interview

‘We beleven een crisis in autoriteit'

©Brecht Van Maele

De economische malaise vreet ook aan Werner De Bondt. De befaamde gedragseconoom klinkt opvallend somber én politiek tijdens een bezoek aan zijn moederland. ‘We mankeren goede ideeën en geloofwaardig leiderschap.’

Het lijkt wel of we niets geleerd hebben de voorbije decennia. Al in de jaren 80 toonden Werner De Bondt en zijn collega Richard Thaler overtuigend aan dat beleggers allesbehalve de rationele wezens zijn die traditionele economen er graag van maken.

Beleggers laten zich meeslepen door emoties en hardnekkige hersenkronkels waardoor ze bijvoorbeeld patronen zien waar er geen zijn. ‘Behavioral finance’ heet dat. Resultaat: zeepbellen en crashes, zoals de financiële crisis nog maar eens pijnlijk demonstreerde. En als we superbelegger Bill Gross mogen geloven, zijn we alweer een zeepbel van supernovaproporties aan het blazen op de obligatiemarkt.

Een ideaal moment dus voor een uitgebreid gesprek met pionier De Bondt, die vorige maand even zijn vaste stek in Chicago achterliet voor een bezoek aan België. In Gent gaf de hoogleraar van DePaul University op uitnodiging van het Financieel Forum een lezing met de gepaste titel ‘Manias, Panics and Crashes’. In het Engels, want zijn Nederlands is na 35 jaar in de VS wat roestig geworden.

Zijn het geen gouden tijden voor een ‘behavioral’ econoom als u? Er dreigen overal zeepbellen, beleggers storten zich op staatspapier met negatieve rentes. Regeert de irrationaliteit?

Werner De Bondt: ‘Zegt u dat ik supporter voor grote explosies? Ik ben ook een burger, hè. (lacht) Wat de jongste tijd gebeurt, maakt wel duidelijker dan ooit waar behavioral finance over gaat. Terwijl vroeger de discussie ging over de vraag of een centrale bank moest opruimen na het uiteenspatten van de zeepbel of de zeepbel preventief moest doen leeglopen, blazen centrale banken nu zelf doelbewust zeepbellen (via het massaal opkopen van staats- en bedrijfsobligaties, red.).'

De westerse ‘megastaat’ dendert met al zijn beloftes voor sociale zekerheid af op een muur

'Het idee is dat mensen zo een deel van het artificiële vermogen kunnen behouden dat tijdens de vorige zeepbel gecreëerd werd. Dankzij lage rentes kunnen woonkredietnemers hun huizen behouden, moeten banken minder kredietverliezen slikken, gaan ook aandelen en vastgoed hoger, terwijl overheden gratis kunnen lenen. Iedereen houdt van een zeepbel, behalve de spaarders die het gelag betalen.’

Hoe draaien we dat ultrasoepele beleid ooit terug zonder grote brokken te maken?

De Bondt: ‘Dat wordt moeilijk. Ik zie vier manieren om uit de huidige situatie te geraken. Het optimistische scenario is dat we ons uit de problemen groeien, maar het grote vraagteken is daar of het Chinese groeiverhaal - met zijn ongelijkheid, milieu- en muntproblemen - blijft duren.'

Werner De Bondt ©Brecht Van Maele

'Je kan ook bezuinigen, maar dat is een traag en pijnlijk proces waarop de bevolking in het Westen is uitgekeken. Een derde optie is je beloftes niet nakomen, bijvoorbeeld door het mes te zetten in de pensioenen, zoals in Griekenland al meermaals gebeurd is. Een laatste manier is je belofte in nominale termen wel na te komen, maar via inflatie of via muntdevaluatie de reële uitbetaling te verkleinen. Het kan ook een mix van die vier zijn, en ik denk dat dat nodig zal zijn. De westerse ‘megastaat’ - met zijn beloftes over de sociale zekerheid - dendert immers af op een muur.’

Hoe realistisch is het om voldoende inflatie te creëren? Dat lukt centrale banken al jaren niet.

De Bondt: ‘De geschiedenis van het kapitalisme leert dat je altijd inflatie kan creëren, ook al is daar soms oorlog voor nodig. Als Hillary Clinton de presidentsverkiezingen wint, wordt Larry Summers (Harvard-econoom en ex-minister van Financiën, red.) haar orkestleider. Hij zal inflatie creëren. Summers is een ‘inflationist’ die stiekem op 4 procent inflatie mikt in plaats van de officiële 2 procent. Maar excessieve inflatie behoort in het Westen niet tot het sociaal contract en lijkt me geen goed idee.’

Terwijl vroeger de discussie ging over de vraag of een centrale bank de zeepbel preventief moest doen leeglopen, blazen centrale banken nu zelf doelbewust zeepbellen

‘Het is ook maar de vraag of je met het vooruitzicht van hogere prijzen consumenten zal aanporren om het geld te laten rollen. Daarvoor heb je vertrouwen nodig, vandaag de cruciale uitdaging voor onze economie. Niet alleen consumentenvertrouwen, maar ook dat van ondernemers, beleggers en kiezers. Politici kunnen op verschillende manieren vertrouwen creëren - via een begrotingsevenwicht of net via stimulerend beleid, het hangt af van de context en de cultuur. Maar het gebrek aan geloofwaardig leiderschap maakt dat vandaag moeilijk.’

Hebben de centraal bankiers dat leiderschap tegen wil en dank op zich genomen?

De Bondt: ‘Dit is het tijdperk van de imperiale centraal bankier. Het hele probleem is naar deze technocraten doorgeschoven. Maar mensen beseffen onvoldoende dat centraal bankiers onder elkaar vertellen dat ze niet meer weten wat te doen. Ze genieten nog wel respect, maar veel waarnemers geloven dat ze alle controle verloren hebben.’

‘We beleven een crisis in autoriteit. Er is een tekort aan twee zaken: goede ideeën en geloofwaardig leiderschap, zowel in de overheid als in het bedrijfsleven. Daarom wagen mensen een gok met politici als Donald Trump of Marine Le Pen. ‘Hoe zouden zij het nog erger kunnen maken?’, is de redenering. De veronderstelling van competentie en eerlijkheid is verdwenen. Het herstel van vertrouwen is dan ook de belangrijkste uitdaging van deze tijd.’

Dat klinkt als een erg fragiel klimaat. Moeten beleggers een ‘supernova’ vrezen zoals die waarvoor Bill Gross waarschuwt?

De Bondt: We leven in extreme onzekerheid. Je ziet het in de Verenigde Staten, Europa, Japan, het Verenigd Koninkrijk. Er zijn oorlogen, er is onrust over immigratie, onvrede over de globalisering. We weten niet wat de ontsteker zal zijn voor een negatieve schok zoals die waarvoor Gross waarschuwt. We weten wel dat er in tijden van extreme onzekerheid meer ontstekers rondslingeren. Tussen vandaag en de presidentsverkiezing in november kan dus nog veel gebeuren, en net daarom ziet het er niet zo slecht uit voor Trump.’

Beleggers hebben de beurswijsheid 'koop goedkoop en verkoop duur' vervangen door 'koop duur en verkoop duurder'

‘Het traditionele advies voor beleggers is te diversifiëren. Maar het zijn verwarrende tijden: aan de ene kant zeggen politici dat je moet sparen voor je pensioen, aan de andere kant moedigen ze je aan schulden aan te gaan en te consumeren. Je moet dus tegelijkertijd conservatief en speculatief zijn.’

U adviseert ook vermogensbeheerders. Welk advies zou u een belegger vandaag geven?

De Bondt: ‘We zitten met een gigantische zeepbel, misschien wel de grootste aller tijden. Je kan dan adviseren aan de zijlijn te gaan staan, maar dat is niet zo eenvoudig. Veel beleggers hebben de beurswijsheid ‘koop goedkoop en verkoop duur’ vandaag vervangen door ‘koop duur en verkoop duurder’. Beleggen in obligaties met een negatieve rente kan trouwens een goede deal zijn als de deflatie zo groot wordt dat je in reële termen (nominale rente minus inflatie, red.) nog geld verdient.’

‘Maar die hardnekkig lage inflatie en bijbehorende lage economische groei heeft intussen tot gevolg dat je niet langer iedereen een beetje meer kan geven. De economie wordt een ‘zero sum game’ met winnaars en verliezers. Zo bestaan loonsverhogingen niet meer, tenzij je van job verandert. De pijn van bezuinigingen wordt voelbaar. Inflatie kan hier wel helpen: een loonsverhoging van 5 procent met 7 procent inflatie is hetzelfde als een loonsverlaging van 2 procent met nul inflatie, maar dat laatste voelt pijnlijker. Dat is puur behavioral.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content