Hopen op een mooie grijze zwaan

©Filip Ysenbaert

Na een jaar vol beursellende verbaast het niet dat marktspecialisten vooral positieve verrassingen zien voor 2019. Hun ‘grijze zwanen’ zijn onvermijdelijk gekleurd door de bron van die ellende: politieke onzekerheid.

Een jaar geleden was alles nog peis en vree in de wereldhandel. De Amerikaanse president Donald Trump had wel al veel geroepen over een handelsoorlog met China, maar zijn Republikeinse partij koos in de plaats daarvan voor een stevige belastingverlaging eind 2017. Onder beursstrategen en economen was er allesbehalve een consensus dat Trump in 2018 zijn handelsoorlog alsnog zou lanceren. Waarom zou hij ook, als hij met het optrekken van handelsbarrières de stimulus van zijn belastingverlaging deels teniet zou doen?

Een handelsoorlog was met andere woorden een grijze zwaan: een onwaarschijnlijke, maar niet-ondenkbare gebeurtenis die een stevige negatieve of positieve impact op de markt heeft.

Dat 2018 zo’n ellendig beursjaar is geworden, is in belangrijke mate te wijten aan het neerstrijken van deze zwaan. Trumps handelsoorlog kwam er, met een onmiskenbare impact op de bedrijfswinsten en de wereldeconomie. Ook elders veroorzaakte politieke instabiliteit turbulente financiële markten, van nervositeit over een rechts-populistische regering in Italië tot de aanslepende brexitchaos.

Ik verwacht nog een woelige tijd voor de handels gesprekken van de VS met China en de EU.
Matthias Matthijs
hoogleraar politieke economie Johns Hopkins (VS)

In zo’n woelige wereld kan het als belegger geen kwaad eens na te denken over extreme scenario’s die uw portefeuille kunnen raken. Zeker omdat in 2019 de zenuwen op de financiële markten strak gespannen zullen blijven. Maar evengoed omdat Matthias Matthijs, hoogleraar politieke economie op de Washington-campus van Johns Hopkins University, een jaar geleden op deze pagina zijn ‘spionnen in het Witte Huis’ liet spreken. Die lieten weten dat het bij Trump jeukte om in 2018 zijn handelsoorlog te ontketenen. U was gewaarschuwd.

We laten Matthijs graag opnieuw grijze zwanen spotten, omdat de bewoner van het Witte Huis een onvoorspelbare factor blijft. Andere panelleden zijn Koen Van de Maele, de hoofdstrateeg van de vermogensbeheerder Candriam, en Etienne de Callataÿ, de oprichter van de vermogensbeheerder Orcadia en de voormalige hoofdeconoom van Bank Degroof. Ook het beurshuis Nomura, dat steevast bij het jaareinde grijze zwanen loslaat, is van de partij, net als Saxo Bank en haar ‘uitzinnige’ voorspellingen.

Als er een rode draad is, dan is het de vaststelling dat de positieve zwanen veel talrijker zijn dan de voorbije jaren. En dat de houdgreep van de politiek niet zomaar verdwijnt.

Trump

Alles begint opnieuw met Trump en de handelsoorlog, de grootste molensteen rond de nek van de financiële markten. Het recente staakt-het-vuren met China – waardoor het importtarief op 200 miljard dollar aan Chinese uitvoer naar de VS voorlopig niet stijgt – moet nog even ruimte laten om tot een akkoord te komen.

Matthijs is er niet gerust op. Als hij dit jaar van een ding geschrokken is, is het wel hoe ‘grillig’ Trump zijn handelsoorlog aanpakt. ‘Er is geen echte strategie. Het hangt gewoon af van hoe hij die ochtend wakker wordt. Trump ziet zichzelf als een dealmaker, maar zijn typische deal bestaat eruit dat hij eerst alles kapotmaakt om vervolgens de brokken te lijmen. Zo is zijn nieuwe versie van het Nafta-akkoord met Canada en Mexico niet beter dan het origineel, maar hij claimt het wel als een overwinning. Ik verwacht dus nog een woelige tijd voor de handelsgesprekken met China en de Europese Unie.’

We mogen niet verrast zijn als het komende jaar blijkt dat de brexit niet doorgaat.
Koen Van de Maele
hoofdstrateeg Candriam

In het slechtste geval laait het handelsconflict nog stevig op, en wel als gevolg van Matthijs’ belangrijkste grijze zwaan voor 2019: de ‘impeachment’ van Trump. ‘Nu de Democraten het Huis van Afgevaardigden heroverd hebben, is het goed mogelijk dat ze een afzettingsprocedure tegen Trump opstarten. Tot een effectieve afzetting zal het waarschijnlijk niet komen, want daar is een tweederdemeerderheid in de Senaat voor nodig. Tenzij nog een enorme samenzwering boven water zou komen, maar daarvoor was Trumps campagne te amateuristisch.’

‘De Democraten kunnen wel allerlei onderzoekscommissies lanceren, ook naar Trumps zakendeals met Rusland’, vervolgt Matthijs. ‘En wat doet een leider die in het binnenland in het nauw gedreven wordt? Hij creëert afleiding door problemen te zoeken in het buitenland. Dan komen China en Europa, die Trump als concurrenten ziet, in beeld. De afzettingsprocedure kan zo indirect leiden tot verder verslechterende handelsrelaties. Dat zou slecht zijn voor de beurzen. Ook de NAVO-relaties kunnen dan verder onder druk komen.’

De Callataÿ stipt de afzetting van Trump ook aan als een grijze zwaan. ‘In eerste instantie zou dat negatief gepercipieerd worden. Het creëert instabiliteit. Maar het kan ook positief zijn, ik ben nu eenmaal een optimist. Trump is zelf een grote bron van onzekerheid gebleken, van Noord-Korea over Mexico tot China. Hij heeft misschien een punt om bezorgd te zijn over de groeiende macht van China, maar zijn aanpak is totaal ongepast.’

Brexit

De brexit is louter een nare droom die verdwijnt zodra de ogen opengaan. Dat is, samengevat, de meest getipte vrolijke zwaan voor 2019. Geen van de drie economen sluit uit dat het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie ordentelijk zal verlopen, of zelfs teruggedraaid wordt.

‘We mogen niet verrast zijn als het komende jaar blijkt dat de brexit niet doorgaat’, stelt Van de Maele. Voorlopig vindt de Britse premier Theresa May geen meerderheid in het parlement voor de brexitdeal die haar regering met Europa onderhandelde. Daardoor dreigt een chaotisch vertrek zonder deal, wat de Belgische economie volgens schattingen 28.000 banen en 1 procentpunt groei kan kosten.

Maar net die dreiging van chaos kan de Britse parlementsleden aansporen om op de valreep een ‘no deal’ te vermijden en alsnog voor de May-deal te stemmen. ‘Misschien is nog wat hulp van Europa nodig, bijvoorbeeld de belofte dat nog gesproken kan worden over de toekomstige relaties, maar ik zie geen alternatief voor de deal. Hij maakt ook een einde aan twee jaar van onzekerheid, met een positief resultaat voor de markten’, meent Matthijs.

Van de Maele gaat verder. ‘Via een eventueel nieuw referendum – met een drieledige keuze tussen de huidige deal, geen deal en dus een harde brexit, of geen brexit – kan de brexit via de achterdeur afgevoerd worden. Want intussen zijn de ogen opengegaan voor het feit dat een brexit moeilijker is dan gedacht. De keuze om het terug te draaien zou een boost betekenen voor de eurozone, de euro en Britse en Europese aandelen.’ Een alternatief scenario is dat na het wegstemmen van de May-deal een referendum volgt met de keuze tussen een harde brexit en geen brexit.

Matthijs betwijfelt of een keuze voor ‘no brexit’ wel zo positief is voor Europa. ‘Zelfs het ‘remain’-kamp gelooft niet echt in het Europese project, maar is eerder transactioneel ingesteld. Je blijft dus opgezadeld met een EU-lid dat alles blokkeert.’

Geknechte bankiers

Trump en de brexit zijn twee fenomenen met een serieuze marktimpact die ontstaan zijn uit het groeiende populisme. Van de Maele wijst op een mogelijk volgend slachtoffer: de centrale banken en hun gekoesterde onafhankelijkheid. ‘Dat blijft wat onderbelicht, maar het kan op middellange termijn enorme gevolgen hebben.’

Centrale banken liggen wereldwijd steeds meer onder vuur van populistische en autoritaire regeringsleiders. ‘Trump spuit nu bijna dagelijks kritiek op de Amerikaanse centrale bank (Fed), die volgens hem moet stoppen met renteverhogingen. Zo’n frontale aanval is ongezien de laatste decennia’, stelt Van de Maele.

Overheidsschulden kwijtschelden kan bevrijdend werken als mensen zich daardoor geen zorgen meer maken over de betaalbaarheid van hun pensioen.
Etienne de Callataÿ
medeoprichter Orcadia Asset Management

‘In Turkije zet president Recep Tayyip Erdogan druk op de centrale bank, terwijl de gouverneur van de Indiase centrale bank nog maar pas opstapte.’ Dat laatste gebeurde na een clash met premier Narendra Modi, die in de aanloop naar de verkiezingen een soepeler beleid verwacht van de centrale bank. Haar onafhankelijkheid dient net om dat soort politiek kortetermijngewin – met het risico op een ontsporende inflatie later – tegen te gaan.

‘Populisten beuken in op de onafhankelijkheid van centraal bankiers met het argument dat ze niet democratisch verkozen zijn’, vervolgt Van de Maele. ‘Het monetair beleid moet volgens hen bij het parlement liggen. Dat is een enorme paradigmashift, met mogelijk enorme gevolgen voor de stabiliteit van munten en de inflatie. Financiële crisissen ontstaan typisch wanneer lang gekoesterde evidenties onderuitgehaald worden. Herinner u het geloof dat banken niet failliet kunnen gaan, tot tien jaar geleden plots bleek dat dat wel mogelijk is. Intussen zijn we gewend aan het idee van een stabiele inflatie en stabiele munten, maar dat kan snel omslaan.’

‘Met zijn benoemingen van Fed-bestuurders kan Trump geleidelijk de onafhankelijkheid van de centrale bank ondermijnen. Zo wordt ze op termijn vatbaarder voor politieke druk. Een omslagpunt is moeilijk te voorspellen, maar ik zie dat eerder gebeuren in 2020 of 2021. Als de markt dan anticipeert op een opstoot van de inflatie, dreigt een grote correctie voor de obligatiemarkt, waarna aandelen ook kunnen onderuitgaan als de Fed reageert met een renteverhoging’, zegt Van de Maele. Ook Saxo Bank wijdt hier een van zijn voorspellingen aan: Trump die volgend jaar al Fed-voorzitter Jerome Powell de laan uitstuurt.

Populisme piekt

De meest hoopgevende zwaan moet wel het ‘einde van het populisme’ zijn dat het beurshuis Nomura naar voor schuift. Volgens die voorspelling valt de eerste dominosteen in China, dat met zijn economische opmars een belangrijke oorzaak is van het populisme in de westerse landen. Die landen zagen goedbetaalde fabrieksjobs massaal verloren gaan aan de Chinezen en hun strak geleide economie. Dat autoritaire model vindt navolging in de rest van de wereld, niet het minst bij populisten die eenzelfde macht nastreven.

Het Chinese verhaal begint echter barsten te vertonen, wat volgens Nomura een indicator kan zijn voor de nakende neergang van het populisme elders in de wereld. De Chinese economie staat onder druk door de handelsoorlog en het opkuisen van een schuldenbonanza. In de communistische partij en de bedrijfselite groeit de kritiek op het optreden van president Xi Jinping, die almaar meer macht naar zich toetrekt en met zijn uitgesproken wereldmachtambities andere landen tegen zich in het harnas jaagt.

‘Het illustreert hoe teleurstellende groei, rebellie door de privésector en arrogante misstappen op het internationale toneel elders in de wereld het populisme de wind uit de zeilen kunnen nemen’, merkt Nomura op. Trump is alvast zijn meerderheid in het Huis van Afgevaardigden kwijt, terwijl het brexitkamp hopeloos verdeeld is over hoe het nu verder moet.

Marktschokken

Nomura heeft daarnaast ook oog voor de ‘grote marktschok’ die ons mogelijk nog te wachten staat. De lont kan op verschillende plaatsen beginnen branden: de nog altijd dure Amerikaanse aandelen, een eurocrisis die zich vanuit Italië verspreidt, of China’s privéschuldenberg. Cash en veilige munten als de yen moeten onderdak bieden bij zo’n schok.

Ook Saxo Bank zet enkele schokken op de agenda. Een eerste is een crash in de risicovollere Amerikaanse bedrijfsobligaties nadat het sukkelende conglomeraat General Electric volgend jaar zal bezwijken onder zijn schuldenberg van ruim 100 miljard dollar. Plots stijgende rentes zouden de financieringskosten van bedrijven als de streamingdienst Netflix dan doen verdubbelen. De tweede crash is die van de Australische vastgoedmarkt, die sinds de financiële crisis, in tegenstelling tot veel andere landen, geen prijsdaling kende. Net als de Belgische trouwens.

Schuldkwijtschelding

We eindigen met een kerstcadeau voor de overheden en hun belastingbetalers: een gedeeltelijke kwijtschelding van de overheidsschulden. Dat klinkt onwaarschijnlijk, maar volgens Saxo Bank speelde schuldkwijtschelding een belangrijke rol bij het oplossen van vorige financiële crisissen. De vorige crisis zadelde talloze westerse overheden met hoge schulden op, terwijl de Europese Centrale Bank met haar nulrente nog amper wapens heeft om een volgende recessie te bestrijden. Een gedeeltelijke schuldkwijtschelding zou overheden alvast meer ademruimte geven.

De Callataÿ oppert iets gelijkaardigs als de nood hoog wordt, wat volgens hem nog niet in 2019 zal zijn. ‘Omdat centrale banken de voorbije jaren zoveel overheidsschulden opkochten als onderdeel van hun stimulusbeleid, zitten we de facto al in zo’n situatie’, stelt hij. Dat geldt zeker als de centrale bank die opgekochte schulden eeuwig op haar balans laat staan of ze zelfs laat verdwijnen.

De impact van een kwijtschelding is moeilijk te voorspellen. ‘Het zou geen goed idee zijn als daardoor de indruk ontstaat dat overheden onverantwoord met hun schulden kunnen omspringen. Aan de andere kant kan een stevige schuldkrimp bevrijdend werken. Als mensen zich daardoor niet langer zorgen maken over de betaalbaarheid van hun pensioenen, kunnen ze het geld meer laten rollen en de economie stimuleren.’ Wie weet ligt er eind 2020 zo’n pakje onder de kerstboom.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud