Netto Het antwoord op al uw geldvragen

Hoe kan ik nog van mijn centen genieten na een schenking?

Als u beslist om uw tweede verblijf te schenken aan uw kind, bent u het in principe definitief kwijt. Maar stel dat u toch nog de huurinkomsten ervan wilt opstrijken? In dat geval gebeurt zo’n schenking weleens onder ‘voorbehoud van vruchtgebruik’. Niemand weet immers hoelang hij nog zal leven en hoeveel geld hij nog nodig zal hebben.
©katrijn van giel

Aan een schenking kunt u voorwaarden koppelen. De meest voorkomende is het ‘voorbehoud van vruchtgebruik’. ‘Als ouders schenken aan hun kinderen, dan is een voorbehoud van vruchtgebruik gebruikelijk, tenzij er een bouwgrond wordt geschonken om op te bouwen, of een huis om in te wonen. Maar een schenking van een tweede verblijf of een opbrengsteigendom gebeurt in 95 procent van de gevallen met voorbehoud van vruchtgebruik’, zegt notaris Joni Soutaer, woordvoerder van Notaris.be.

Met een ‘voorbehoud van vruchtgebruik’ kunt u als schenker de vruchten blijven plukken van datgene wat u schenkt. Bij vastgoed kunt u bijvoorbeeld in het huis blijven wonen of het verhuren en de huurinkomsten innen.

Ook bij schenkingen tussen andere personen is het voorbehoud van vruchtgebruik mogelijk. ‘Als een kinderloze tante schenkt aan nichtjes en neefjes om de latere erfbelasting te drukken, zal dat heel vaak met voorbehoud van vruchtgebruik zijn’, zegt Soutaer.

Wat houdt vruchtgebruik in?

In de Erfenisgids leest u alles wat u moet weten voor een vlotte overdracht van uw nalatenschap.

  • Wat als u nog van uw centen wilt genieten na een schenking?
  • Wat als u wilt vermijden dat uw erfgenamen uw vermogen erdoorheen jagen?
  • Wat als u uw kinderen niet wilt benadelen door te hertrouwen?

De Erfenisgids. Zaterdag 5 september gratis bij De Tijd

De eigendom wordt opgesplitst tussen aan de ene kant het vruchtgebruik en aan de andere kant de blote eigendom. Met het voorbehoud van vruchtgebruik verzekert de schenker zich van de ‘vruchten’ van het geschonkene. Voor vastgoed houdt dat in dat de vruchtgebruiker er kan gaan wonen of het vastgoed verhuren en de huurinkomsten innen. ‘Je kunt ook een “recht op bewoning” uitwerken, maar dat is minder verregaand. Met een recht op bewoning mag je alleen het goed zelf gebruiken, maar niet verhuren’, zegt Soutaer.

Vruchtgebruik op geld of beleggingen houdt in dat de schenker nog de intresten en dividenden mag innen en het stemrecht op de aandelen mag uitoefenen. ‘Bij een schenking van geld wordt voorbehoud van vruchtgebruik niet zo vaak gebruikt, om de eenvoudige reden dat de vruchten op geld verwaarloosbaar zijn. Dat gebeurt wel bij een beleggingsportefeuille, omdat je daarop wel een redelijk rendement kunt hebben’, zegt Soutaer.

Kan de schenker zijn beleggingsportefeuille dan nog actief beheren en bijvoorbeeld effecten verkopen? ‘Je kunt niet schenken en tegelijkertijd de beschikkingsbevoegdheid behouden. Als je beschikkingsrecht wilt, moet je kiezen voor een andere werkwijze, zoals een “maatschap”’, zegt Soutaer. Dat is een vehikel waar het vermogen wordt ingebracht. De deelbewijzen van de maatschap worden dan met voorbehoud van vruchtgebruik geschonken aan de kinderen.

Hoeveel is het vruchtgebruik waard?

Voor de waardebepaling van het vruchtgebruik wordt doorgaans gewerkt met zogenaamde ‘sterftetabellen’. De waarde van het vruchtgebruik daalt met de levensverwachting van de vruchtgebruiker. ‘Voor een veertigjarige vruchtgebruiker zal het 60 à 70 procent van de totale waarde uitmaken, op tachtig jaar zal dat 5 à 10 procent zijn’, zegt Soutaer.

Hoe pakt u het concreet aan?

Een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik moet verplicht met een notariële akte gebeuren, wat betekent dat u schenkbelasting moet betalen. ‘De schenkbelasting moet op de totale waarde worden neergeteld, de waarde van het vruchtgebruik mag u er niet van aftrekken’, merkt Soutaer op.

Concreet: op de schenking van een huis van 300.000 euro met voorbehoud van vruchtgebruik wordt de schenkbelasting op 300.000 euro berekend.

Doe het zelf

Vindt u dat een ‘schenking met voorbehoud van vruchtgebruik’ ook interessant is in uw situatie? Hieronder vindt u de juridisch sluitende formulering. Handig: u hoeft deze tekst alleen maar te ‘knippen en plakken’ in de schenkingsakte, en u bent 100 procent beschermd.

Schenken met voorbehoud van vruchtgebruik
‘De schenker behoudt zich het levenslange vruchtgebruik voor op de door hem geschonken goederen, alsook op de goederen die in de plaats ervan treden.’
‘De vruchtgebruiker heeft het genot van de met vruchtgebruik bezwaarde goederen, en heeft recht op alle soorten vruchten, overeenkomstig artikel 582 en volgende van het Burgerlijk Wetboek.’

Met medewerking van Argo Law.

De ‘kaasroute’ gaat dicht

Om de Belgische schenkbelasting op roerende goederen te vermijden, wordt vaak een buitenlandse notaris ingeschakeld. Tot op vandaag moet de schenking van roerende goederen in het buitenland – in tegenstelling tot een schenking van vastgoed – niet in België geregistreerd worden. Die werkwijze biedt de mogelijkheid aan Belgen om spaargeld, een beleggingsportefeuille of aandelen van familiebedrijven zonder belasting aan hun kinderen te schenken en er het vruchtgebruik over te behouden.

Maar de Kamercommissie Financiën heeft begin juli een wetsvoorstel goedgekeurd waardoor die zogenaamde ‘kaasroute’ – omdat vaak een Nederlandse notaris werd ingeschakeld – vanaf 1 december wellicht wordt afgesloten. Vanaf die datum zou de registratie van de schenking van roerende goederen verplicht worden, waardoor Belgische schenkbelasting verschuldigd zou zijn.

Wanneer eindigt het vruchtgebruik?

Het vruchtgebruik dooft uit bij het overlijden van de vruchtgebruiker. De blote eigenaar wordt op dat ogenblik de volle eigenaar, zonder dat die daarop belastingen moet betalen.

Een vruchtgebruik dooft altijd uit bij het overlijden van de vruchtgebruiker. De blote eigenaar wordt op dat ogenblik de volle eigenaar, zonder dat die daarop belastingen moet betalen.

‘De vruchtgebruiker kan ook altijd afstand doen van het vruchtgebruik. Die verzaking gebeurt voor een onroerend goed via een notariële akte. Daar zijn kosten aan verbonden, maar er moet geen schenkbelasting worden betaald als het vruchtgebruik werd voorbehouden bij een eerdere schenking’, zegt Soutaer. De notaris ziet zo’n verzaking in de praktijk bijvoorbeeld als een huis werd geschonken met voorbehoud van vruchtgebruik en een kind er na een echtscheiding zelf wil gaan wonen.

Zijn er alternatieven?

Tip!

Wilt u vermijden dat u in armoede eindigt? Met een ‘welzijnsclausule’ kunt u als schenker een soort onderhoudslast opleggen aan de begiftigde.

In plaats van een vruchtgebruik kan de schenker ook een rente bedingen. Dat kan interessant zijn voor kapitaliserende beleggingen waarbij geen intresten of dividenden worden uitgekeerd. De begiftigde moet dan een bepaald percentage rente betalen. Of er kan een onderhoudslast worden opgenomen, die de begiftigde verplicht tot het periodiek betalen van een afgesproken som, zodat de schenker nog in zijn levensonderhoud kan voorzien.

Wilt u vermijden dat u in armoede eindigt? Met een ‘welzijnsclausule’ kan de schenker een soort onderhoudslast opleggen aan de begiftigde. Als de schenker bijvoorbeeld geen geld meer heeft om zijn ziekenhuisrekening te betalen, kan het geld van de schenking worden aangesproken.

Uiteraard moeten dergelijke onderhoudslasten beperkt blijven tot wat geschonken werd.

Gesplitste aankoop voor tweede verblijf of investeringspand

Voor de aankoop van een tweede verblijf of een investeringspand kunt u werken met een ‘gesplitste aankoop’.

Daarbij wordt de volle eigendom opgesplitst in het vruchtgebruik en de blote eigendom. De ouders kopen het vruchtgebruik, waardoor ze het tweede verblijf kunnen gebruiken of de huurinkomsten van het investeringspand kunnen innen. De kinderen kopen de blote eigendom. Bij het overlijden van de ouders dooft het vruchtgebruik uit en worden de kinderen belastingvrij volle eigenaar. Vaak betalen de kinderen die blote eigendom met geld dat ze van hun ouders geschonken krijgen.

‘Dat is een belangrijke vorm van successieplanning voor de ouders. Of het interessant is of niet, hangt onder meer af van de leeftijd. Het kan met minderjarige kinderen, al zou ik dat niet meteen aanraden’, zegt notaris Joni Soutaer, woordvoerder van Notaris.be. ‘In de praktijk zien we de werkwijze doorgaans bij de oudere generatie, met kinderen tussen dertig en vijftig jaar.’

Toch moet de techniek omzichtig worden benaderd. Er geldt namelijk een wettelijk vermoeden dat de vruchtgebruikers (de ouders) zelf de volledige aankoop hebben betaald en dat de constructie alleen maar is opgezet om geen erfbelasting te moeten betalen. Door dat wettelijk vermoeden kunnen de erfgenamen toch een aanslag voor erfbelasting op dat vastgoed ontvangen. Tenzij ze duidelijk kunnen aantonen dat ze de aankoop zelf hebben gefinancierd. Ofwel, omdat ze het geld zelf hadden, of omdat ze kunnen bewijzen dat hun ouders het geld vooraf hebben geschonken

Begin juli heeft de federale fiscus verfijnd hoe een schenking bij een gesplitste aankoop sinds 1 augustus moet gebeuren om te vermijden dat bij het overlijden van de ouders de erfgenamen worden belast op het vastgoed. Zo moet de schenking van de aankoopprijs van de blote eigendom in alle gevallen gebeuren voor het compromis wordt ondertekend. De schenking kan worden geregistreerd, maar dat is geen must. Een eenvoudige hand- of bankgift volstaat. Als de schenker nog drie jaar blijft leven, is dat belastingvrij. Als de schenker vroeger overlijdt, zal alsnog erfbelasting op het geschonken geld moeten worden betaald.

Het federale standpunt is van belang voor Wallonië en Brussel. Voor Vlamingen is het uitkijken of de Vlaamse Belastingdienst, bevoegd voor de Vlaamse erf- en schenkbelasting, zijn federale evenknie zal volgen.
De Vlaamse Belastingdienst vindt een hand- en bankgift kunnen, maar over de concrete timing sprak de administratie zich nog niet nadrukkelijk uit.

Nog dit: ook voor een gesplitste aankoop geldt het principe ‘gegeven is gegeven’: de ouders en de kinderen zitten samen in een eigendom. ‘Als de ouders later weer willen verkopen, omdat bijvoorbeeld het tweede verblijf hun toch niet bevalt of een investeringspand niet het verhoopte rendement oplevert, moeten ze ook samen met hun kinderen over de verkoop beslissen’, zegt Soutaer. ‘Bovendien zal bij een verkoop het vruchtgebruik minder waard zijn dan bij de aankoop.’ PDR/NB

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud