Grijze zwanen kondigen chaotisch beursjaar aan

Voor de Amerikaanse economie en de beurs is Trump een zegen gebleken. Bij een nieuwe overwinning is een vers blik budgettaire stimulus mogelijk. ©EPA

De VS zullen in 2020 op twee fronten een economische oorlog starten: een handelsoorlog met Europa, en een kapitaaloorlog met China. Doe er een tikkende schuldenbom en wankele regeringen bij, en onze ‘grijze zwanen’ voorspellen een chaotisch jaar.

‘Onderschat Donald Trump niet.’ Het lijkt een overbodige opmerking na drie jaar Trump in het Witte Huis, maar onze voorspellers van grijze zwanen zien in zijn onberekenbaarheid - gekoppeld aan een onderliggende doctrine die electoraal steek houdt - andermaal een groot risico voor de financiële markten in 2020. Nadat u op deze plaats de voorbije jaren de handelsoorlog en de impeachment van Trump voorspeld zag worden, ziet ons panel ditmaal een oorlog op meerdere fronten in zijn glazen bol. Met de onvermijdelijke Trump als hoofdrolspeler.

Uiteraard hoeft het zo niet te lopen. De voorspelde grijze zwanen zijn scenario’s die afwijken van de consensus. Het zijn gebeurtenissen met een lage probabiliteit. Maar áls ze zich voordoen, hebben ze een significant negatieve of positieve marktimpact. Niet te verwarren dus met de beruchte zwarte zwanen, die sowieso onvoorspelbaar zijn en extreme gevolgen hebben.

Het panel bestaat dit jaar uit KBC-hoofdeconoom Jan Van Hove, professor politieke economie Matthias Matthijs van de Washington-campus van Johns Hopkins University, en Jan Longeval, adjunct-professor aan Vlerick Business School en oprichter van de financiële consultant Kounselor. We keken ook naar de grijze zwanen van Bilal Hafeez van Macro Hive. Hafeez pende de voorgaande jaren steevast het grijzezwanenrapport van de zakenbank Nomura, maar is nu voor eigen rekening begonnen.

1. Handelsoorlog met Europa

Een Amerikaans-Europese handelsoorlog is van alle grijze zwanen misschien wel de waarschijnlijkste na de recente uitlatingen en speldenprikken van de regering-Trump. Amerika’s handelsgezant Robert Lighthizer was midden december het duidelijkst toen hij zei dat de ‘erg onevenwichtige handelsrelatie’ met Europa ‘niet kan blijven duren’. Lees: Europa loopt volop in het vizier van Trumps protectionistische ‘America First’-beleid nu een tussentijds handelsakkoord met China in de steigers staat.

‘Trump heeft zijn pijlen op Europa gericht’, zegt Matthijs. ‘Europa is een veel dankbaarder doelwit dan China, want Trump kan er de NAVO bij betrekken met het verwijt dat Europa te weinig betaalt voor zijn defensie. Bovendien scoort hij bij de binnenlandse publieke opinie met zijn retoriek over handelsoorlogen. Verwijten dat ‘Europa alles subsidieert’ en dat ‘de VS het slachtoffer zijn’ blijken populair. De oproep dat Europa zijn markt moet openen, klinkt goed in een Amerikaans verkiezingsjaar.’

‘Tot nu is Trump redelijk braaf geweest met Europa, maar ik verwacht dat hij de nieuwe Europese Commissie zal testen’, vervolgt Matthijs. ‘De nieuwe Commissie-voorzitter, Ursula von der Leyen, lijkt me minder in staat zaken met Trump te doen dan haar voorganger Jean-Claude Juncker. Dat was een ervaren politicus die een deal kon sluiten met Trump. Tel daarbij de focus van de Commissie-Von der Leyen op de klimaatverandering - een gruwel voor Trump - en je kan veel spanningen tussen beide leiders verwachten.’

Een extra handicap voor Europa is dat het veel afhankelijker is van de Amerikaanse afzetmarkt dan omgekeerd. ‘Dat het belang van de Europese markt voor Amerikaanse bedrijven de jongste tien jaar veel kleiner is geworden, maakt een handelsoorlog waarschijnlijker’, gelooft Van Hove.

Volgens de KBC-hoofdeconoom onderschatten we nog altijd de impact daarvan. ‘Als een erg open economie zou Europa zware klappen krijgen, zeker de kleinere landen. We hebben impactstudies uitgevoerd die leren dat een Amerikaans-Europese handelsoorlog drie- tot viermaal meer impact zou hebben dan de brexit. Veel producten en sectoren zouden getroffen worden. Europa komt dan in een recessie terecht die jaren kan aanslepen.’

Voor de goede orde: Van Hoves basisscenario is dat een handelsoorlog vermeden wordt. Maar hij stipt aan dat de ‘vele kleine speldenprikken’ in de voorbije maanden een escalatie waarschijnlijker maken. Die prikken verwijzen naar de Amerikaanse ergernis over Airbus-subsidies en over de ‘Google-taks’, of de Nord Stream 2-gaspijpleiding met Rusland die de VS met sancties hopen lam te leggen.

2. Kapitaaloorlog met China

De Amerikaanse handelsoorlog met China is passé. ‘De volgende manier om Peking onder druk te zetten is via kapitaaloperaties’, waarschuwt Jan Longeval. Dat gaat van het blokkeren van Chinese overnames in de VS tot het verbieden van Amerikaanse beleggingen in China en het weren van Chinese bedrijven van Amerikaanse beurzen.

‘Onderschat niet hoe hard Trump het spel wil spelen met China’, zegt Longeval. ‘Dit gaat om een gigantisch machtsspel, waarbij Trump tegen elke prijs wil vermijden dat het hyperambitieuze China aan Amerika’s macht blijft knabbelen. Wie dus denkt dat met de handelsspanningen het ergste achter de rug is, vergist zich. Er zit een hele doctrine achter, met de suprematie van de dollar en torenhoge defensie-uitgaven als twee pijlers van de Amerikaanse macht.’

Europa is een veel dankbaarder doelwit dan China voor een handelsoorlog. Trump scoort ook met die retoriek bij de publieke opinie.
Matthias Matthijs, professor politieke economie Johns Hopkins University

Longeval verwijst naar de verregaande bevoegdheden die het Amerikaanse CFIUS gekregen heeft. ‘Dat comité voor de screening van buitenlandse overnames in de VS is intussen bevolkt met Trump-hardliners en blokkeerde al enkele deals. Het kan voortaan ook sommige vastgoedtransacties en minderheidsbelangen tegenhouden. Tegelijk voelt Trump zich gesterkt door het feit dat de handelsoorlog de VS nog geen pijn heeft gedaan. Hij mag daarvoor het soepele beleid van de centrale bank danken, die op de maat van het Witte Huis lijkt te dansen.’

Ook gewezen Nomura-bankier Hafeez tipt Amerikaanse kapitaalcontroles als een grijze zwaan, inclusief de verplichte delisting van beursgenoteerde Chinese bedrijven in de VS. Hedgefondsgoeroe Ray Dalio (Bridgewater) luidde onlangs dezelfde klok, met de status van wereldreservemunt als ultieme inzet van een kapitaaloorlog. Verschillende Amerikaanse politici nemen het niet dat nog langer pensioengeld geïnvesteerd wordt in China omdat het de geopolitieke rivaal alleen maar sterker zou maken.

Kapitaalcontroles kunnen in China wel eens een financiële crisis ontketenen, oppert Longeval. ‘Het kan de vonk zijn die de Chinese kredietzeepbel doet barsten, met een mogelijke besmetting van de groeilanden en een stijging van de dollar als gevolg. De goudprijs kan dan door het dak gaan, zeker als de Chinese overheid haar ware goudreserves zou bekendmaken.’

De Chinese goudreserves bedragen volgens Longeval het twee- of drievoud van de officiële 2000 ton. ‘Een aantal centrale banken zijn weer massaal goudreserves aan het opbouwen: naast China springen Rusland en Turkije in het oog. Dat zijn landen die een moeizame relatie met Trump hebben en het aandeel van dollars in hun deviezenreserves afbouwen. Mede daarom geloof ik dat goud een van de beste beleggingen van de komende decennia zal worden.’

3. Militair conflict

Als de grijze zwanen dan toch op oorlogspad zijn, kan een echt militair conflict niet ontbreken op het lijstje. Het is de eerste bezorgdheid van Van Hove. ‘Een militair conflict met grote economische gevolgen is zeker niet onwaarschijnlijk. Het protectionisme zit al jaren in de lift, en de geschiedenis leert dat dat meestal een voorloper is van een militair conflict. Er lopen bovendien een aantal protagonisten rond die een conflict waarschijnlijker maken.’

‘Het is moeilijk te zeggen waar een conflict zal losbarsten’, gaat Van Hove verder. ‘Maar als het aansleept en er meerdere partijen betrokken raken, krijg je wereldwijd een inflatieopstoot. Zo’n onverwachte schok kan een ommezwaai in het monetair beleid veroorzaken, en dat op een moment dat de wereldeconomie daar niet klaar voor is. De olieprijs zal stijgen, en talloze marktsegmenten - aandelen, obligaties - zullen beïnvloed worden.’ Nieuwe guerrilla-aanvallen met drones op olie-installaties in het Midden-Oosten kunnen evengoed de oliemarkt beroeren, waarschuwt Macro Hive.

4. Vallende regeringen

Een inflatieopstoot in de eurozone kan ook uit een andere hoek komen: Duitsland, waar het ongelukkige huwelijk tussen de christendemocraten (CDU) en de socialisten tot een val van de coalitieregering kan leiden. De groenen kunnen versterkt uit nieuwe verkiezingen komen en een regering vormen met de CDU, waarbij de groene partij waarschijnlijk een ambitieus investeringsplan op tafel zal leggen. Het Duitse begrotingsoverschot gaat dan overboord, waarna eurolanden als Frankrijk, Spanje en Italië de budgettaire kraan verder open zullen durven te draaien.

De goudprijs kan door het dak gaan, zeker als de Chinese overheid haar ware goudreserves zou bekendmaken.
Jan Longeval, adjunct-professor Vlerick Business School en oprichter Kounselor

Het gemiddelde begrotingstekort van de eurozone kan daarop naar 3 procent van het bbp stijgen, voorspelt Macro Hive. Tel daar vakbondsacties voor hogere lonen bij, en de inflatie kan zomaar een comeback maken. Waarna de Europese Centrale Bank (ECB) haar beleid kan beginnen te normaliseren.

Matthijs ziet elders mogelijk een regering vallen: in Italië. ‘Mijn donkerste grijze zwaan voor Europa is een val van de Italiaanse regering in de komende maanden. Ik schat die kans een op de drie’, zegt Matthijs, die zopas een maand in Rome heeft doorgebracht voor een gastcollege. ‘Het is ongelooflijk hoe fragiel de regeringspartij Vijfsterrenbeweging is. Hun verkozenen stappen over naar de rechtse Lega (die tot voor kort een regering vormde met de Vijfsterrenbeweging, red.) om te ontsnappen aan de termijnlimieten die de Vijfsterrenbeweging invoerde. Na nieuwe verkiezingen kan Lega-leider Matteo Salvini Italiaans premier worden en mogelijk een meerderheid vormen met het extreemrechtse Fratelli d’Italia.’

Volgens Matthijs begint daarmee de tijdbom onder de euro weer te tikken. ‘De verwachting is dat Salvini de belastingen zal verlagen, meer geld zal uitgeven en het Europese stabiliteitspact zal opblazen. En dat op een moment dat Europa afgeleid is door de brexitonderhandelingen en Duitsland een zwakke coalitieregering heeft. De nervositeit over de Italiaanse staatsschuld zal dan weer de kop opsteken.’

5. Schuldenberg

‘De wereld heeft een enorme schuldenopbouw gekend, zeker ook in de groeilanden. Een lage rente is nodig om die schulden onder controle te houden’, zegt Van Hove. En dus kijkt hij met een bang hart naar de rente. ‘Als de rente stijgt, krijgen we een onhoudbare rentesneeuwbal. Als het ergens misloopt - denk aan een regionale economische crisis die zich uitbreidt - dreigen enorme economische gevolgen.’

Longeval heeft het over een onhoudbare ‘supercyclus’ van schuldenopbouw. Die vloeit voort uit de bestrijding van vorige recessies met begrotingstekorten, waardoor de economie er maar niet in slaagt schulden te elimineren. Het gevolg is dat steeds extremere maatregelen nodig zijn, zoals negatieve rentes en het massaal opkopen van schuldpapier door de centrale bank.

Een militair conflict met grote economische gevolgen is zeker niet onwaarschijnlijk.
Jan Van Hove
Hoofdeconoom KBC

De geplande strategische doorlichting van het monetair beleid van de ECB dit jaar kan volgens Longeval wel eens een compromis opleveren. ‘In normale tijden zou niet meer naar negatieve rentes gegrepen worden. Dat om de neveneffecten te vermijden - denk aan margedruk voor banken en de verarming van spaarders. Bij een crisis daarentegen zouden héél negatieve rentes ingezet worden. Voor dat laatste zijn wel enkele ingrepen nodig. Het Internationaal Monetair Fonds heeft daarover interessante proefballonnetjes opgelaten in een recente paper, onder meer over het aan banden leggen van cash. Door massaal geld onder de matras te stoppen kan een negatieve rente ontlopen worden.’

6. Tweede adem

Het is zoeken naar optimistische zwanen, maar ze zijn er wel. Voor Matthijs is de nervositeit over de brexit ‘overroepen’. Hij verwacht dat de Britse premier Boris Johnson ondanks zijn stoerdoenerij de transitieperiode zal verlengen om eind 2020 een harde brexit zonder handelsakkoord met de EU te vermijden. ‘Johnson zal niet vrijwillig de Britse economie doen crashen’, meent Matthijs. ‘Het verlengen van de overgangsperiode zal gewoon een andere naam krijgen.’ Om het gezichtsverlies voor Johnson te beperken.

Van Hove kijkt naar de VS, waar de economie wel eens positief kan verrassen. ‘De Amerikaanse economie zit in de laatste fase van de cyclus, maar een verkiezingszege van Trump eind dit jaar - met een sterker mandaat - kan een impuls betekenen. Voor de Amerikaanse economie en de beurs is Trump een zegen gebleken. Bij een nieuwe overwinning is een vers blik budgettaire stimulus mogelijk.’ En Trumps verkiezingsoverwinning is zo goed als zeker, gelooft Matthijs. ‘De vorige twee presidenten die niet herkozen raakten, hadden af te rekenen met een stevige economische inzinking. Ik verwacht geen recessie in 2020.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud