Advertentie

De gevaarlijke kalmte voor de beursstorm

©Bloomberg

Niets lijkt beleggers te deren. De beurs gaat rimpelloos omhoog, zonder wilde schommelingen. Het risico op een orkaan groeit daardoor. ‘Is dit de stilte voor de storm?’

Terreur in Stockholm, een aanslag in Sint-Petersburg, een Amerikaanse raketaanval op Syrië. Het gebeurde allemaal in enkele dagen tijd, en toch lieten beleggers het vorige week allemaal van zich afglijden. De financiële markten bewogen amper.

Daarmee trekken beleggers een lijn door die bij het verrassende brexitreferendum in juni begon. ‘Na de brexit was het drie dagen hommeles op de beurs, na de verkiezing van Donald Trump drie uur, en na het Italiaans referendum dat premier Matteo Renzi de kop kostte 3 minuten’, zo vat een boutade de groeiende onverschilligheid van beleggers samen.

De volatiliteit - de mate waarin aandelenkoersen op en neer bewegen - is dan ook naar uitzonderlijk lage niveaus gezakt. Een veelgevolgde maatstaf, de VIX-index of zogenaamde angstbarometer, begon 2017 met het laagste kwartaalgemiddelde ooit. De koersen van de aandelen in de Amerikaanse S&P500-index schommelden tijdens de eerste drie maanden van 2017 nooit zo weinig in de voorbije vijftig jaar, berekende de bank Goldman Sachs.

The longer it doesn’t move, the bigger the move, luidt een beurswijsheid over kalme markten.
erik bevers
optiespecialist B&B trading

Op het eerste gezicht lijkt dat goed nieuws. Volatiele beurzen zijn meer risicovol voor beleggers. Dan liever een gestaag stijgende beurs zonder al te veel drama op de koersborden. Alleen is het een vreemde timing voor een periode van extreem lage volatiliteit. De onzekerheid buiten de beurs is groot, leert de piekende Economic Policy Uncertainty-index. De opmars van populisten als Amerikaans president Donald Trump creëert de nodige economische onzekerheid. ‘Het is dan ook een paradox dat aandelenmarkten zo stabiel zijn’, zei economieprofessor Nicholas Bloom, een van de medebedenkers van de onzekerheidsindex, onlangs in De Tijd. De meest waarschijnlijke verklaring volgens Bloom? ‘De markten schatten de situatie verkeerd in en zijn te kortzichtig.’ Lees: ze zijn blind voor het risico.

Schok

Dat risico groeit alleen maar, weet ook optiespecialist Erik Bevers van B&B Trading. ‘Een beurswijsheid onder optiehandelaars luidt the longer it doesn’t move, the bigger the move. Een lange kalmte wreekt zich dus in een grotere schok.’ Als marktmaker in Belgische opties is Bevers innig vertrouwd met volatiliteit. Opties geven een koper het recht een aandeel te kopen of te verkopen tegen een bepaalde prijs, en zijn dus waardevoller - en populairder - in schommelende markten. Voor Bevers zijn het dan ook erg kalme dagen.

Jan Loeys, de hoofdstrateeg van beurshuis JPMorgan, kijkt eveneens argwanend naar de lage volatiliteit. ‘Iedereen is bang voor de stilte voor de storm. En het is heel stil vandaag’, zegt hij. Het doet hem denken aan eind 2007, toen de volatiliteit van de economische groei in de wereld - een drijfveer van de marktvolatiliteit - ongezien laag was. ‘De situatie is nog nooit zo stabiel geweest, werd toen tevreden geopperd. Niet veel later brak de financiële crisis uit en was de twee jaar durende periode van lage volatiliteit voorbij.’

Bevers herinnert zich dat de periode van 2004 tot 2006 erg kalm was, maar dat gold ook toen hij in 1991 zijn eerste stappen als optiehandelaar zette. ‘Toen de volatiliteit eind 1992 opnieuw steeg, was dat het begin van een lange stierenmarkt met stijgende koersen. Je kan dus geen eenduidige conclusies trekken.’ De ‘epische beursinzinking’ waarvoor sommige fondsbeheerders met een focus op volatiliteit vandaag waarschuwen, lijkt volgens Bevers voorbarig.

Dat neemt niet weg dat een beurscorrectie - en dus een scheut volatiliteit - gezond kan zijn. Vergelijk het met een bos dat al lang geen brand meer heeft gekend: het aantrekkelijke brandhout stapelt zich dan op, waardoor een uiteindelijke bosbrand des te verwoestender dreigt te zijn.

Resistent

Alleen blijkt een stierenmarkt zoals we die vandaag kennen veel resistenter te zijn voor negatieve schokken, zoals een bos dat niet wil branden. In stierenmarkten sinds de Tweede Wereldoorlog zorgden zulke schokken voor een daling in de S&P500 met gemiddeld 5 procent, waarbij na negen dagen de bodem bereikt werd. In een berenmarkt leidden gelijkaardige schokken tot een daling met 17 procent en dat over een periode van twee maanden, leert onderzoek van CFRA Research.

Het voorbije jaar zijn beleggers correcties steeds meer als koopgelegenheden gaan beschouwen, waardoor koersdalingen snel weer uitgevlakt werden. Geopolitieke risico’s blijken immers goed mee te vallen. Zo houdt de Britse economie voorlopig verrassend goed stand ondanks de brexit. Een zelfvoedende dynamiek is dan snel gelanceerd. ‘Voor beleggers die de jongste jaren langs de zijlijn zijn blijven staan en de opwaartse beursrit gemist hebben, waren het afschuwelijke tijden. Zij staan klaar om de stap naar de beurs te zetten bij de eerstvolgende correctie’, zegt Bevers.

Amerikaanse bedrijven zijn door hun schulden kwetsbaar voor een snelle rentestijging.
Jan Loeys
Hoofdstrateeg JPMorgan

Er vallen natuurlijk geldige redenen te bedenken voor het beursoptimisme en de lage volatiliteit. De economische groei trekt wereldwijd aan, bedrijfsleiders zijn optimistisch en zien hun winsten groeien, terwijl centrale banken nog altijd een heel soepel beleid voeren. Dat die laatste zich bedreven hebben getoond in het bestrijden van de financiële crisis, riskeert beleggers wel een vals gevoel van veiligheid te geven.

Voor Loeys is de cruciale vraag of het ditmaal echt anders is. Weerspiegelt de lage volatiliteit een gevaarlijke zelfgenoegzaamheid zoals in het verleden, of wettigen de data het zorgeloze beursklimaat? Hij ziet een gemengd beeld. ‘Je hebt twee krachten die elkaar tegenwerken. Aan de ene kant heb je een versnellende economische groei en aantrekkende bedrijfswinsten. In het tweede kwartaal zal de wereldgroei uitkomen op 3,3 procent, aan de bovenkant van wat we de voorbije zes jaar gezien hebben. Aan de andere kant sijpelt het realisme binnen dat de regering-Trump er waarschijnlijk niet in zal slagen grote belastingverlagingen of infrastructuurinvesteringen door te drukken.’

Dan is er nog het rondslingerende brandhout. Overdreven schuldengroei is ideaal om een bosbrand te doen ontsporen, maar het globale schuldenplaatje oogt ditmaal redelijk geruststellend volgens Loeys. Op twee uitzonderingen na: China en Amerikaans bedrijfspapier. ‘Amerikaanse bedrijven hebben nu een hogere schuldgraad dan goed 15 jaar geleden. De dekking van de rentelasten van bedrijven door hun winsten is de voorbije vier jaar snel gedaald. Dat maakt hen kwetsbaar voor een snelle rentestijging, iets wat veel van die bedrijven al lang niet meer gezien hebben.’ Zo’n gebrek aan perspectief is geknipt voor ongelukken en oplaaiende volatiliteit.

Een aantrekkende inflatie - en de renteverhogingen waarmee centraal bankiers reageren - is daarom een belangrijke bedreiging voor de kalmte op de beurzen. Dat onderstreept ook Scott Berg, fondsbeheerder bij T. Rowe Price. Hij waarschuwt dat de huidige combinatie van meer rendement en minder volatiliteit ‘maar zelden duurzaam is’. Net als Loeys vreest Berg de valse hoop die Trump creëert. Intussen zit de Amerikaanse inflatie in de lift, met ook opwaartse druk op de lonen. Dat zet de marges en winsten van bedrijven onder druk, terwijl een stijgende rente diezelfde bedrijven kwetsbaar maakt op hun schuldenflank. Het is afwachten welke ondernemingen daar het best mee omgaan. Daarom verwacht Berg toenemende verschillen in de lawine bedrijfsresultaten, wat op middellange termijn de beursvolatiliteit zal doen opveren, schrijft hij deze week in een nota.

Lucifer

Loeys ligt op vinkenslag voor een terugkeer van de volatiliteit, maar blijft voorlopig gepositioneerd voor aanhoudend lage volatiliteit. Een lucifer voor direct oplaaiende volatiliteit ziet hij niet. Hij schuift wel drie mogelijke pyromanen naar voren: de Franse verkiezingen, het Amerikaanse beleid, en de mogelijke vervanging van Janet Yellen als voorzitster van de Amerikaanse centrale bank (Fed).

De presidentsverkiezingen in Frankrijk zijn de meest nabije bedreiging, vooral dan het scenario waarbij zowel de extreemrechtse kandidaat Marine Le Pen als de extreemlinkse Jean-Luc Mélenchon volgend weekend de tweede ronde halen. Hoewel JPMorgan er nog altijd van uitgaat dat de gematigde Emmanuel Macron het uiteindelijk zal halen, kon de financiële markt haar nervositeit over de oprukkende Mélenchon deze week niet verbergen. De VIX-index ging zowaar hoger, al bleef die op een bescheiden niveau.

De presidentsverkiezingen in Frankrijk zijn de meest nabije bedreiging, vooral dan het scenario waarbij zowel Marine Le Pen als Jean-Luc Mélenchon (allebei in het midden) volgend weekend de tweede ronde halen. ©AFP

De twee andere risico’s situeert Loeys in de VS, waar de beurzen een voorschot genomen hebben op de stimulerende beloftes van Trump. Of hij die ook kan waarmaken, is een groot vraagteken. Het is daarnaast uitkijken wat de president zal doen met Yellen. Hij liet al verstaan haar in 2018 te willen vervangen wanneer haar voorzittersmandaat afloopt. Voor Loeys is het bang uitkijken naar die vervanger, vooral als die in de zak van de president zou zitten. ‘De laatste keer dat de Fed-voorzitter onvoldoende onafhankelijk was, liep de inflatie serieus uit de hand’, brengt Loeys graag in herinnering.

Verontrustend

Even verontrustend is een theorie over de VIX-index die in de financiële wereld circuleert. Normaal dekken fondsbeheerders zich in tegen forse schommelingen door opties te kopen. Dat kan evengoed door een financieel product te kopen dat de evolutie van de VIX-index schaduwt. Die index weerspiegelt, via optieprijzen, de verwachte volatiliteit van de S&P500-index voor de komende dertig dagen. Een koper ervan verdient dus geld als de volatiliteit toeneemt, wat eventuele verliezen in zijn portefeuille helpt te compenseren.

Maar als gevolg van de aanhoudend lage volatiliteit zijn fondsbeheerders de VIX beginnen te verkopen of ‘shorten’, waarmee ze dus speculeren dat de volatiliteit verder zal dalen. Dat is de jongste jaren een lucratieve trade gebleken. De keerzijde dreigt duidelijk te worden als toch een stevige brand uitbreekt. Beleggers die op een aanhoudende beurskalmte gewed hadden, zullen hun posities dan proberen in te dekken door aandelen te shorten (waarbij de winst op die dalende aandelen het verlies op de verkochte VIX compenseert, red.) of halsoverkop de VIX te kopen. De bosbrand zal daarmee alleen maar erger worden, met een zelfversterkende cyclus van kelderende aandelen. Sommigen zien dan een beurscrash zoals die van 1987 opdoemen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud