analyse

De ECB-bazooka in vijf vragen

ECB-voorzitter Mario Draghi gaat tot actie over omdat de economische indicatoren in de eurozone verslechteren. ©EPA

De Europese Centrale Bank vuurt een nieuw salvo af om de Europese economie te stimuleren. Wat betekent dit voor de banken en de spaarder?

1. Wat heeft de Europese Centrale Bank beslist?

De ECB verlaagt de depositorente met tien basispunten van -0,4 naar -0,5 procent. Dat is een nieuw historisch dieptepunt. De depositorente is de rente die banken moeten betalen om hun overtollige cashreserves elke nacht bij de ECB te parkeren. De verlaging moet banken ertoe overhalen hun geld zo veel mogelijk aan het werk te zetten via leningen aan bedrijven en gezinnen in plaats van het doelloos op te potten.

De basisrente, de rente waartegen de banken elke week voor een periode van één week geld kunnen lenen bij de ECB, blijft ongewijzigd op 0 procent.

De ECB lanceert daarnaast opnieuw een ‘quantitative easing’-programma, wat neerkomt op het opkopen van obligaties om de marktrente voor staats- en bedrijfsleningen nog lager te duwen. Het opkoopprogramma van 20 miljard euro per maand begint vanaf 1 november. Dat is ook de datum waarop Christine Lagarde het roer van Mario Draghi overneemt als ECB-voorzitter. Over die beslissing was er binnen de ECB fikse onenigheid. 

2. Waarom neemt de ECB deze maatregelen?

Draghi gaat tot actie over omdat de economische indicatoren in de eurozone verslechteren, terwijl de inflatie met 1 procent ver onder de doelstelling van ‘onder maar dicht bij 2 procent’ blijft. Draghi stelt dat de rente extreem laag zal blijven tot de inflatie ‘robuust’ in de richting van de doelstelling gaat.

De meningen over het heropstarten van het opkoopprogramma zijn verdeeld. Centrale bankiers als Jens Weidmann van de Duitse Bundesbank en Klaas Knot van de Nederlandse centrale bank staan te boek als rabiate tegenstanders van meer geldverruiming. ‘De zogenaamde haviken, die een strakker monetair beleid voorstaan, hebben de jongste weken handig de media bespeeld’, zegt Peter Vanden Houte, hoofdeconoom bij ING. ‘Maar het gaat in totaal maar om een vijftal gouverneurs die weerwerk bieden. De overige 20 leden staan er wel achter.’

3. Wat betekent dat voor de banken?

De depositorente is al vijf jaar negatief, sinds 5 juni 2014, en dat is een doorn in het oog van de banken. Zij moeten bij een negatieve rente, ook wel strafrente genoemd, geld betalen om hun overtollige cashreserves elke nacht bij de ECB te stallen. De Belgische banken brengen elk jaar ongeveer 103 miljard euro nachtreserves onder bij de ECB. Bij een negatieve depositorente van -0,5 procent kost ze dat 515 miljoen euro op jaarbasis.

Om tegemoet te komen aan de toenemende margedruk bij de banken komt de Europese Centrale Bank voor het eerst met compenserende maatregelen. Ze zal voortaan met verschillende rentetarieven werken in een ‘tiering’-systeem. Banken zullen daardoor op een beperkte schijf van hun overschotten geen strafrente moeten betalen.

Dit is een versterking van een genees middel dat gewoon niet werkt.
Karel Van Eetvelt
CEO bankenfederatie Febelfin

‘Door die maatregel kan 44 procent van de cashreserve in Europa tegen een nultarief belegd worden’, berekende Vanden Houte. ‘Dat biedt de banken enige verlichting. Al blijft 970 miljard euro op jaarbasis over waarop wel een strafrente verschuldigd is. De druk op het businessmodel van banken blijft dus hoog.’

Ook versoepelt de ECB de voorwaarden voor zogenaamde TLTRO’s, langlopende leningen die banken tegen het depositotarief kunnen krijgen. De looptijd ervan wordt verlengd van twee naar drie jaar en ook de intrestvoet wordt interessanter.

Niettemin reageert de Belgische bankenfederatie Febelfin over de hele lijn negatief op het rentebesluit. ‘Dit is een versterking van een geneesmiddel dat gewoon niet werkt’, haalt CEO Karel Van Eetvelt uit. ‘De economische onzekerheid door de handelsoorlog en de brexit weegt duidelijk zwaarder door in de investeringsbeslissingen van burgers en ondernemers dan het rentebeleid. De aangekondigde compensatiemaatregelen voor banken zijn eerder een druppel op een hete plaat en ze hebben als bijkomend effect dat de rem op lagere rentes nog losser komt te zitten.’

4.Wat betekent het voor de spaarders?

Aan de ECB-rente zitten alle andere rentes vast, zoals de hypotheekrente, de kredietrente en de spaarrente. Na gisteren neemt in Europa de kans op een nulprocentspaarrente of zelfs een negatieve rente toe, dus betalen voor je spaargeld. In Duitsland staat op grote spaartegoeden al een negatieve spaarrente en ook in andere lidstaten wordt erover gesproken. In België bestaat een wettelijke minimumrente van 0,11 procent op spaarboekjes. ‘Wie ook aan de macht komt, ik denk niet dat je snel een politicus zal vinden die daaraan wil raken’, schampert Vanden Houte. ‘Politici leggen nog altijd liever de factuur bij de banken dan bij de spaarder.’

5. Welke manoeuvreerruimte houdt de ECB nog over?

Met de rentes op diepterecords en de opstart van een nieuw opkoopprogramma voor obligaties rijst de vraag wat de ECB nog uit haar hoed kan toveren als de economie blijft sputteren en de inflatie achterblijft. ‘De nieuwe slagzin is niet meer ‘whatever it takes’ maar ‘as long as it takes’, zegt Vanden Houte. ‘Draghi besteedde tijdens de persconferentie meer dan anders aandacht aan de neveneffecten van het huidige beleid’, merkt hij op. ‘Daarmee insinueert hij toch dat het arsenaal stilaan uitgeput raakt.’

‘De ECB kan in theorie nog verder gaan met renteverlagingen of een groter opkoopprogramma, maar het voordeel voor de economie zou zeer klein zijn, en dat voelde je duidelijk aan in Draghi’s bespiegelingen’, zegt de hoofdeconoom van ING.

‘Lagarde is veel meer politicus dan bankier. Ik denk dat ze al haar politiek kapitaal zal aanwenden om regeringsleiders tot actie aan te manen.’
Peter Vandenhoute
Hoofdeconoom ING

Ook het invoeren van helikoptergeld, waarbij de ECB een cadeaucheque zou geven aan elke inwoner van de eurozone, is niet aan de orde. Daarover is zelfs niet gesproken tijdens de vergadering, gaf Draghi mee. ‘De vermogensbeheerder Blackrock suggereerde onlangs, niet geheel zonder eigenbelang, dat de ECB net als de Bank of Japan moet overgaan tot het aankopen van aandelen, maar dat zie ik al helemaal niet gebeuren’, zegt Vanden Houte.

Draghi stuurde tijdens de persconferentie een niet mis te verstane boodschap naar de overheden van de eurolidstaten. Er is onder de ECB-gouverneurs ‘een compleet akkoord’ dat overheden werk moeten maken van meer begrotingsstimulus.

Door zwaar te focussen op meer begrotingsstimulus maakt Draghi het pad vrij voor zijn opvolgster Christine Lagarde. De voormalige topvrouw van het Internationaal Monetair Fonds vindt ook dat de bal in het kamp van de overheden ligt om de economie aan te vuren. De centrale banken zijn niet ‘the only game in town’, liet ze verstaan tijdens haar recente toespraak in het Europees Parlement. ‘Lagarde is veel meer politicus dan bankier’, beaamt Vanden Houte. ‘Ik denk dat ze al haar politiek kapitaal zal aanwenden om regeringsleiders tot actie aan te manen.’

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect