Het ongetemde beest van Wall Street

Cowboytraders zoals Jerome Kerviel en Nick Leeson kende u al. Sinds deze week weten we dat er ook cowboycomputers zijn, die chaos veroorzaken op de beurs en bedrijven van de kaart vegen.

Soms liggen fictie en werkelijkheid verbazend dicht bij elkaar. In ‘The Fear Index’, een roman van de Britse schrijver Robert Harris uit 2011, bedenkt de geniale fysicus/hefboomfondsbelegger Dr. Alex Hoffman een artificieel intelligent beursalgoritme dat de menselijke natuur perfect aanvoelt en dus onfeilbaar de financiële markten kan voorspellen. Maar het monster keert zich tegen ‘zijn Frankenstein’ en trekt en passant de wereldwijde financiële markten mee in zijn val. De plot van ‘The Fear Index’ is losjes gebaseerd op de ‘flash crash’ van 6 mei 2010, toen de Dow Jones in luttele minuten en zonder aanleiding 10 procent van zijn waarde in rook zag opgaan.

Nog geen jaar na het verschijnen van Harris’ bestseller is het al zover. Vorige week woensdag keerde een dolgedraaid beursalgoritme zich tegen zijn bedenker, Knight Capital, een van de grootste marktmakers op Wall Street. Door het onzorgvuldig testen van nieuwe tradingsoftware werd in nauwelijks 20 minuten een ontiegelijk aantal beursorders uitgestuurd, wat Wall Street bij de opening in chaos deed verzanden. Toen het stof was gaan liggen bleef Knight achter met voor 7 miljard dollar (!) aandelen die het nooit plande te kopen én een financiële krater van 440 miljoen dollar. Daardoor werd de kapitaalbasis van Knight weggeblazen en stond het beurshuis voor een aartsmoeilijke keuze: het faillissement aanvragen of uitverkopen. Het werd het laatste. Knight kon maandag, na een weekend waarin het koortsachtig naar vers kapitaal zocht, een doorstart maken. Maar de bestaande aandeelhouders zien hun belang met niet minder dan 70 procent verwateren.

Voor het duurbetaalde softwarefoutje dat Knight Capital ei zo na te gronde richtte, stond het beurshuis te boek als een IT-pionier op Wall Street. Als marktmaker is het bedrijf een onmisbare schakel tussen beurshandelaren. Knight Capital zorgt ervoor dat er steeds een bied- en een laatkoers is voor zo’n 19.000 aandelen. Met een batterij in luchtgekoelde magazijnen opgestelde supercomputers staat Knight steeds aan de koop- of verkoopzijde van miljoenen uitgevoerde orders. Per verrichting schaaft het beurshuis zo een aantal centiemen van de koers.

Usain Bolt

Knight Capital is een high frequency trader, een elektronische beurshandelaar die teert op twee succesfactoren: snelheid en volume. Door gebruik te maken van hypersnelle glasvezelkabels en de meest geavanceerde computertechnologie passen high frequency traders het oudste Wall Street-principe toe: elkaar de loef afsteken. Hoe? Door zo snel mogelijk te handelen. Daarbij telt iedere microseconde. Letterlijk. In 2010 klopte Turquoise, een handelsplatform dat later opgekocht werd door de Londense beurs, zich nog op de borst als ’s werelds snelste handelsplatform. Turquoise kon toen een beurstransactie uitvoeren in 124 microseconden. Vandaag droomt men luidop van een beurshandel in nanoseconden (0,000000001 seconde) of zelfs picoseconden (0,000000000001). Ter vergelijking: één muisklik vergt 500.000 microseconden of een halve seconde. De reactietijd van een topsprinter als Usain Bolt op het startschot ligt rond 150.000 microseconden.

Bizar genoeg wordt fysieke aanwezigheid weer belangrijk als je in lichtsnelheden rekent. High frequency traders betalen grof geld om hun zoemende computerservers zo dicht mogelijk bij beurzen als NYSE Euronext, Deutsche Börse of The London Stock Exchange (LSE) te huisvesten, een praktijk die bekendstaat als co-location. Zo hopen ze opnieuw een paar microseconden sneller te zijn, in highfrequencytermen het verschil tussen een haas en een schildpad.

Andrew Haldane, directeur bij de Bank of England en een van de zeldzame centraal bankiers die geen blad voor de mond nemen, noemt het de ‘race to zero’. De eindmeet ligt daar waar je kan handelen met lichtsnelheid. Maar de race om de snelste te zijn resulteert volgens Haldane in een Darwiniaanse strijd waarbij iedereen uiteindelijk slechter af is.

Met snelheid komt immers verlies van controle. Geen menselijk wezen kan ettelijke duizenden verrichtingen in microseconden opvolgen. Daarvoor vertrouwen high frequency traders op algoritmes, ingewikkelde strenge computercodes die handelsstrategieën uitvoeren en bepalen hoe de beurscomputers moeten ageren en reageren op de markt. Oorspronkelijk werden de algoritmes gebruikt om een groot beursorder op te delen in verschillende kleine (slicing) en zo te verhullen voor de markt. Maar al snel ontstond een wapenwedloop om de cleverste algoritmes. En om de cleverste wiskundigen, IT’ers en fysici. Niet toevallig klaagde het nucleair onderzoekscentrum CERN in Zwitserland onlangs dat zijn beste fysici worden weggesnoept door hefboomfondsen.

De beursalgoritmes of trading algo’s die de wiskundige bollebozen ontwerpen, balanceren soms op het randje van het illegale. Wat te denken van praktijken als ‘sniffing’, ‘spoofing’ en ‘quote stuffing’. Daarbij is het de bedoeling om a) te achterhalen wat de tegenstander van plan is en b) om hem te misleiden en/of c) hem te vertragen met ‘valse’ beursorders. Voor ieder order dat vandaag uitgevoerd wordt, worden er niet minder dan 60 geannuleerd.

High frequency traders verantwoorden hun bestaan door erop te wijzen dat ze de liquiditeit van de markt verbeteren en de spreads tussen bied- en laatkoersen hebben verkleind. Dat wijst volgens hen op een efficiëntere markt. Maar die liquiditeit blijkt heel snel op te drogen bij beurspaniek. En is het idee van een efficiëntere markt geen illusie gezien dat vandaag driekwart van de handel op Wall Street bestaat uit high frequency trading. Die beurshandel heeft nauwelijks economisch nut en heeft nog weinig te maken met fundamentele zaken zoals omzet, winstcijfers en waardering. Hij dient louter als ‘bezigheidstherapie’ voor een select kransje van hogesnelheidstraders. De eindgebruikers van de beurs, beleggers en ondernemingen, worden er nauwelijks beter van.

Artillerie

Dat is ook de conclusie van het Kay-report, een doorlichting van de Britse aandelenmarkt door de econoom John Kay. Het rapport, besteld door de Britse overheid, signaleert dat liquiditeit, efficiënte prijzen en transparantie bijkomstige doelstellingen zijn voor de beurs die de echte zaak moeten dienen: goed presterende bedrijven en positieve rendementen voor beleggers.

Recente voorvallen zoals de flash crash, waarbij op 6 mei 2010 in luttele minuten ruim 1.000 miljard dollar aan beurswaarde in rook opging, de aanhoudende technische storingen die de beurs lamleggen en het debacle rond Knight Capital hebben het beleggersvertrouwen geschokt. Bovendien sturen die voorvallen volgens Haldane ‘systemische schokgolven’ door de financiële markten. Die crashes kunnen volgens de centraal bankier meer schade veroorzaken naarmate de snelheid hoger wordt, net zoals een autocrash bij hoge snelheid meer slachtoffers eist. In zo’n klimaat zullen kleine beleggers niet snel terugkeren. Ten aanzien van de high frequency traders strijden ze met een houten zwaard tegen de moderne financiële artillerie.

Bewindslui lijken begrepen te hebben dat de geest weer in de fles moet. De Amerikaanse toezichthouder SEC werkt al geruime tijd aan voorstellen om high frequency trading aan banden te leggen. Door het voorval met Knight komen die waarschijnlijk in een stroomversnelling. Ook in Europa moet de hervorming van de MiFID-regels erger voorkomen.

Ook in het beurspaleis hebben de bonzen door dat kleine beleggers en ondernemingen hun buik vol hebben van de enorme risico’s die high frequency trading met zich meebrengt. De trans-Atlantische beurs NYSE Euronext kondigde aan dat in zijn plannen voor een nieuwe kmo-beurs, voor bedrijven met een marktkapitalisatie onder 1 miljard euro, geen plaats is voor high frequency traders. Ook de beslissing van de Noorse beurs om fors in de tradinguren te snoeien, is een teken dat de heilige graal van continue liquiditeit zijn glans verliest.

De grote vraag is echter of de geest nog terug in de fles kan. Neem driekwart van de beurshandel weg en het zal stil zijn in het beurspaleis. De multimiljardenindustrie die high frequency trading vandaag is, heeft zich onmisbaar gemaakt voor de financiële sector. Wall Street heeft een monster gecreëerd waar niemand nog controle over heeft. Integendeel. Het monster controleert Wall Street.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud