Advertentie

Hoe een daytrader de beurs een hartstilstand bezorgde

Navinder Sarao werd in 2015 opgepakt door Scotland Yard. ©Bloomberg

Met een gepimpt softwareprogramma zette de doe-het-zelftrader Navinder Sarao de gehate flitstraders een hak. Hij draaide op voor een ongeziene flashcrash. Een nieuw boek ziet hem als zondebok voor de losgeslagen markten.

Voor iemand die door de Amerikaanse justitie beschuldigd werd van massale marktmanipulatie kon Navinder Sarao op opvallend veel sympathie rekenen. Daags na zijn arrestatie in een arme buitenwijk van Londen in 2015 circuleerde op Twitter de hashtag #freenav. Voor daytraders was Sarao een held die computergestuurde flitstraders een koekje van eigen deeg had geserveerd.

Ook de media keken argwanend naar het spektakel. Een professor van Columbia University noemde Sarao in een opiniestuk een zondebok en suggereerde dat zijn tactieken gerechtvaardigd waren in een wereld vol gehaaide flitstraders. Het vooruitzicht van een lange gevangenisstraf leek een onnodige escalatie. Waarom had het bovendien vijf jaar geduurd sinds de ‘flashcrash’ die Sarao mee veroorzaakt zou hebben, werd vol ongeloof gevraagd.

Achter een eenvoudige desk met een standaardinternetverbinding in zijn slaapkamer bespeelde de beruchte ‘flashcrashtrader’ in een joggingbroek de markt.

Mr. X kon aanvankelijk ook niet geloven wat hij als kleine trader in 2012 ontdekte. 6 mei 2010 moest zowat de meest onderzochte beursdag ooit zijn. Talloze experten hadden - onder grote politieke druk - uitgevlooid wat die dag tot een verwoestende flashcrash op de Amerikaanse beurs had geleid. De toonaangevende Dow Jones- index had in enkele minuten zijn verlies zien oplopen naar 9 procent, om nog geen half uur later een groot deel ervan alweer goedgemaakt te hebben. De markten hadden aan de rand van de afgrond gestaan.

Twee jaar na datum testte Mr. X, een anoniem gebleven daytrader uit Chicago, een eigen nieuw programma met de marktdata van 6 mei 2010 toen hem iets bizar opviel. Niet alleen was er die dag een enorm onevenwicht in uitstaande verkoop- en kooporders in de S&P500-future, die de bekende Amerikaanse beursindex schaduwt. Maar enkele trapjes boven de beste prijs in het orderboek lag een gigantisch volume verkooporders tegen een iets hogere prijs te wachten. Wanneer de futureprijs daalde, daalde het blok verkooporders mee in prijs, telkens met dezelfde veilige afstand tot de beste prijs, alsof die trader niet wilde dat zijn orders uitgevoerd werden. Bovendien maakte hij dat zijn orders altijd achteraan in de wachtrij terechtkwamen en andere orders eerst uitgevoerd zouden worden.

Spookorders

‘Ik was meteen overtuigd dat ik massale manipulatie ontdekt had’, zegt Mr. X in het boek ‘Flash Crash’ van journalist Liam Vaughan. Hij dacht getuige te zijn van ‘spoofing’: het invoeren van spookorders om de markt te misleiden. Zo kan een groot blok verkooporders in het publieke orderboek de indruk wekken dat de markt zal zakken en andere traders aanzetten tot het invoeren van verkooporders, waarop de spoofer kan inspelen door een snelle winst te boeken op de door hem in gang gezette daling en meteen daarna zijn spookorders te annuleren.

Sarao zag traden altijd als een computerspel, het geld dat hij ermee verdiende als een abstracte score die hij obsessief probeerde op te drijven.

Was het mogelijk dat manipulatie door één speler een crash van 1.000 miljard dollar had veroorzaakt, vroeg Mr. X zich af. En hoe hadden de onderzoekers dat kunnen missen? In het officiële rapport was geen sprake van spoofing, maar werd met de vinger gewezen naar een miljardenverkooporder van een vermogensbeheerder dat op een ongelukkig moment de markt overspoelde. Van één zaak was Mr. X vrij zeker: dit moest het werk zijn van een groot tradingbedrijf. ‘De omvang en durf waren zo enorm dat ik me niet kon inbeelden dat dit één individu zou zijn.’

Hij kon toen nog niet weten dat wel degelijk één - onwaarschijnlijk - individu achter de gedurfde manipulatie zat. In een sikhbuitenwijk van Londen woonde de 31-jarige Navinder Sarao nog bij zijn ouders. Hier, achter een eenvoudige tradingdesk met een standaardinternetverbinding in zijn slaapkamer, bespeelde de beruchte ‘flashcrashtrader’ in een joggingbroek de markt. De sociaal onhandige Sarao had traden altijd als een computerspel gezien, en het vele geld dat hij ermee verdiende niet meer dan een abstracte score die hij obsessief probeerde op te drijven. Geld uitgeven deed hij niet.

Pedigree

Sarao had zijn eerste stappen gezet in een tradingzaal boven een supermarkt. Wannabe traders die door gebrek aan de juiste pedigree niet bij een groot beurshuis binnenraakten, kwamen hier hun geluk beproeven na een korte cursus. Velen overleefden niet, maar de hypergeconcentreerde en afzijdige wiskundeknobbel Sarao onderscheidde zich en ging al snel steeds grotere bedragen inzetten. Angst kende hij niet, enkel de ijskoude overtuiging van zijn eigen talent om patronen te ontdekken in de snelle beurshandel. In 2008 vertrok hij er met een rugzakje van 3 miljoen dollar.

Rond die tijd begon Sarao zich steeds meer op te winden over de opmars van computergestuurde flitstraders. Voor menselijke daytraders als hijzelf vormden de razendsnel handelende algoritmes een existentiële bedreiging. Ze leken hem altijd een stap voor te zijn.

Flitstraders waren controversieel. Zelf beweerden ze de markt liquider te maken met hun enorme ordervolumes, maar critici stelden dat ze miljarden afroomden van kleine beleggers en pensioenfondsen door razendsnel mee te surfen op hun orders. Als ze een groot kooporder in een aandeel detecteerden, kochten ze eerst snel zelf het aandeel om het dan met een kleine winst door te verkopen aan de oorspronkelijke koper. Het hielp ook niet dat ze onder een hoedje leken te spelen met de beursuitbaters, die verondersteld werden toezicht te houden maar voor wie de flitstraders lucratieve klanten waren.

Robots en manipulators

Het raakte iets diep bij Sarao. Was dit fair? De markten waren verondersteld de ultieme meritocratie te zijn, maar hoe kon hij opboksen tegen onzichtbare miljardairs die nooit verloren en die geld en de juiste connecties hadden? Hij zag manipulatie op grote schaal en deed er ook meermaals zijn beklag over bij de CME, de derivatenbeurs in Chicago waar hij in de S&P500 handelde. De CME negeerde hem en liet hem begaan als hij zelf eens manipulatie in zijn trading gebruikte.

Zo groeide het idee een eigen programma te ontwikkelen waarmee hij de robots en manipulators kon verslaan. ‘Met exact dezelfde misleidende software’, zoals hij het onder een schuilnaam op een forum omschreef. En dus liet Sarao een programmeur enkele extra functionaliteiten inbouwen in een standaard softwarepakket voor trading. Met misleidende spoofingorders verstoorde hij de signalen voor de algoritmes, die zich blind laten leiden door orderdata en bij een groot (vals) kooporder zelf beginnen te kopen in de verwachting snel door te verkopen met een kleine winst. Zo stuurde Sarao de robots in de gewenste richting.

'Kus mijn gat'

Met ongelooflijk succes. In een goede dag kon hij 900.000 dollar verdienen, veel meer dan een stervoetballer als Lionel Messi, naar wie hij zo opkeek. Sarao zette dan ook duizelingwekkende bedragen in, meer dan veel hedgefondsen en andere grote partijen. Op de dag van de flashcrash, toen hij zijn programma één minuut voor het begin van de crash uitschakelde, had hij voor 200 miljoen dollar spoofingorders uitstaan. De CME sprak hem enkele keren aan op zijn praktijken, maar Sarao haalde zijn schouders op. ‘Kus mijn gat’, repliceerde hij eenmaal.

De tip van Mr. X leidde uiteindelijk zijn ondergang in. De flashcrash had de politiek alert gemaakt voor een snel veranderende marktstructuur waarin algoritmes de plak zwaaiden en toezichthouders achter de feiten aanliepen. De stabiliteit én de eerlijkheid van het systeem stonden op het spel. De lobby van flitstraders en beurzen wist grote hervormingen tegen te houden, maar schaarde zich wel achter één nieuw verbod: op spoofing, de praktijk die de geoliede machines van de flitstraders in de war stuurde. Flitstraders werkten actief mee om spoofers op te sporen. Intussen wilde de toezichthouder graag iemand in de gevangenis gooien als voorbeeldfunctie. De boetes waarmee marktmanipulators typisch wegkwamen, zouden ditmaal niet volstaan.

Autisme

Niettemin besefte de overheid dat het lastig zou zijn een jury te overtuigen, al was het maar omdat de slachtoffers van Sarao weinig sympathieke tradingmiljardairs waren. Bovendien was autisme vastgesteld bij Sarao. De bewijslast was echter overweldigend, inclusief bezwarend e-mailverkeer met een programmeur en video’s die Sarao van zijn computerscherm had gemaakt terwijl hij als een bezetene aan het traden en manipuleren was. In afwachting van zijn uitlevering aan de VS bracht hij enkele slapeloze maanden in een Britse cel door.

In ruil voor medewerking aan verdere onderzoeken naar marktmanipulatie en een boete van 13 miljoen dollar pleitte Sarao schuldig.

Uiteindelijk gooide de Amerikaanse justitie het op een akkoord: in ruil voor medewerking aan verdere onderzoeken naar marktmanipulatie en een boete van 13 miljoen dollar pleitte Sarao schuldig. Hij kreeg een jaar huisarrest en moest ook de toezichthouder nog een miljoenenboete betalen, al was een groot deel van zijn geld intussen verkwanseld aan slechte investeringen. Sarao bezorgde de toezichthouders en justitie een schat aan inzichten die verwerkt werden in hun detectiesoftware. Die hielp tientallen traders van banken, hedgefondsen én de door Sarao gehate flitstraders te veroordelen. Dat laatste zal hem toch enige troost bieden.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud