vind het er te kil. Mijn moeder wilde er niet begraven worden. Ze verkoos een kleine, intiemere kapel op het domein van Argenteuil, waar we woonden. Maar dat mocht niet, ook al heb ik aangedrongen. Ik ben zelfs bij toenmalig premier Guy Verhofstadt geweest om de zaak te bepleiten, want het stond zo in haar testament. Maar het kon niet omdat het kasteel van de staat was, die het domein iets later zou verkopen trouwens. Dat heeft me pijn gedaan, al ligt ze nu wel naast haar man begraven.’

Het instituut gaat voor op de mens?

Esmeralda: ‘Zo is dat. Iets soortgelijks gebeurde bij de dood van mijn vader. Hij werd meteen opgebaard in het koninklijk paleis, waar mensen hem een week lang een laatste groet konden brengen. Maar voor mij voelde het alsof mijn familie me werd ontnomen. Dat was verschrikkelijk. Ik weet dat hij een publiek figuur was, maar hij behoorde ons niet meer toe.’

Heeft dat u niet bitter gemaakt?

Esmeralda: ‘Nee, ik voel me net gelukkig dat ik niet in dat instituut moest blijven, en het leven kan leiden dat ik wil. Ik ben naar Parijs verhuisd, omdat ik vrijheid wilde. In België voelde ik me opgesloten: ik zat in een huis met een poort waar altijd agenten stonden, die perfect wisten wanneer ik vertrok en weer thuiskwam. En Parijs was ook de enige manier om journalist te worden: in eigen land was dat gewoon te moeilijk.’

We hebben drie jaar geleden onze auto verkocht, en doen nu in Londen alles te voet, met de fiets en met het openbaar vervoer.
Prinses Esmeralda de Belgique

U lijkt opgelucht dat u aan de monarchie bent ontsnapt?

Esmeralda: ‘Het is een gevangenis. En het is een enorm gewicht op je schouders als je iets wil veranderen vanuit dat instituut. Soms zelfs gevaarlijk, omdat veel krachten tegen je zijn.’

Hebt u nog een goed contact met uw neef, koning Filip?

Esmeralda: ‘De band is goed, maar niet speciaal. We zien elkaar normaal een keer per jaar, op de herdenkingsmis voor de familie.’

Heeft onze koning sympathie voor uw strijd tegen de klimaatverandering?

Esmeralda: ‘Dat denk ik wel. Al ben ik niet zeker dat hij blij was toen ik werd opgepakt.’

©Karoly Effenberger

Een koning mag zich natuurlijk niet uitspreken over politieke standpunten. Is een standpunt innemen over het klimaat politiek?

Esmeralda: (resoluut) ‘Dat zou het niet mogen zijn. Sommige koninklijke families spreken zich duidelijk uit, zoals de Britse prins Charles, de Noorse koninklijke familie en Albert van Monaco. Ook Filip heeft zich er al over uitgelaten, maar minder expliciet. Misschien omdat die uitspraken in België meer gepolitiseerd zijn dan pakweg in het Verenigd Koninkrijk, waar alle partijen er een actiepunt van maken.’

De nationale feestdag was dit jaar historisch, omdat Delphine Boël voor het eerst was uitgenodigd.

Esmeralda: ‘Ik ken Delphine al vele jaren. Ik heb niet gewacht tot ze officieel erkend was om haar te ontmoeten en haar als een familielid te behandelen. Ik steunde haar ten volle.’

Maar u hebt misschien een gelijkaardig verhaal in de familie. Volgens een boek uit 2011 van Leo Van Audenhaege hebt u ook een halfzus. Uw vader zou een dochter hebben uit een affaire die hij had voor hij met uw moeder trouwde.

Esmeralda: (verbaasd) ‘Daar weet ik niets van.’

Ze heet Ingeborg Verdun en leeft in de Verenigde Staten. Haar moeder was een schaatslerares die op het paleis kwam.

Esmeralda: ‘Ik zweer u dat ik daar niets van weet. Dit is nieuw voor mij.’

Ze is tachtig en ze leeft nog.

Esmeralda: ‘Als het klopt, wil ik haar ontmoeten. Het is mogelijk, natuurlijk. Ik weet dat er nog mensen zijn geweest die zoiets beweerden, maar er waren nooit bewijzen. Ook nu zal het moeilijk te bewijzen zijn, tenzij met een DNA-test. Het is ook vreemd dat zij of haar moeder nooit contact met mijn familie heeft gezocht. Ik zoek het zeker uit.’

Uw man is geboren in Honduras, maar leefde lang in El Salvador, waar hij zichtegen het militair regime verzette. Hij werd opgepakt door het leger, iets wat de meeste oppositieleden niet overleefden in die tijd. Heeft dat ook bijgedragen tot uw activisme?

Esmeralda: ‘Dat heeft me veel geleerd, ja. Hij was heel actief voor de mensenrechten. Bij zijn arrestatie werd hij gefolterd, en gelukkig niet vermoord maar het land uitgezet. 27 jaar lang kon hij niet terug naar El Salvador, waar zijn ex-vrouw en dochter nog woonden. Hij kan ze alleen ontmoeten in een neutraal land als Guatemala.’

Heeft hij u ooit over die folteringen verteld?

Esmeralda: ‘Hij heeft me nooit alle details verteld. Ik weet wel dat hij een schijnexecutie heeft ondergaan, waarbij ze hem meenamen en zeiden dat ze hem gingen neerschieten. Dat was enorm traumatiserend. Daarom is hij nu nog zo begaan met mensenrechten. We gaan ook vaak terug naar El Salvador en blijven ons inzetten voor het land.’

Over onrecht gesproken. Volgens veel van zijn collega’s heeft hij in 1998 ten onrechtede Nobelprijs Geneeskunde niet gekregen. Die ging naar Amerikaanse collega’s voor een ontdekking rond het metabolisme waarvan hij aan de basis lag.

Esmeralda: ‘Dat heeft er echt in gehakt. Hij had het gevoel dat hem onrecht werd aangedaan. Er kwam gelukkig enorm veel reactie vanuit de wetenschappelijke werelden. En nadien won hij alle mogelijke andere wetenschappelijke prijzen.’

Uw activisme richt zich vooral op het milieu. Leeft u eigenlijk zelf ecologisch?

Esmeralda: ‘We hebben drie jaar geleden onze auto verkocht, en doen nu in Londen alles te voet, met de fiets en het openbaar vervoer. Ik probeer zo veel mogelijk de trein nemen, al moet ik natuurlijk het vliegtuig nemen als we de oceaan oversteken. En ik eet vegetarisch. Maar ik ben geen heilige, natuurlijk.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie