'Langdurig negatieve rentes doen meer kwaad dan goed'

©ANP

Het experiment met langdurige lage rentes dreigt meer schadelijke bijwerkingen dan voordelen te hebben. Consumenten, bedrijven en banken gaan net op de rem staan in plaats van het geld te laten rollen, waarschuwt JPMorgan.

'Negatieve rentes zijn niet nodig en niet onvermijdelijk’, titelt het beurshuis JPMorgan in een recent onderzoeksrapport. Met andere woorden: ze zijn een bewuste beleidskeuze van centraal bankiers, geen noodzakelijk gevolg van een stagnerende economie met een lage inflatie. Volgens een rondvraag van het beurshuis bij zijn klanten zijn negatieve rentes 'een beleidsfout die een abnormale en onzekere omgeving creëert die banken en het vertrouwen van consumenten en bedrijven schaadt', zegt het rapport.

Aan de overtuiging waarmee de centrale banken van Denemarken, Zwitserland, Zweden, Japan én de Europese Centrale Bank (ECB) negatieve rentes inzetten is dat alvast niet te merken. 30 procent van het wereldwijde schuldpapier noteert intussen met een negatief rendement. JPMorgan ziet een zelfversterkend effect waarbij verzekeraars en pensioenfondsen nog snel schuldpapier inslaan voor alle rendementen onder nul zakken. Het betekent dat ze vaker risicovoller papier en papier op langere termijn kopen om nog rendementen te vinden waarmee ze aan hun verplichtingen kunnen voldoen.

Bijwerkingen

Dat de Amerikaanse lange rente daardoor onder de korte rente is gezakt hoeft daarom geen recessiesignaal te zijn, maar is eerder het gevolg van een verstoorde markt, stelt JPMorgan. Een concreter gevolg is dat de rendementsdruk bij pensioenfondsen en verzekeraars hun klanten - gezinnen en bedrijven - ertoe kan aanzetten zelf meer te sparen of de tekorten bij te passen, wat op de economie weegt.

Het is maar een voorbeeld van de twaalf bijwerkingen van langdurige negatieve rentes die JPMorgan opsomt. Het keek daarvoor onder meer naar de ervaring van Denemarken, waar de centrale bank al in 2012 begon met het negatieve rente-experiment. De brede conclusie is dat bescheiden negatieve rentes aanvankelijk mogelijk een positief effect op de economie hebben, maar langdurige en zeer negatieve rentes meer kwaad dan goed lijken te doen.

Klanten van JPMorgan zien negatieve rentes als ‘een beleidsfout die een abnormale en onzekere omgeving creëert’.

Zo is helemaal niet duidelijk of negatieve rentes de kredietverlening aanzwengelen, wat uiteindelijk nodig is om de economische motor te laten draaien. Op korte termijn leidde de invoering van bescheiden negatieve rentes wél tot meer kredietverlening in Denemarken en de eurozone, maar nog dieper onder nul gaan hielp niet. Integendeel, in Denemarken daalde de kredietverlening in 2015 zelfs. In de eurozone bleef de kredietgroei dan weer achter op historische gemiddeldes.

Tegelijk vertalen uitgesproken negatieve beleidsrentes zich doorgaans niet in nog lagere rentes op leningen, omdat banken de spaarrente die ze uitkeren op hun deposito’s maar moeilijk onder nul kunnen duwen. Als tegelijk de rente op hun kredietverlening zou dalen, krimpt hun nettorente-inkomen (verschil tussen de rente die ze ontvangen en uitbetalen, red). Japanse, Deense en Zwitserse banken hebben hun nettorente-inkomen alvast gevoelig zien dalen.

Prikkel

Extra vervelend is dat gezinnen en bedrijven niet zoals verwacht reageren op de prikkel van goedkoop krediet en lage spaarrentes. Gezinnen zijn niet minder beginnen sparen. In Zwitserland is het gespaard bedrag als percentage van het inkomen zelfs stelselmatig gestegen. De druk om meer te sparen voor het pensioen - nog lastiger met lage rentes - en toegenomen onzekerheid verklaren mogelijk waarom gezinnen en bedrijven de vinger op de knip houden.

Extra vervelend is dat gezinnen en bedrijven niet zoals verwacht reageren op de prikkel van goedkoop krediet en lage spaarrentes.

Goedkope bedrijfsfinanciering is zelfs schadelijk door inefficiënte ‘zombiebedrijven’ met een onhoudbare schuldenlast in leven te houden, wat economieën minder productief maakt. Het massaal opkopen van schuldpapier door centrale banken heeft nog enkele neveneffecten: de vrees voor een obligatiezeepbel voedt de onzekerheid, het terugdraaien van het opkoopprogramma verhoogt de kans op beleidsfouten, en ook het risico op een muntoorlog neemt toe omdat negatievere rentes de eigen munt naar beneden duwen en zo de concurrentiepositie verbeteren.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect