Pas op voor schuimkoppen op de beurs

©Filip Ysenbaert

Almaar meer experts waarschuwen voor speculatieve excessen op de beurzen. Gehypete bedrijven krijgen gekke waarderingen, kleine aandelen verveelvoudigen zonder nieuws en de massa gooit zich op eender welke beursgang en speculatieve cryptovaluta. Is dit de voorbode van een zeepbel die op barsten staat?

‘De stierenmarkt, die in 2009 begon, is uitgegroeid tot een epische zeepbel, met extreme overwaarderingen, explosieve prijsstijgingen, waanzin op de markt van beursintroducties en een hysterisch speculatief gedrag. Dit is een van de grote bubbels in de financiële geschiedenis, vergelijkbaar met de Zuid-Chinese zeepbel van 1720, de crash van 1929 en de dotcombubbel van 2000’, waarschuwde Jeremy Grantham vorige week. De beleggersveteraan is de medeoprichter van de vermogensbeheerder GMO, die bekendstaat voor zijn strategie om rond zeepbellen te laveren. Grantham voorspelde drie vorige grote zeepbellen: die van de Japanse beurs in 1989, de techbubbel in 1999 en de Amerikaanse huizencrash in 2008.

Voor bepaalde delen van de markt klopt zijn stelling ongetwijfeld. Ze voldoen aan de definities in een van de standaardwerken over beurszeepbellen: ‘Manias, Panics and Crashes’ van Charles Kindleberger. Een aandeel of markt krijgt zeepbelproporties wanneer geen enkele redelijke toekomst de prijs nog kan rechtvaardigen. Eind jaren 80 noteerde het gemiddelde Japanse aandeel tegen 65 keer zijn winst, en was het land goed voor 40 procent van de wereldwijde beurswaarde. Twee decennia later bengelde de Nikkei-index vier vijfde lager. De beurs van Tokio is nog altijd niet van haar wonden hersteld.

Beleggers moeten een ding onthouden: de financiële wereld is er niet om aan de kleine belegger cadeaus uit te delen.
Kristoff Van Houte
Beleggersblad Kroffinvest

Ook de internetboom eind jaren 90 is een goed voorbeeld. De zakenbank Goldman Sachs rekende uit dat als je alle groeiplannen van de internetproviders toen naast elkaar legde alle wereldbewoners 72 uur per dag aan het net gekluisterd hadden moeten zitten. In maart 2000, op het hoogtepunt van de dotcomhype, noteerde de Amerikaanse technologiebeurs Nasdaq tegen 175 keer de winst. Vandaag is dat 40, een jaar geleden amper 25. Na het barsten van de techbubbel in 2000 dook de Nasdaq-index liefst 82 procent lager.

Enorm enthousiasme

De vorming van een zeepbel gebeurt in verschillende fases, stelt Kindleberger. Zeepbellen beginnen altijd met een basis in de realiteit. Een gebeurtenis, innovatie of disruptie die de verwachtingen verandert, leidt in de eerste plaats tot enorm enthousiasme. Het beste voorbeeld is de doorbraak van het internet en e-mail eind jaren 90. Die leidde tot de dotcombubbel.

Vandaag zijn dat de digitalisering, de groene revolutie, en de nooit geziene disruptie die corona heeft veroorzaakt. Maar ook de lage rentevoeten spelen een belangrijke rol. ‘We zitten gevangen in de liquiditeitsbubbel van de centrale banken’, zei superbelegger George Soros daarover. Beleggers extrapoleren de lage rente naar de verre toekomst, waardoor aandelen duurder dan hun historisch gemiddelde mogen noteren.

De tweede fase van de bubbelvorming is de boom. Succesverhalen lokken almaar meer investeerders, wat de prijzen hoger stuurt. Dat gaat gepaard met een makkelijke kredietverlening omdat de banken bereid zijn meer risico te dragen.

De derde fase is de euforie. Ze trekt onervaren beleggers aan die denken dat de voorbije prijsstijgingen in de toekomst blijven duren. ‘Het nieuws van de forse beurswinsten leidt tot enthousiasme bij de massa, dat zich via psychologische besmetting snel verspreidt’, zei econoom Robert Shiller in zijn boek ‘Irrational Exuberance’. ‘In dat proces versterken de verhalen en de dromen zich. Beleggers laten zich leiden door snel winstbejag, aangespoord door de afgunst voor andermans successen en een gokopwinding. Alleen het mooie verhaal speelt nog een rol. Dat is er in de realiteit zelfs vaak, maar de kopers leggen de absurde waarderingen ervan naast zich neer.’

Er is niets irritanter dan je buren rijk zien worden, en jij niet.
Jermey Grantham
Beleggersveteraan

Doemdenkers

‘Er is niets irritanter dan je buren rijk zien worden, en jij niet’, legt Grantham uit. Het verklaart volgens hem waarom er zoveel nieuwe beleggers zijn bijgekomen. In het laatste kwartaal van 2020 waren particuliere beleggers goed voor een kwart van de Amerikaanse beurshandel. Het jaar voordien was dat slechts 10 procent.

Hoewel enkele doemdenkers groot onheil voorspellen voor de hele beurs denken de meeste strategen dat de excessen zich slechts in bepaalde delen van de markt voordoen. Om de gevleugelde woorden van de ex-voorzitter van de Amerikaanse centrale bank Alan Greenspan te gebruiken: irrationele exuberantie doet in bepaalde activa schuimkopjes ontstaan. Volgens zijn biografie bedacht hij de woorden toen hij in bad zat.

‘De markt in haar geheel is geen zeepbel’, zegt fondsbeheerder Johan Van Geeteruyen van Degroof Petercam. ‘De lage rente leidt ertoe dat aandelen zowat het enige alternatief zijn om nog rendement te halen. Die trend blijft duren. En dankzij de vaccins hebben we een vooruitzicht op een normalisering van de economie, wat de bedrijfswinsten zal ondersteunen. Aandelen zijn duurder geworden, maar zitten nog ver van bubbelniveaus.’

De grote namen uit de beurswereld voorspellen een behoorlijk 2021. Goldman Sachs verwacht in zijn basisscenario een klim van 7 à 9 procent voor de Amerikaanse S&P500-index. Volgens Grantham moeten de grote beurshuizen wel positief blijven omdat ze van het optimisme leven. Maar dat kan ook gezegd worden van zijn huis GMO, dat een reputatie heeft uitgebouwd om zijn strategieën net rond zeepbellen of overwaarderingen in de markt te bouwen. Hoe meer vrees voor een zeepbel, hoe lucratiever voor GMO.

Duurzaam maakt duur

Waar zitten de stevige schuimkoppen dan? ‘Veel van de overgewaardeerde aandelen zitten in het ESG-thema’, zegt Van Geeteruyen. Dat zijn bedrijven die goed scoren op milieu (Ecological), sociaal (Social) en bestuurlijk (Governance) vlak. ‘Voor meer en meer vermogensbeheerders is duurzaamheid een belangrijk thema. Ook de regelgeving pusht dat. Alle beheerders gaan op zoek naar de beste ESG-ideeën. Maar zoveel pure spelers zijn er niet. Al snel zit iedereen in dezelfde vijver te vissen. Ik las onlangs een rapport van Société Générale dat stelt dat je in een waarderingsmodel een premie van 3 procent per jaar mag toepassen op duurzame bedrijven. Het verklaart waarom de windenergiespeler Orsted en de maker van statiegeldmachines Tomra in een jaar zijn verdubbeld.’

‘Echte hypes worden nog verstevigd door particulieren die op de stijging springen. Dan krijg je gekke waarderingen, zoals voor de maker van elektrische auto’s Tesla of voor de Nederlandse laadpalenspecialist Fastned. Die laatste werd begin deze week 1 miljard euro waard op de beurs, maar realiseert een omzet van amper 7 miljoen. Wie koopt dat nog?’

Echte hypes worden nog verstevigd door particulieren die op de stijging springen. Dan krijg je gekke waarderingen, zoals voor de maker van elektrische auto’s Tesla of voor de Nederlandse laadpalenspecialist Fastned.

De Tesla-manie leidt tot andere excessen. Een verkeerd geïnterpreteerde tweet van diens charismatische CEO Elon Musk deed het eenmansbedrijfje Signal Advance, dat niets met Tesla of Musk te maken heeft, 15.000 procent stijgen op Wall Street. ‘Use Signal’, tweette Musk. Hij verwees echter niet naar Signal Advance, waar hij wellicht nog nooit van gehoord had, maar naar een alternatief voor WhatsApp.

‘Ik vraag me af of Signal Advance de geschiedenisboeken over zeepbellen zal halen. Misschien moet ik Tolsa Botcoin oprichten en kijken hoe rijk ik word’, reageerde Deutsche Bank-strateeg Jim Reid. Volgens hem is de rush op Tesla vergelijkbaar met die op cryptomunten als de bitcoin, die in amper enkele weken verdubbelde hoewel geen zinnig persoon er een waarde op kan kleven.

Wilde speculatie

‘De eerste tien jaar van de stierenmarkt kenden we geen wilde speculatie. Nu is die er wel’, zegt Grantham. ‘Kijk naar de markt van beursintroducties. Tal van bedrijven maken gebruik van de blinde honger naar aandelen om kapitaal op te halen. Vaak verveelvoudigen ze tijdens de eerste beursdag. In 2020 waren er 480 beursgangen op Wall Street, meer dan de 406 in het bubbeljaar 2000. Bovendien waren daar 248 blancochequebedrijven bij (in het Engels SPAC, een Special Purpose Acquisition Company), het beste bewijs dat beleggers blindelings eender wat kopen.’

De boomende markt voor beursintroducties is volgens velen een teken dat de markt op een top zit. Het doet denken aan het woord FLIPO van eind jaren 90: een ‘free lunch at initial public offering’, toen inschrijven op een beursgang bijna zeker de kassa deed rinkelen.

Ook de soms spectaculaire klim van piepkleine aandelen zonder noemenswaardig bedrijfsnieuws doet een knipperlicht afgaan. Voorbeelden op de Brusselse beurs zijn de noodlijdende maker van koeltorens Hamon, die twee derde steeg in enkele dagen. Of het farmabedrijfje Hyloris, dat 35 procent hoger spurtte louter na een kooptip van een beurshuis. ‘In zulke aandelen maken particulieren de markt’, zegt Van Geeteruyen. ‘De handel is niet groot genoeg voor institutionele beleggers. Al spelen er ook fundamentele factoren mee. Sinds het goede vaccinnieuws begin november is er een sectorrotatie bezig van de groei- naar de waardeaandelen. De meeste smallcaps behoren tot die laatste categorie. Het is normaal dat zij tijdens zo’n rotatie uitblinken.’

Trackers

Ook de populariteit van indextrackers (ETF’s) leidt tot bubbelvorming. Exchange Traded Funds zijn genoteerde beleggingsfondsen die investeren in een beursindex of een door de vermogensbeheerder opgestelde korf aandelen uit een bepaalde sector of beleggingstrend.

Zo zit de Leuvense specialist in 3D-printing Materialise in enkele trackers die het voorbije jaar fors meer beleggersgeld mochten ontvangen, zoals de ROBO Global Robotics Automation ETF en de ARK Autonomous Technology & Robotics ETF. In die laatste is Materialise, dat op Nasdaq noteert, de op een na grootste positie na Tesla. De tracker is na CEO Fried Vancraen de grootste aandeelhouder met 11,5 procent van de aandelen. Telkens iemand geld in de ETF investeert - en wie wil nu niet in een disruptieve sector als robotica beleggen? - koopt die automatisch tegen eender welke prijs aandelen Materialise bij. De koopdrift deed het aandeel sinds begin 2020 ruim verdrievoudigen.

Analisten loven de sterktes van Materialise. Het bedrijf beschikt over een gezonde balans, en heeft een stevige voet aan de grond in een beloftevolle groeisector. Maar de waardering is veel te hoog. KBC Securities hanteert een koersdoel van 38 dollar, bijna de helft van de huidige prijs en raadt aan posities af te bouwen.

‘Beleggers doen er goed aan een ding goed te onthouden: de financiële wereld is er niet om aan de kleine belegger cadeaus uit te delen’, zegt Kristoff Van Houte van het beleggersblad Kroffinvest.

‘Als een platform als Robinhood gratis handel aanbiedt, is dat omdat het de gegevens doorverkoopt aan hefboomfondsen die dan via een soort legale insidertransactie kunnen profiteren van de orders van kleine beleggers. Gratis bestaat niet. Als een aandeel na een IPO verdubbelt, is dat niet omdat men de belegger een cadeau van 100 procent wou doen maar omdat men de prijs van de beursgang al gek genoeg vond. Als men een blancochequebedrijf naar de beurs brengt, is dat niet om de kleine belegger rijk te maken maar om de sponsor van zo’n SPAC goed en gemakkelijk geld te laten verdienen. En als men een ETF samenstelt, doet men dat niet op basis van waarderingen, maar op basis van wat in is.’

Lawine

Wanneer een bubbel barst, valt onmogelijk te voorspellen. Vaak wordt de bel nog veel groter voor de boel ontploft. Shiller vergelijkt het met een lawine. Je kan perfect zeggen dat er te veel sneeuw is opgehoopt en je baseren op langtermijnpatronen van het weer en de sneeuwval. Maar wanneer de tonnen sneeuw precies naar beneden donderen, weet je nooit.

Er is niets irritanter dan je buren rijk zien worden, en jij niet.
Jeremy Grantham
Mede-oprichter en strateeg GMO

Als je overtuigd bent dat er zeepbellen zijn in de markt, hoe kan je daar dan als belegger voordeel uit halen? ‘Een natuurlijk instinct is overgewaardeerde aandelen te shorten’, zegt Ben Inker van GMO. Een shorter verkoopt aandelen die hij niet heeft maar gaat lenen bij anderen, in de hoop ze goedkoper te kunnen terugkopen. ‘Dat blijkt vaak een slechte strategie’, gaat Inker verder. ‘Volatiliteit is voor een shorter een groot risico. Overgewaardeerde aandelen schommelen typisch zeer sterk. Een overgewaardeerd groeiaandeel kan makkelijk nog fors stijgen voor het gas terugneemt. Als shorter kan je dan nog altijd op verlies staan.’

‘De combinatie van shortposities met longposities (aandelen die je voor de langere termijn aanhoudt, red.) is meestal lucratiever en verlaagt het risico’, zegt Inker. GMO raadt aan short te gaan op Amerikaanse groeiaandelen, en ‘long’ op waardeaandelen. Zolang die laatste het relatief beter doen dan de eerste maak je winst.

Particulier

Als particulier zijn zulke constructies moeilijk te realiseren. Graham raadt kleine beleggers daarom aan alle Amerikaanse groeiaandelen te mijden, en in te zetten op waardeaandelen die vaak nog goedkoop zijn. Waardeaandelen zijn bedrijven die goedkoop noteren tegenover hun fundamenten, zoals de boekwaarde en de winst. ‘Waardeaandelen hebben relatief gezien hun slechtste decennium ooit meegemaakt’, legt hij uit. Daarnaast raadt hij de groeimarkten aan, die tegenover de VS rond hun laagste peil in 50 jaar noteren.

‘Waardeaandelen zijn inderdaad goedkoop’, zegt Van Geeteruyen. ‘Dan gaat het vooral om banken, de auto- en de energiesector. Banken krijgen bij ons een wat groter gewicht, nu de economische vooruitzichten verbeteren en in de VS de rente licht stijgt. De autosector zou zijn dal achter de rug moeten hebben. Maar we moeten afwachten of de klanten de elektrificatie zullen aanvaarden. Voor bedrijfswagens zal dat via overheidsinitiatieven wel lukken. Maar iemand die zijn kleine wagen vooral in het eigen dorp gebruikt, zal daar wellicht niet het dubbele voor willen neertellen om elektrisch rond te bollen. In de energiesector zijn de olie- en gasbedrijven goedkoop, maar zij moeten zichzelf heruitvinden in de omschakeling naar een duurzame samenleving. Dat houdt risico’s in, zodat ik de sector op lange termijn niet zie uitblinken.’

Risico's

Een portefeuille zonder groeiaandelen houdt echter risico’s in. Waardeaandelen hebben weliswaar een inhaalbeweging ingezet, maar het is niet zeker dat dat blijft duren. Wie geen groeiaandelen in portefeuille heeft, doet het al meer dan een decennium slechter dan de markt. Ze zijn duurder en risicovoller, maar net in dat segment zijn de meeste namen te vinden die via een of andere doorbraak kunnen verveelvoudigen.

Het beste wat voor de markten kan gebeuren, is dat de schuimkoppen vanzelf wegebben zonder een algemene paniek te veroorzaken. Er zijn al enkele indicaties dat dat gebeurt. Zo lieten de voorbije week veel kleine hypeaandelen van hun pluimen. Bekendere namen als de videodienst Zoom of de ontwikkelaar van elektrische voertuigen Nikola noteren tientallen procenten onder hun toppen van vorig jaar. Ook de bigtechbedrijven Apple, Facebook, Microsoft en Alphabet hebben last van winstnemingen.

Volgens de legendarische belegger Warren Buffett is de beste bescherming weg te blijven van de meest gehypete aandelen en op waardering te focussen. ‘Het leven in een bubbel is geweldig. Tot iemand een naald bovenhaalt. Wanneer de twee elkaar ontmoeten, leert een nieuwe golf beleggers een oude les: speculatie is het gevaarlijkst wanneer het net het gemakkelijkst lijkt.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud