Klaar voor de vuurproef?

De omvangrijke tekorten op de lopende rekening van de Amerikaanse betalingsbalans worden sinds enkele jaren probleemloos gefinancierd door Aziatische en Arabische landen. Die landen vormen met de VS een nieuw Bretton Woods-systeem. Ze hanteren evenwel niet de strikte regels van Bretton Woods I, dat in 1972 op de klippen liep. Hoe lang kan het huidige systeem overeind blijven? Zijn bijsturingen mogelijk zonder de wereldeconomie te ontwrichten?

Met de regelmaat van een klok wordt gewezen op de explosieve toestand van de globale onevenwichten, gezien de ontsporing van de externe tekorten van de Verenigde Staten. Tot verbazing van veel analisten worden die tekorten vlot gefinancierd zonder dat de rentevoeten fors oplopen of de Amerikaanse dollar zwaar terrein moet inleveren. Bijgevolg blijven de VS hun way of life aanhouden en overwegen zij geen echte bijsturing.

De globalisering van de economie kwam in een stroomversnelling toen voor China in 2001 de rode loper werd uitgerold bij de toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie (WHO). In de voorbije tien jaar is bovendien de olieprijs verzesvoudigd van 10 dollar per vat in 1998 tot ongeveer 60 dollar nu. Parallel daarmee werd in de VS een grootscheepse belastingverlaging doorgevoerd en werden de militaire uitgaven in de nasleep van 11 september 2001 gevoelig verhoogd voor de oorlogen in Afghanistan en Irak. Terwijl China - met in zijn kielzog heel wat Aziatische landen - naast de olie-uitvoerende landen riante overschotten opstapelden, werden de VS opgezadeld met uit de hand lopende tekorten. Beide op elkaar afstemmen, was dan ook niet zo verwonderlijk.

Monetair stelsel

Op dit ogenblik is er een de facto Bretton Woods II-systeem. Bretton Woods is een plaatsje in de VS, waar 's werelds topeconomen en toppolitici in juli 1944 dagenlang onderhandelden over een verregaande regulering van een internationaal monetair stelsel. Het bevatte onder meer het vastleggen van de wisselkoersen tegen een vaste waarde in goud.

Ook nu weer hebben heel wat landen hun munten gekoppeld, dit keer aan de dollar. Het zijn niet alleen de klassieke dollarlanden zoals Australië, Nieuw-Zeeland, Singapore en Hongkong, maar ook Aziatische groeilanden, zoals China, Maleisië, Zuid-Korea, Taiwan, India, alsook de olie-uitvoerende landen uit het Midden-Oosten zoals Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Qatar, Koeweit, Oman en ten slotte veel Zuid-Amerikaanse landen. Het is niet meteen duidelijk of ook Rusland en ex-Russische republieken, rijk aan olie en/of gas, dezelfde politiek volgen.

Door hun explosieve economische groei en de verzesvoudiging van de olieprijs hebben die landen hun deviezenreserves exponentieel zien toenemen ondanks belangrijke investeringsprojecten om hun economie versneld te versterken en te moderniseren. Het overgrote deel van die reserves worden in dollars aangehouden omdat de VS toch nog altijd een AAA-kredietwaardigheidsrating heeft en een mooi rendement biedt terwijl het wisselkoersrisico relatief beperkt is.

Olie- en gasinkomsten worden nog altijd in dollar uitgedrukt, en de greenback blijft ook de referentiemunt voor een groot deel van de wereldhandel. Voor de snelgroeiende Aziatische landen is de koppeling aan de dollar een soort waarborg op het behoud van het ondergewaardeerde statuut van hun munt en dus van de concurrentiekracht waardoor zij hun uitvoergerichte strategie sterker kunnen uitbouwen, niet alleen voor minder kwaliteitsvolle producten, maar steeds meer ook technologische topproducten.

Win-win

Hoewel het huidige internationale monetaire systeem gewoonlijk wordt aangezien als een regime van vlottende wisselkoersen, is er toch dat grote dollarblok. Daarin is een soort win-winsituatie ontstaan. Het is opvallend hoe groot de afhankelijkheid geworden is van de VS tegenover die groeilanden. VS-bedrijven delokaliseren een deel van hun productie vanwege de gevoelig lagere productiekosten. Zij voeren die producten uit de groeilanden in en kunnen ze zelfs, ondanks de transportkosten, tegen een lagere prijs verkopen op de Amerikaanse markt.

De Amerikaanse consumenten zien daardoor hun koopkracht toenemen en stimuleren zo de VS-economie. De VS-bedrijven registreren een hogere omzet en meer winst. Trouwens, zij profiteren eveneens van de stijgende gezinsbestedingen in die lokale markten. De groeilanden krijgen de kans hun industrie versneld te moderniseren met behoud van hun concurrentievoordeel. Gezien hun lidmaatschap van de WHO kunnen die producten vlot worden verkocht. De VS zien hun handelstekort oplopen en de groeilanden boeken een enorm handelsoverschot.

De kapitaalstromen die nu worden vastgesteld, zijn ongewoon omdat het de groeilanden zijn die de tekorten in het Westen en vooral in de VS financieren. Tot in de jaren 90 was dat omgekeerd, wat onder meer heeft geleid tot de Aziatische financiële crisis in 1997 en 1998.

Als dusdanig zou kunnen worden gesteld dat er geen probleem is en dat, als een correctie zich toch zou opdringen, die vooral in dat dollarblok moet gebeuren. Zo zou Europa buiten schot moeten kunnen blijven. Een forse daling van de dollar tegenover de euro en het Britse pond zou dus niet aangewezen zijn.

Benign neglect

In feite kunnen de VS een politiek van 'benign neglect' (welwillende verwaarlozing) voeren en dus geen echte ingreep doen om hun tekorten aan te zuiveren. Als de surpluslanden nerveus worden en hun beleggingen minder in dollar zouden willen doen, zullen zij een daling van de dollar moeten aanvaarden en bijgevolg een forse opwaardering van hun munt, wat leidt tot verlies aan concurrentiekracht.

De gelijkenis met de situatie aan het einde van de jaren 60 is frappant, toen de Europese surpluslanden de VS-tekorten financierden. Het exploderen van Bretton Woods in 1972 was het resultaat.

Zal de geschiedenis zich herhalen? Er zijn enkele opvallende verschillen tussen nu en de situatie van zowat 35 jaar geleden. Bretton Woods II is niet geformaliseerd door een internationale overeenkomst. Er is geen institutionele superstructuur. Een groot deel van de westerse wereld en van de ontwikkelingslanden maakt er geen deel van uit. Het is een veel losser verband. De dollar is niet meer gekoppeld aan het goud.

China

De Groep van Zeven verhoogt de druk op vooral China om zijn munt sneller op te waarderen. De op 21 juli 2005 doorgevoerde revaluatie heeft in elk geval een geleidelijke appreciatie uitgelokt. Maar China wil het proces onder controle houden omdat gevreesd wordt voor het financieel systeem als een forse opwaardering de economische groei gevoelig zou afremmen. Niettemin zijn al heel wat versoepelingen qua wisseloperaties doorgevoerd.

China probeert ook de groei wat te kanaliseren door een monetaire verstrakking en door het sparen aan te moedigen. Dat wordt een proces van lange adem en het is misschien ontoereikend om orde op zaken te stellen. Ondertussen zouden de VS ook moeten ageren. De huidige conjunctuurverzwakking als gevolg van de monetaire verstrakking door de Amerikaanse centrale bank zal het externe tekort waarschijnlijk verkleinen. Het begrotingstekort is duidelijk aan een herstel toe dankzij de positieve terugverdieneffecten van de fiscale versoepeling. Een verkleining van de schuld van de gezinnen mag verwacht worden ingevolge de correctie op de vastgoedmarkt. Dat wijst erop dat een geleidelijke bijsturing wel degelijk mogelijk is en vooral binnen het dollarblok moet gebeuren. Dat zou wel eens kunnen gebeuren zonder een echte dollarschok voor zover zowel de VS als de surpluslanden meewerken. Europa heeft al een flinke factuur betaald omdat de euro sinds februari 2002 met zowat 65 procent gestegen is tegenover de dollar.

Is dat wishful thinking? Neen, want het alternatief van de benign neglect-strategie van de VS en/of de schoktherapie (met een scherpe dollardepreciatie als gevolg van een speculatiegolf en een rentevoetenopstoot en protectionisme als antwoord erop) is vernietigend voor de westerse economie, terwijl het probleem zich duidelijk situeert in het nieuwe dollarblok. De westerse landen hebben gezien dat hun verzadigde markten nood hebben aan de dynamiek van de groeilanden.

Frank LIERMAN

Hoofdeconoom Dexia Bank

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect