Kan technische analyse de beurs voorspellen?

Technische analyse impliceert dat koersen voorspelbaar zijn door naar het verleden te kijken. ©REUTERS

Adepten van technische analyse verheugden zich deze week over een reeks positieve signalen die de S&P500-aandelenindex uitzond. Kunnen historische koersgrafieken echt helpen voorspellen waar een aandeel naartoe gaat?

Van een mooie grafiek geniet hij evenveel als van een geslaagd schilderij. En dus zit Philippe Gijsels, hoofdstrateeg van BNP Paribas Fortis, vaak om middernacht nog naar koersgrafieken te turen. Meer dan 500 grafieken volgt hij op de voet en kan hij desgevraagd uit het blote hoofd tekenen. 

De zilverprijs op 40 jaar is zo'n klassieker. Enkele vingervlugge codes op zijn Bloomberg-terminal in de Brusselse marktenzaal en daar is ie: de zilvergrafiek met het profiel van een bergrit met twee moordende cols, met daartussen een lange, vlakke rit van 30 jaar. Volgens Gijsels een perfecte illustratie van de weerstandsniveaus waartegen koersen soms moeten opboksen. De tweede zilverpiek is bijna exact even hoog als de eerste, een teken van de hoogtevrees die beleggers krijgen als de hoogste koers ooit in zicht komt. 

©Mediafin

'Op de top slaat de twijfel toe en nemen beleggers winst. Je hebt ook verkoopdruk van mensen die op de vorige top gekocht hebben en nu eindelijk zonder verlies kunnen uitstappen. Maar eens je door dat niveau weet te breken ligt de weg naar boven open. Dan wordt het leuk. Je komt op onontgonnen terrein, zonder weerstand. De koers kan dan snel hoger gaan', vertelt Gijsels.

Kraaien

Technische analyse, luidt de officiële term voor Gijsels' passie. Ofwel het bestuderen van historische koersgrafieken om patronen en trends te detecteren en op basis daarvan te kopen of te verkopen. Wat meteen impliceert dat koersen enigszins voorspelbaar zouden zijn door naar het verleden te kijken en daar een veelvoud aan technieken op los te laten, van voortschrijdende gemiddeldes die elkaar kruisen over de Relatieve Sterkte Index (RSI) - die aangeeft of een aandeel excessief gekocht of verkocht is - tot de uit Japan overgewaaide 'candlesticks' en hun 'hamers' en 'drie zwarte kraaien'.

Wie dat allemaal nogal esoterisch in de oren klinkt, is Patrick Millecam van de vermogensbeheerder Value Square. Als economiestudent was hij gefascineerd door koersgrafieken en schreef hij zelfs een eigen computerprogramma voor technische analyse. Maar zijn geloof erin taande nadat hij 'blindelings' het beleggingsadvies van een technisch analist had gevolgd bij zijn eerste werkgever. 'Het grootste verlies dat ik ooit heb geleden, maar het was ook de beste leerschool', vertelt Millecam.

Vandaag zweert hij bij fundamentele analyse, wat zowat de tegenpool is. Een fundamentele analist bepaalt de onderliggende waarde van een aandeel door het bedrijf en zijn resultaten, de sector en de economie te bestuderen. Technische analyse vergelijkt hij met 'waarzeggerij'. 'Een grafiek toont het verleden, en daarmee kan je de toekomst niet voorspellen. Het is eerder een vorm van speculeren in plaats van echt beleggen.'

Populair

Toch is technische analyse populair bij een schare van beleggers en professionele traders. Talloze nieuwsbrieven, boeken en softwarepakketten spelen erop in. De academische wereld daarentegen is altijd sceptischer geweest. Daar heet het dat koersen per definitie onvoorspelbaar zijn, omdat alle relevante informatie erin verwerkt is. Als een voorspelbaar patroon opduikt, spelen beleggers er meteen op in en verdwijnt het weer even snel. De academische consensus luidt dan ook dat technische analyse niet duurzaam winstgevend is als rekening gehouden wordt met de transactiekosten.

Ik koop liever in een dalende markt, en dan is het de moeite te kijken naar waar de bodemniveaus zitten.
Patrick Millecam
Hoofd beleggingen bij Value Square

Al is nuance op zijn plaats, ook voor Millecam. 'Ik moet toegeven dat ik vandaag opnieuw meer naar technische analyse kijk. Naar grafieken kijken heeft een zeker nut, althans voor het timen van een aan- of verkoop waar we op basis van fundamentele analyse toe beslist hebben. Ik koop liever in een dalende markt, en dan is het de moeite te kijken naar waar de bodemniveaus zitten.' Meteen is duidelijk dat het eventuele nut van technische analyse zich eerder op de korte termijn situeert, waar momentum een rol speelt.

Dat momentum was deze week zichtbaar bij de Amerikaanse S&P500-index, die niet één maar drie positieve signalen liet noteren: de index ging door het ronde getal van 3.000 punten, doorbrak zijn 200-daags voortschrijdend gemiddelde, én verblijdde de Fibonacci-adepten onder de technische analisten door 61,8 procent van het verlies van top tot bodem goed te maken ('retracement') en zo een Fibonacci-niveau te bereiken. 'Veel technische analisten kijken naar die signalen, wat tot koopdruk heeft geleid en de S&P500 gestuwd heeft', duidt Gijsels het momentum. Hij houdt wel een slag om de arm, want de beursstijging is erg snel gegaan. 'Dit is een belangrijk niveau, maar bevestiging is nodig. Anders is sprake van een valse uitbraak.'

Bewijs

Academici vinden hier en daar ondersteunend bewijs voor technische analyse, maar het testen van de merites is niet zo eenvoudig. Een van de kritieken is dat de gebruikte technieken vaak vaag en subjectief gedefinieerd zijn, waarbij iedereen zijn eigen formule bij elkaar kan puzzelen. Een winnende formule zal men bovendien in stilte koesteren. Een onderzoek uit 2013 omzeilde dat probleem door professionele portefeuillebeheerders gewoonweg te vragen of ze ook rekening hielden met technische analyse bij hun beleggingsbeslissingen. Een derde antwoordde positief, en zij bleken gemiddeld iets betere rendementen te boeken dan de groep die grafieken negeerde.

Gijsels is niet verbaasd. 'Ik geloof sterk dat technische en fundamentele analyse goed samengaan. Het technische plaatje is als de markt die tegen je spreekt. Je moet daarnaar luisteren, want de markt heeft meestal gelijk.' 

Als je een bepaalde visie hebt ontwikkeld, is het nuttig die te controleren met technische analyse.
Philippe Gijsels
Hoofdstrateeg BNP Paribas Fortis

'Als je een bepaalde visie hebt ontwikkeld - bijvoorbeeld op een aandeel of een sector - is het nuttig die te controleren met technische analyse', vervolgt Gijsels. 'Door naar de trend te kijken kan je inschatten of het een goed moment is om te kopen. Of anders gezegd: een grafiek op zich is weinig waard zonder een fundamenteel beleggersverhaal erachter. Maar een verhaal is evenmin veel waard als je het niet kan testen. Ze zijn complementair en op twee manieren te gebruiken: ofwel heb je een idee dat je vervolgens gaat testen in de markt, ofwel zie je iets in de markt en ga je op zoek naar het idee erachter.'

Rijsthandelaar

De onderliggende vraag is natuurlijk waaróm er trends met een voorspelbare kracht zouden zijn. Hoe verklaar je hun bestaan? Technische analyse is alvast een eeuwenoud principe. De 18de-eeuwse Japanse rijsthandelaar Munehisa Homma ontwikkelde de 'candlestick'-signalen. Zo genoemd omdat de visuele voorstelling van de openings- en slotkoers van een actief plus de hoogste en laagste koers tijdens diezelfde periode (een dag, een maand) op een kaars lijkt. Homma werd er schatrijk mee.

'Menselijke emoties. Hebzucht en angst', geeft Gijsels als eerste verklaring voor het bestaan van koerspatronen. Ze weerspiegelen voorspelbaar menselijk kuddegedrag en leggen de massapsychologie bloot. In dat opzicht is technische analyse verwant aan behavioral finance, die inzoomt op voorspelbaar irrationeel gedrag van beleggers. In essentie doen de algoritmes van een datagedreven 'quantfonds' als Renaissance Technologies van superbelegger Jim Simons hetzelfde, zij het op een uiterst gesofisticeerd niveau. Want het is opletten geblazen: de psychologie leert evengoed dat mensen de neiging hebben patronen te zien waar er geen zijn én die door te trekken naar de toekomst.

Op korte termijn zie je typisch een onderreactie van aandelen op positief nieuws, op lange termijn overreageren ze altijd.
Philippe Gijsels
Hoofdstrateeg BNP Paribas Fortis

Een tweede fenomeen is dat relevante informatie slechts geleidelijk doorsijpelt in de koers, wat trendversterkend werkt. 'Niet alle beleggers krijgen dezelfde informatie op hetzelfde moment', vertelt Gijsels. 'Een verhaal begint vaak klein en krijgt dan tractie. Op korte termijn zie je typisch een onderreactie van aandelen op positief nieuws, op lange termijn overreageren ze altijd.' 

Zelfvervullende voorspelling

Tot slot speelt het effect van de zelfvervullende voorspelling als veel traders en beleggers naar dezelfde technieken en patronen kijken. Door ernaar te handelen of te anticiperen dat anderen het zullen doen, versterken trends zich vanzelf op de korte termijn.

Gijsels gelooft wel niet dat technische analyse iets te zeggen heeft over de omvang van de verwachte koersbeweging. De grafiek geeft louter een signaal om te traden, zónder koersdoel. 'Ik denk niet dat technische analyse kan voorspellen dat je boven een bepaald uitbraakniveau een stijging met bijvoorbeeld 50 procent mag verwachten.' Anderen geloven dat wel te kunnen aflezen met specifieke technieken.

'Uiteindelijk wil je met technische analyse bereiken dat je een trend spot die hopelijk lang aanhoudt', vervolgt Gijsels. 'Met langdurige trends verdien je geld. Kortstondige, onbetrouwbare trends dwingen je vaak te kopen en te verkopen en zijn daarom verlieslatend. Zulke verliezen horen erbij, zolang ze maar niet te vaak gebeuren en je mooie winsten boekt op de duurzame trends. Dat illustreert meteen een ander nut van technische analyse: ze dwingt je gedisciplineerd te zijn als belegger. Je vermijdt veel te vroeg winst te nemen op een stijgend aandeel omdat je pas verkoopt als je een signaal krijgt.'

Ondanks zijn geloofsbelijdenis erkent Gijsels dat technische analyse een niche blijft in de beleggerswereld. Traders in de marktenzaal hebben er aandacht voor, maar in heel BNP Paribas Fortis is geen enkele technische analist te vinden, zegt Gijsels. 'En van alle research die ik binnenkrijg, is maximaal 2 of 3 procent gelinkt aan technische analyse.' 

Het blijft dan ook een polariserend onderwerp, met critici die lacherig het patroon van 'de kotsende kameel' over een grafiek tekenen en overtuigde believers die zweren bij de kaarsjes van Homma. Voor wie het lezen van grafieken het voordeel van de twijfel geeft: Gijsels signaleert 'voor het eerst sinds lang' een technisch koopsignaal voor banken. De kobaltprijs begint dan weer voorzichtig te anticiperen op een herstel. Doe er uw voordeel mee.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud