Kiest Zwitserland voor financieel avontuur?

Initiatiefnemers van de 'Vollgeld-Initiative' kuisen zelf graffiti bij de SNB op. De slogan luidde: 'Dierbare nationale bank, herinner je waarom we je opgericht hebben'. ©REUTERS

Zwitserland houdt zondag een referendum over de vraag wie geld mag creëren. Als de banken die macht verliezen, opteert het Alpenland voor een radicaal en omstreden experiment.

Zijn de Zwitsers bereid een stap in het onbekende te zetten door de geldcreatie alleen toe te vertrouwen aan de centrale bank? Nu creëren zowel de Zwitserse Nationale Bank als commerciële banken geld. De centrale bank brengt muntstukken en bankbiljetten in omloop. Dat is zogenaamd chartaal geld. Giraal geld, geld op zichtrekeningen, ontstaat wanneer banken kredieten verstrekken.

Banken houden slechts een klein deel van het geld dat ze aantrekken via deposito’s aan als reserve. De rest wordt uitgeleend en komt terecht op een rekening bij dezelfde of een andere bank. Die bank houdt opnieuw een klein deel aan als reserve en leent de rest uit.

In Zwitserland vertegenwoordigt giraal geld 90 procent van de totale geldomloop, zeggen de initiatiefnemers van het referendum over Vollgeld of ‘soeverein geld’. Ze vinden dat gevaarlijk. Zichtdeposito’s zijn minder veilig dan cash omdat ze niet volledig zijn gedekt door de centrale bank. Daarom moet de Zwitserse centrale bank volgens hen het monopolie krijgen om geld te creëren, zowel muntstukken, bankbiljetten als geld op zichtrekeningen.

‘Het belangrijkste voordeel van de hervorming is een eerlijker en stabieler banksysteem’, zeggen de voorstanders van Vollgeld. Het risico van een zware bankencrisis en daaruit voortvloeiende recessie daalt omdat de prikkel verdwijnt om teveel kredieten te verstrekken en daardoor overdreven schulden op te bouwen.

Belastingbetaler

Het gevolg is dat de belastingbetaler niet meer moet opdraaien voor de kosten van de redding van banken. De zeer hoge kostprijs van bankencrisissen is de reden waarom Martin Wolf, de invloedrijke economische commentator van de Financial Times, de campagne voor soeverein geld steunt. Hij verwijst naar de enorme stijging van de overheidsschuld in onder meer Griekenland, Ierland en Spanje. ‘Het voorstel is een geloofwaardig experiment.’

©AFP

Aangezien geldcreatie inkomsten oplevert, zouden die voortaan toekomen aan de centrale bank in plaats van de banken. ‘De regering moet beslissen wat zij doet met de opbrengst’, zeggen de voorstanders van Vollgeld. ‘Ze kan de belastingen verlagen, overheidsschuld terugbetalen, meer investeren in infrastructuur of een dividend uitkeren aan alle inwoners.’

Critici zeggen dat financiële crissen mogelijk blijven. Ze beklemtonen dat soeverein geld geen bescherming biedt tegen wereldwijde crisissen, zoals die van 2008. Veel banken hadden toen overheidssteun nodig omdat ze geen geld meer konden aantrekken via de financiële markten. De radicale hervorming dreigt ook leningen duurder te maken en een negatieve invloed te hebben op de economische activiteit.

Hoewel de centrale bank meer bevoegdheden krijgt, is zij tegen Vollgeld. Thomas Jordan, de voorzitter van de centrale bank, waarschuwt dat nog geen enkel land zo’n hervorming heeft uitgevoerd. De Zwitserse Nationale Bank merkt ook op dat het veel moeilijker wordt om de Zwitserse frank omlaag te duwen via interventies op de wisselmarkt.

Vollgeld zou van de SNB geen goudezel maken. De welvaart van Zwitserland ligt bij de economische activiteit, niet bij de wijze van geldcreatie
Thomas Jordan
Gouverneur Zwitserse centrale bank

Jordan verwijst ook het argument dat de SNB bij Vollgeld  'schuldvrije' uitkeringen aan de bevolking kan doen naar de prullenmand. 'Vollgeld zou van de SNB geen goudezel maken. De welvaart van Zwitserland ligt bij de economische activiteit, niet bij de wijze van geldcreatie.'

Ook de regering en de banken voeren campagne tegen soverein geld.

Politisering

Tegenstanders waarschuwen dat de hervorming de onafhankelijkheid van de centrale bank aantast en die instelling politiseert. De initiatienemers van het referendum betwisten dat. Ze zeggen dat de centrale bank alleen verantwoordelijk wordt voor de omvang van de geldomloop, niet voor individuele kredieten.

Een video van de initiatiefnemers van het referendum, de 'Vollgeld-Initiative'

Volgens de voorstanders blijven er voldoende taken over voor de banken. Ze vermelden het betalingsverkeer en vermogensbeheer. ‘Met soeverein geld wordt de Zwitserse frank de veiligste munt ter wereld. Dat is een enorm competitief voordeel voor Zwitserse banken. Ze zullen de omzet uit vermogensbeheer sterk zien stijgen.’ Banken kunnen ook nog kredieten verstekken met geld dat ze zelf lenen.

Volgens de jongste peiling van de omroep SRG is 54 procent van de bevolking tegen Vollgeld, 34 procent voor en is 12 procent onbeslist. Als de Zwitsers onverwacht toch kiezen voor Vollgeld zullen de markten heftig reageren. De Zwitserse frank kan met ruim 10 procent dalen naar 1,3 frank per euro, zegt Steno Larsen van Nordea Bank.

Het referendum over Vollgeld overschaduwt de tweede vraag waarover de Zwitserse bevolking zich zondag moet uitspreken. Een nieuwe wet bepaalt dat internetproviders Zwitsers geen toegang meer mogen geven tot goksites die niet in handen zijn van uitbaters van Zwitserse casino’s. De wet heeft als doel misdrijven die verband houden met gokken te bestrijden. Critici geven toe dat wetgeving nodig is, maar beklemtonen dat de nieuwe wet veel gebreken bevat.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content