Zwarte Maandag veegde 600 miljard weg

Zwarte Maandag 19 oktober 1987. Precies 20 jaar geleden leed de beurs van New York de grootste daling in haar 215-jarige bestaan. De Dow Jones-index kreeg die dag een klap van 22,6 procent. Een gedetailleerd overzicht van de gebeurtenissen op Black Monday.

(tijd) - Eigenlijk deden de beurzen het al heel de maand oktober slecht. Na een winst van 41 procent tussen Nieuwjaar en het record van 25 augustus, verloor de Dow Jones in de eerste week van oktober 6 procent en in de tweede week nog eens 12 procent. Het oplopende Amerikaanse begrotingstekort drukte zwaar op de financiële markten.

Vrijdag 16 oktober. Beryl Sprinkel, de voorzitter van de Raad van Economische Adviseurs van de Amerikaanse president Ronald Reagan, is nerveus. Hij dringt al weken aan op een top over de onrustige financiële markten. In de namiddag mag hij in het Witte Huis zijn zegje komen doen. Eveneens aanwezig zijn de minister van Financiën James Baker, de nieuwe centrale bankier Alan Greenspan, de stafchef van het Witte Huis Howard Baker en president Reagan.

'Mister President, er is geen reden tot bezorgdheid. Alles verloopt naar wens. De dollar zakt niet meer', steekt Baker van wal. Hij is de architect van het begin 1987 ondertekende Louvre-akkoord om een einde te maken aan de continue daling van de dollar. Om de dollar aantrekkelijk te maken, houdt de centrale bank de rente op een hoog niveau.

Sprinkel mengt zich in het debat: 'De renteverhoging die het ministerie van Financiën oplegde ter ondersteuning van de dollar zal tot een pijnlijke val van de markten leiden', waarschuwt hij. De mannen kibbelen nog enige tijd en gaan zonder oplossingen uiteen.

Op zondag 18 oktober geeft Baker een volgens velen fataal tv-optreden in een aflevering van 'Meet the Press' op NBC. 'Wij zullen niet toelaten dat sommige landen met een handelsoverschot hun rente optrekken in de verwachting dat de VS hetzelfde zullen doen', zegt hij. Het is een sneer naar de Bundesbank omdat die pas haar tarieven heeft verhoogd.

Onder meer Jean-Claude Trichet, de huidige voorzitter van de Europese Centrale Bank, meent dat de 'publieke onenigheid in de G7 een van de directe oorzaken was van de crash'.

Leo Melamed

Maandag 19 oktober, 6.30 uur. John Phelan jr., de voorzitter van de New York Stock Exchange (NYSE), draait het mobilofoonnummer van Leo Melamed, de voorzitter van de Chicago Mercantile Exchange (CME). 'Leo, heb je het nieuws gehoord? Het ziet ernaar uit dat we een zeer slechte dag gaan hebben.' Tokio en Londen zijn de uren voordien zwaar onderuit gegaan. Het is voor iedereen duidelijk dat New York en de termijnbeurzen van Chicago op een desastreuze opening afstevenen.

8.30 uur. De openingsbel van de NYSE luidt, maar er komen amper prijzen op het bord. Het aantal verkooporders is te groot. Het uitblijven van prijzen voor de meeste steraandelen heeft tot gevolg dat de Dow Jones- en S&P500-index niet relevant zijn omdat ze grotendeels worden berekend op basis van de slotkoersen van vrijdag.

In Chicago afficheren de futuresbeurzen CME (Chicago Mercantile Exchange) en CBOT (Chicago Board of Trade) wel onmiddellijk hun prijzen. De CME-decemberfuture op de S&P500 opent met een verlies van 20,75 punten op 261,50. Aangezien heel wat New Yorkse aandelen nog steeds noteren tegen de onrealistisch hoge slotkoers van vrijdag, is er schijnbaar een groot verschil tussen de waarde van de future en de 'waarde' van de onderliggende aandelen. De indexarbitrageurs denken hun slag te kunnen slaan door massaal aandelen te verkopen. Die toestroom van verkooporders op de NYSE vergroot het onevenwicht. Wanneer de connectie tussen New York en Chicago uitvalt, is de chaos compleet.

@premium

Het Witte Huis, 11.10 uur. Reagan zit een nieuwe crisisvergadering voor. Sluiten we de beurs of niet, is de vraag. Financiën is voorstander. Sprinkel en Greenspan zijn tegen. De beurs blijft open.

Na de middag gaat het van kwaad naar erger. David Ruder, de voorzitter van de Amerikaanse beurswaakhond de Securities and Exchange Commission, zegt in het openbaar dat een sluiting een mogelijkheid is. Een golf van verkooporders overspoelt de markt. De vrees voor een totale ineenstorting van het financiële systeem steekt de kop op, met faillissementen, recessie en massale werkloosheid tot gevolg.

Chicago, 15.15 uur plaatselijke tijd. De slotbel weerklinkt. Als even later ook New York sluit, blijkt echt de omvang van de ravage. De Dow Jones verloor bij een recordvolume 508 punten of 22,6 procent. Die dag ging 600 miljard dollar - het toenmalige bbp van Frankrijk - in rook op.

Greenspan, die de late handelsuren had gemist wegens een vliegtuigtrip naar Dallas voor een toespraak, heeft geen telefoon aan boord. Onmiddellijk na de landing informeert hij naar het verlies van de Dow. 'Vijf-nul-acht', meldt een medewerker. '5,08. Wat een fantastisch herstel', reageert Greenspan. 'Nee, nee', zegt de medewerker. 'Vijfhonderd en acht.'

Greenspan hangt een groot deel van de nacht in zijn hotel in Dallas aan de telefoon. Op dinsdag haalt een legervliegtuig de centrale bankier in Dallas op. Die ochtend, voor de opening van de beurs, publiceert de centrale bank een communiqué. 'De Federal Reserve, overeenkomstig met haar verantwoordelijkheid als 's lands centrale bank, bevestigt vandaag haar bereidheid om te dienen als liquiditeitsbron om het economische en financiële systeem te ondersteunen.' De commerciële banken, die terugdeinsden om de getroffen beursleden extra kredieten toe te staan, voelen zich door de machtige Fed geruggensteund.

Koopjesjagers

Koopjesjagers duwen de Dow Jones bij de opening dinsdag 200 punten hoger. Het geluk is van korte duur. Wie er maandag niet in geslaagd is zijn effecten te verkopen, probeert dat dinsdag. In de late voormiddag is de situatie kritiek. De optiebeurs CBOE en AMEX sluiten hun deuren. Enkel NYSE en CME gaan door. NYSE-voorzitter Phelan deelt de SEC mee dat ook de NYSE een sluiting overweegt. 'Als ze sluiten, zitten we pas echt met een catastrofe', waarschuwt Greenspan. De NYSE blijft open. De Dow Jones eindigt dinsdag met een kleine winst.

De Fed blijft ook de dagen nadien bijzonder alert. Om een idee te hebben over hoe de Dow zal openen, berekent de staf van de centrale bank een eigen Dow Jones-index op basis van de koersen van in Europa genoteerde Amerikaanse bedrijven.

Na Zwarte Maandag doen de autoriteiten alles om de storm te kalmeren. Duitsland en de VS bevestigen dat ze vasthouden aan het Louvre-akkoord. Reagan maakt een haarspeldbocht met een voorstel tot belastingverhoging. Het oplopende deficit was een van de fundamentele oorzaken van de beurscrash. Washington lobbyt bij de grote genoteerde bedrijven om 'tegen de huidige weggeefprijzen' eigen aandelen in te kopen. Zwaargewichten als Ford, Merrill Lynch en Citicorp doen dat en zien hun koersen voorzichtig stijgen.

@endpremium

PHu/CP

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud