interview

‘Het frustreert me dat beleggers zo vaak in de fout gaan'

©Saskia Vanderstichele

Wie iets gelooft ‘omdat iedereen het zegt’ kan volgens Jan Longeval geen goede belegger zijn. De gewezen topper van Degroof Petercam schreef een boek om beleggers te verlossen van dure misverstanden en hen alert te maken voor groepsdenken. Net daar liggen kansen, voor wie durft.

Longeval begint zijn boek met ontnuchterende cijfers. 95 procent van de particuliere beleggers haalt na kosten een slechter rendement dan een brede beursindex waarin iedereen bijna kosteloos kan beleggen. Vertrouwen op professionele fondsbeheerders dan maar? Daar word je evenmin vrolijk van. Longeval berekende het gemiddelde jaarrendement van een zestigtal gemengde beleggingsfondsen (die beleggen in aandelen en obligaties) met registratie in België en Frankrijk voor de periode 2008-2018. Terwijl een kosteloze benchmark in die periode 6 procent per jaar neerzette, deden de fondsen het met een rendement van 2,1 procent veel slechter.

Aandelen bieden de beste bescherming tegen allerlei risico’s.
Jan Longeval

In elf jaar tijd tikt zo’n jaarlijkse minprestatie aardig aan: 89 procent totaalrendement voor de benchmark versus 26 procent voor de professionele fondsen. Beheerskosten van pakweg 1,7 procent per jaar knabbelen aan het rendement van de fondsen. Maar zelfs als je die weer optelt bij de 2,1 procent, blijft hun beleggingsprestatie ondermaats.

Er zijn twee manieren om naar die cijfers te kijken. Een eerste is met een blik vol afschuw over de beroerde rendementen die veel beleggers boeken, met in het ergste geval permanent kapitaalverlies als resultaat. Een tweede manier is optimistischer: er is veel marge voor verbetering. Als het niet is om de beurs te kloppen - wat uitdagend blijft - dan op zijn minst om dichter bij de benchmark te blijven.

Het is met die laatste ambitie dat Longeval (53) na een lange en succesvolle beleggingscarrière bij Bank Degroof Petercam, waar hij eind 2017 vertrok als co-CEO van de afdeling institutioneel vermogensbeheer, zijn boek ‘God dobbelt niet op de beurs’ schreef. De titel verwijst naar een zekere orde die achter de chaos en de complexiteit van schommelende beurskoersen schuilt. Wie orde zegt, zegt regels. Longeval legt die regels voor verstandig beleggen bloot. Ook al moet hij daarvoor graven in de chaos- en complexiteitstheorie.

Waarom dit boek?
Jan Longeval: ‘Ik heb het geschreven vanuit een oprechte bezorgdheid. Beleggen is al 30 jaar mijn passie en heeft me uitgebreid doen nadenken over de werking van de financiële markten. Het frustreert me dan ook om te zien hoe vaak beleggers in de fout gaan omdat ze de grote mechanismen niet of verkeerd begrijpen. Nochtans is dé sleutel tot succesvol beleggen dat je moet weten in welk spel je meespeelt.’

‘Het gaat soms om erg eenvoudige zaken, zoals het gebruik van een gepaste benchmark om je beleggingsprestaties mee te vergelijken. Dat gebeurt vaak niet, terwijl de benchmark toch altijd het standaardalternatief is voor je eigen beleggingsportefeuille. Zeker vandaag, nu je dankzij trackers die een index schaduwen spotgoedkoop kan beleggen in de wereldmarkt. Door amper twee trackers te kopen - een voor alle aandelen in de wereld en een voor obligaties - kan je in een perfect gediversifieerde wereldportefeuille beleggen.’

‘Het klinkt alsof we in de kleuterklas van beleggen zitten, maar toch zie je dat ook professionele beleggers in de eurozone hier vaak de mist ingaan. Dat komt omdat ze traditioneel een sterk overgewicht toekennen aan beleggingen in de thuismarkt, de eurozone. De dooddoener is dat ze niet te veel wisselkoersrisico willen lopen, wat onzin is. Het is niet omdat een aandeel in euro noteert, dat het bedrijf geen wisselkoersrisico loopt. Denk aan het Franse luxeconcern LVMH, dat meer dan 80 procent van zijn omzet buiten de eurozone boekt en dus via zijn business wisselkoersrisico loopt. Het resultaat is dat die Europees gerichte beleggers de veel betere prestatie van de Amerikaanse aandelenmarkt in de voorbije elf jaar deels gemist hebben.’

Als de gediversifieerde wereldmarkt het startpunt is, hoeveel vrijheid heb je dan nog als belegger om eigen accenten te leggen?
Longeval: ‘Het begint met een goede spreiding van je beleggingen. Vooral particuliere beleggers hebben vaak een portefeuille die te weinig gediversifieerd is. Wie slechts enkele aandelen bezit, loopt het risico op kapitaalverlies dat je nooit meer kan goedmaken. Ook voor wie in ‘goedehuisvaderaandelen’ met lager risico belegt. Dat is een bizar concept, want risicokenmerken kunnen enorm evolueren in de tijd. Kijk naar de ooit veilig geachte nuts- of telecombedrijven, waar de afbouw van kernenergie of deregulering het risicoprofiel helemaal veranderd heeft.’

‘Wat ik aanraad - en wat veel goede institutionele beleggers doen - is een passief beheerde kern in je portefeuille in te bouwen. Dat kan via trackers. Hoe groot die kern moet zijn, hangt af van je kunde als belegger en van je overtuigingen om af te wijken. Laten we zeggen dat je 50 procent in een passieve wereldportefeuille belegt. Daarrond bouw je satellieten van actief beheer, via de selectie van favoriete fondsen of individuele aandelen. Zelf aandelen uitkiezen verschaft plezier - beleggen is een hobby én een intellectuele stimulans -, wat ook een waarde heeft.’

‘Door gezonde beleggingsprincipes te volgen, schiet je als belegger al een heel eind op. Je zal er op zijn minst de verschrikkelijke minprestaties van de typische particuliere belegger mee vermijden. Dat zal ook nodig zijn, want met de vergrijzingskosten die op ons afkomen zijn de Belgen meer dan ooit aangewezen op hun eigen beleggingsprestaties.’

Moeten we met z’n allen beleggen voor ons pensioen?
Longeval: ‘De kwaliteit van je beleggingen zal het verschil maken tussen overleven en een goed leven. De Belgische realiteit is nu eenmaal dat het maandelijks wettelijk pensioen als percentage van je laatste arbeidsinkomen - zo’n 43 procent - tot de laagste van de westerse wereld behoort en nog zal dalen.’

‘Dat komt omdat de pensioenlasten en de kosten van de gezondheidszorg stijgen, terwijl de financieringsbasis krimpt als gevolg van het kleiner aantal actieven tegenover het aantal gepensioneerden. Naast dat magere wettelijk pensioen bevat de tweede pensioenpijler, gespijsd door werkgevers en zelfstandigen, 80 miljard euro, een peulschil in vergelijking met de 1.100 miljard euro in Nederland. En de Nederlanders maken zich al zorgen.’

Is het dan geen probleem dat de aandelenbeurs veel mensen blijft afschrikken?
Longeval: ‘Dat is een irrationele aversie. Belgen beleggen veel te weinig in aandelen omdat ze niet kunnen omgaan met marktvolatiliteit, de koersschommelingen. Daardoor verlies je andere kwaliteiten uit het oog die van aandelen de beste welvaartsbescherming op lange termijn maken. Op de lange termijn bieden aandelen een veel hoger rendement, net als compensatie voor de volatiliteit op korte termijn. Vandaar het belang om deels in een wereldportefeuille te beleggen. Het kan af en toe tegenzitten in de wereldeconomie, maar ze komt er altijd weer bovenop. Zo’n aandelenportefeuille biedt ook de beste bescherming tegen allerlei risico’s, van inflatie tot politieke risico’s.’

Iemand die passief wil beleggen in afwachting van een kans, verdient een standbeeld.
Jan Longeval

‘Tegelijk besef ik dat het niet voor de hand ligt om voor volkskapitalisme te pleiten. Een doorsnee Belgisch gezin heeft een beschikbaar financieel inkomen van 18.000 tot 20.000 euro. Dat is niet veel, want je hebt toch een reserve nodig om tegenslagen op te vangen. Dan rest er niets om op lange termijn te beleggen.’

Succesvol beleggen begint volgens u bij een goed onderbouwde beleggingsfilosofie. Wat verstaat u daar precies onder?
Longeval: ‘Ik vergelijk het met de funderingen van een huis. Een beleggingsfilosofie garandeert de verankering van je beleggingsstrategie. Het gaat over de grondregels van het spel. Concreet draait het vooral rond een goed begrip van ‘marktefficiëntie’ (bij een efficiënte markt is alle publieke informatie verrekend in de koersen en is de beurs onvoorspelbaar, red.). Dat concept wordt vaak niet goed begrepen.’

‘Beurzen zijn doorgaans efficiënt, maar als niet voldaan is aan bepaalde voorwaarden kunnen ze tijdelijk heel inefficiënt zijn. De belangrijkste van die voorwaarden is een diversiteit van opinies, wat samenhangt met de mogelijkheid om onafhankelijk opinies te vormen. Als mensen van opinie verschillen, garandeert het aggregatiemechanisme van de beurs dat de individuele denkfouten en overdrijvingen in beide richtingen elkaar opheffen en de juiste waardering naar boven komt. Het is dus niet omdat elk individu irrationeel is dat de markt als geheel irrationeel is.’

‘Dat inzicht uit de complexiteitstheorie - denk aan de perfect werkende mierenkolonie - is een nuance die voorbijgaat aan sommige adepten van ‘behavioral finance’, een studiedomein dat aandacht heeft voor het irrationeel gedrag van beleggers. Het verklaart ook waarom een intelligente beursexpert moeilijk de beurs kan kloppen: alle individuele beleggers samen hebben meer informatie dan gelijk welke expert.’

‘Maar even belangrijk is dat bij een schending van een van de voorwaarden de magie wegvalt en de fouten elkaar versterken in plaats van opheffen.

Superbelegger George Soros heeft zijn hele carrière zulke collectieve waanvoorstellingen opgespoord. Ik raad beleggers aan hetzelfde te doen. Aandacht voor groepsdenken is hier cruciaal. Als iedereen dezelfde fout maakt, wordt die fout niet geneutraliseerd maar versterkt totdat je een forse overwaardering krijgt (een zeepbel) of een crash. Op zo’n moment moet je als belegger tegen de markt ingaan. Het is de beste kans om de beurs te verslaan.’

Kunt u enkele voorbeelden geven van groepsdenken op de beurs?
Longeval: ‘Dat Donald Trump de Amerikaanse presidentsverkiezingen zou winnen, was zogezegd ondenkbaar. Je werd uitgelachen als je dat voorspelde, terwijl ik er echt rekening mee hield. Hetzelfde met de brexit. Als je vijandige reacties krijgt wanneer je argumenteert tegen de consensus, is dat een goed signaal voor groepsdenken. Dat heb ik in mijn carrière geleerd.’

‘De extreemste vorm van groepsdenken die ik ooit gezien heb, is die over de klimaatverandering vandaag. Groepsdenken kan hier tot goede dingen leiden - meer aandacht voor milieu en diversiteit van energiebronnen -, maar blind enthousiasme kan tot extreme beslissingen leiden. Zoals Duitsland, dat radicaal afstapt van kernenergie en daardoor vervuilende bruinkoolcentrales moet heropstarten.’

‘Intussen worden wetenschappers die nuance proberen te brengen weggezet als klimaatnegationisten en op de digitale brandstapel gezet. Terwijl het wijd geciteerde cijfer dat 97 procent van de klimaatwetenschappers stelt dat de mens de oorzaak is van de klimaatverandering misleidend is. Blijkt dat 97 procent erkent dat de mens ‘een’ rol speelt, waarbij iemand die zegt dat de mens 0,1 procent verantwoordelijkheid draagt mee wordt gerekend bij die 97 procent.’

Hoe kan je als kleine belegger faliekant groepsdenken detecteren om ervan te profiteren?
Longeval: ‘Als belegger ben je het aan jezelf verplicht altijd actief te zoeken naar de andere kant van het verhaal. Als ik iemand hoor zeggen dat hij iets gelooft ‘omdat iedereen het zegt’, dan is die persoon ongeschikt om te beleggen. Onafhankelijk kunnen denken en handelen is het verschil tussen een goede en een slechte vermogensbeheerder.’

Als belegger moet je altijd op zoek gaan naar de andere kant van het verhaal.
Jan Longeval

‘Als je monolithisch denken waarneemt, moet een knipperlicht afgaan. Net als bij het woord ‘ondenkbaar’: dan ga ik dat verifiëren. Dankzij het internet heb je een schat aan informatie tot je beschikking. Je moet veel lezen, allerlei domeinen met elkaar verbinden. Wat niet wil zeggen dat tegendraads beleggen in de praktijk makkelijk is. Het kan jaren duren voor je gelijk krijgt. Je riskeert intussen een enorme tegenwind.’

Welk groepsdenken biedt vandaag een opportuniteit op de beurs?
Longeval: ‘De groeimarkten. Veel mensen hebben een stereotiep beeld van die landen, waarbij ze bijvoorbeeld heel Afrika gelijkschakelen met probleemgevallen als Zimbabwe en Soedan. De oorzaak is een gebrek aan feitenkennis. Arts en datagoeroe Hans Rosling toonde bij leven al uitvoerig aan dat mensen vaak een heel verkeerde kijk op de realiteit hebben, met de financieel experts als grootste zondaars.’

‘Daardoor missen ze dat in de groeilanden een grote groep armen in snel tempo tot de middenklasse is opgeklommen. Die middenklasse heeft bovendien een heel voorspelbaar consumptiepatroon: van een matras en plastic emmer tot een fiets en bromfiets. Op lange termijn is een belegging in groeilanden een opportuniteit, des te meer omdat die aandelen vandaag veel goedkoper zijn dan Amerikaanse of Europese.’

Wat met zeepbellen? Moeten we ons daar vandaag zorgen over maken?
Longeval: ‘Ik zie geen zeepbel op de aandelenmarkt. Er is nog potentieel voor rendement. Over Europa ben ik op lange termijn wel minder optimistisch. Dat continent is deels een verhaal van het verleden, met de demografie en een dalende productiviteit als tegenwind. Ik zet in op groeilanden en de VS.’

Eigenlijk bent u niet zo voor voorspellingen. Als belegger moet je vooral de eigen beperkingen leren kennen, schrijft u.
Longeval: ‘Met voorspellingen moet je enorm goed uitkijken, net omdat de markt doorgaans efficiënt is en inefficiënties slechts sporadisch de kop opsteken. Je hebt niet elk jaar een zeepbel of een crash. Toch heb je goeroes en beleggers die over van alles en nog wat voorspellingen maken.’

‘Bij een vermogensbeheerder speelt natuurlijk een belangenconflict. Als die tegen zijn klanten zegt dat hij geen reden heeft om te denken dat hij het beter weet dan de beurs - dat de markt efficiënt geprijsd is en je evengoed passief kan beleggen -, dan zullen die klanten dat niet altijd in dank afnemen. Voor klanten moet je stevige opinies hebben en tegen de markt inzetten om een illusie van competentie te creëren. Dat veroorzaakt minprestaties, waarvoor de klant ook een deel van de verantwoordelijkheid draagt.’

©rv

‘Ik had nooit een probleem als een van mijn teamleden zei dat hij geen opportuniteit in de markt zag en dus even passief zou beleggen in afwachting van een kans. Zo iemand verdient een standbeeld.’

Jan Longeval, 'God dobbelt niet op de beurs', 304 blz. 28,50 euro.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect