Advertentie
Advertentie

‘Robotfonds is als een interessante collega met eigenwijze meningen’

©Shutterstock

Het eerste Belgische beleggingsfonds dat volledig op artificiële intelligentie (AI) draait dwingt zijn menselijke beheerders te graven naar de oorsprong van soms eigenzinnige ideeën. Om na een jaar alles opnieuw heruit te vinden, want winnende formules hebben een kort leven op de beurs.

Ondanks de hype rond big data, AI en zelflerende systemen gaat de omarming ervan door beleggingsfondsen in België langzaam. Onlangs deed de financiële toezichthouder FSMA een telling van fondsen die volledig op algoritmes draaien. Het resultaat? Eén. Een toekomst van alleen maar robotfondsen die zonder menselijke tussenkomst bergen data analyseren om snel in te spelen op opportuniteiten is nog niet voor morgen.

Toch vond KBC Asset Management de tijd rijp om een eerste stap te doen. Het gebruik van data en algoritmes in de fondsenwereld is niet nieuw, maar nu pas leken de voorwaarden vervuld om wat al tien jaar theoretisch mogelijk is ook in de praktijk om te zetten. ‘Het gaat in de eerste plaats om de almaar groeiende hoeveelheid data die beschikbaar is, samen met de groeiende - en betaalbare - rekencapaciteit om al die data te verwerken’, zegt Johan Lema, de CEO van KBC Asset Management (KBC AM). Dus lanceerde hij in november het Optimum Fund Enhanced Intelligence-fonds.

De essentie

  • Voor zijn zelflerende robotfonds schreef KBC AM software die toelaat dagelijks tot 1.500 datapunten te verzamelen om 180 modellen te voeden.
  • Het fonds staat onder toezicht van een menselijk monitoringcomité, dat ingrijpt als het fout dreigt te lopen. Dat is nog maar een keer gebeurd.
  • Na een jaar hermodelleren en hertrainen de beheerders het fonds omdat de ontdekte patronen in financiële markten typisch slechts een korte levensduur hebben.

Voor dat fonds schreef KBC AM software om dagelijks tot 1.500 verschillende datapunten te verzamelen en daarmee 180 modellen te voeden. Het gaat om markt- en economische data, maar evengoed data over het sentiment, bijvoorbeeld de toon van nieuwsartikelen. De modellen zijn getraind om patronen in de data te vinden waarmee koersbewegingen voorspeld kunnen worden. Voorlopig koopt KBC AM het gros van de data extern aan, maar het is de bedoeling dat uit te breiden met eigen datasets.

Ultieme doel

De waarheid gebiedt te zeggen dat het fonds niet volledig autonoom op basis van AI-software draait, ‘al is dat het ultieme doel’, zegt Lema. De FSMA staat open voor computergestuurde beleggingsfondsen, maar maakte in de aanloop naar de lancering duidelijk dat toezicht door een menselijk monitoringcomité nodig is. Dat comité - in dit geval voorgezeten door Jürgen Verschaeve, de chief investment officer bij KBC AM - moet ingrijpen als het fout dreigt te lopen, bijvoorbeeld omdat onverwachte gebeurtenissen niet gevat worden door de data die het fonds voeden. ‘Indien nodig kan ik altijd de handrem opzetten’, zegt Verschaeve. ‘Dat is tot nu slechts eenmaal nodig geweest, een gevolg van data die niet consistent binnenkwamen.’

Sowieso is menselijke betrokkenheid geen overbodige luxe, zegt Lema. ‘Je moet een afweging maken tussen de prestatie van het computermodel en de uitlegbaarheid van wat het doet. Het model kan zich verliezen in verbanden tussen data die geen oorzaak en gevolg inhouden en dus irrelevant zijn.’

Het computermodel mag geen black box zijn: je moet zelf intuïtief kunnen aanvoelen wat het doet, een intuïtie die het model niet heeft.
Jürgen Verschaeve
Chief Investment Officer van KBC Asset Management

‘Het model mag geen black box zijn: je moet intuïtief kunnen aanvoelen wat het doet, een intuïtie die het model niet heeft. Er rollen soms dingen uit waarvan je je afvraagt waar ze vandaan komen. Als je dan dieper gaat graven, ontdek je soms factoren die bijdragen aan het behalen van extra rendement in de portefeuille. Al kunnen we niet alles tot in de puntjes achterhalen. Soms wringt dat, maar je moet het model in zijn waarde laten. Het is als een interessante collega met bijzonder eigenwijze meningen. Het zet aan om naar je eigen veronderstellingen te kijken.’

Uitgesproken posities

Een gevolg van dat ‘eigenwijze’ gedrag is dat het fonds meer uitgesproken posities durft in te nemen dan menselijke beheerders. Een voorbeeld was de uitbraak van de pandemie vorig jaar, toen de beurzen pijlsnel kelderden, maar zich ook weer snel herpakten. Het fonds stapte toen sneller uit aandelen, maar stapte er nadien ook weer sneller in. ‘Het fonds moet alleen met zichzelf overeenkomen, terwijl in een klassiek investeringscomité met daarin meerdere stemmen de neiging bestaat om tot een consensus rond de middenpositie te komen’, zegt Lema.

‘Mensen durven ook minder makkelijk grote positieveranderingen in een fonds door te voeren. Bovendien bouwen we als mensen overtuigingen op waardoor we binnenkomende data zo interpreteren dat ze in ons denkkader passen. Voor het computermodel staan nieuwe data simpelweg gelijk aan nieuwe inzichten.’

Mensen bouwen overtuigingen op, terwijl voor het computermodel nieuwe data simpelweg gelijk staan aan nieuwe inzichten.
Johan Lema
CEO KBC Asset Management

Tegelijk kan het fonds maar moeilijk zonder de mens, meent Verschaeve. ‘De combinatie van mens en software is een noodzakelijkheid. Iemand moet de software ontwikkelen. Je moet het model ook juist gebruiken. Vergelijk het met een exoskelet, een technologie die een mens toelaat 400 kilogram te heffen terwijl er nog altijd een mens inzit. Je moet daar niet mee gaan zwemmen, want dan verdrink je. Net zo moet je een model gebruiken waarvoor het gemaakt is. Dat betekent aandacht hebben voor de achterliggende veronderstellingen en je afvragen of die nog geldig zijn. Voor het model zelf zijn die assumpties simpelweg dogma.’

Hertrainen

Bovendien is het nodig regelmatig tabula rasa te maken. ‘Eenmaal per jaar hermodelleren en hertrainen we het model. Typisch voor financiële markten is dat gevonden patronen een korte levensduur hebben, omdat ze snel uitgebuit worden en daardoor verdwijnen. Daarom gaan we regelmatig op zoek naar nieuwe patronen, naar nieuwe verbanden. Of proberen we bestaande verbanden te herbevestigen met nieuwe data’, zegt Verschaeve.

Overigens laat KBC AM zijn computermodel niet los op de selectie van individuele aandelen of obligaties, maar laat het de software voortdurend kiezen tussen diverse soorten aandelen- en obligatiefondsen in functie van de verwachte rendementen. Het gaat dus om een fonds van fondsen met als keuzemenu de KBC-beleggingsfondsen. Het doel is 55 procent in aandelen te beleggen en de rest in obligaties.

Het beoogde publiek zijn privatebankingklanten die minstens 10.000 euro kunnen inleggen. Mensen die tegen een stootje kunnen, ‘want het gaat om een jonge technologie en een leerproces’, zegt Lema. Eind juli was bijna 75 miljoen euro geïnvesteerd in het fonds, waarvan een kleine 11 miljoen door klanten in Slovakije. Het nettorendement na kosten sinds het jaarbegin bedraagt 7,6 procent.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud