Netto Het antwoord op al uw geldvragen
Advertentie

Uw wettelijk samenwonende partner meer nalaten

Door wettelijk te gaan samenwonen, krijgt uw partner een beperkt wettelijk erfrecht. Maar veel zekerheid biedt dat niet.
Advertentie
©Trui Chielens

Om wettelijk te gaan samenwonen met uw geliefde zult u, net zoals wanneer u zou trouwen, een bezoek moeten brengen aan de burgerlijke stand van uw gemeente. Daar zult u een verklaring van wettelijke samenwoning moeten afleggen. ‘Door die verklaring, die wordt overgeschreven in de bevolkingsregisters, worden de rechten en plichten tussen de wettelijk samenwonende partners vastgelegd. Die rechten en plichten zijn wel minder verregaand dan bij gehuwden’, aldus fiscaal juriste Anouck Lejeune.

Bij wettelijk samenwonen bestaat er een vermoeden dat de partners goederen in onverdeeldheid bezitten. ‘Dat is vergelijkbaar met het huwelijksstelsel van scheiding van goederen. De goederen waarvan de partners al eigenaar waren voordat zij wettelijk samenwoonden, blijven eigendom van elk van die partners. Ook de inkomsten uit werk of uit de eigen goederen blijven van die persoon’, legt Lejeune uit.

Wettelijk samenwonende partners zijn geen wettelijk beschermde erfgenamen, zoals huwelijkspartners dat zijn. Ze kunnen dus door de andere partner worden onterfd.

Ook wordt algemeen aanvaard dat wettelijk samenwonenden via een samenlevingscontract een beperkt gemeenschappelijk vermogen kunnen toevoegen aan het stelsel van scheiding van goederen. ‘Daarin kan bijvoorbeeld de gezinswoning worden ingebracht. Tenzij beide partners een gelijke inbreng doen, gaat dat in het Vlaams Gewest gepaard met een fiscale kostprijs van 10 procent. Door dat hoge tarief wordt het in de praktijk weinig gebruikt’, merkt Lejeune op.

Beperkt erfrecht

Een van de rechten die partners krijgen door wettelijk te gaan samenwonen is een beperkt erfrecht voor de langstlevende. ‘Vanaf die dag erft hij automatisch het vruchtgebruik op – of het recht op de huur van – de gezinswoning en het daarin aanwezige huisraad’, legt Guillaume Deknudt van Deknudt Nelis Advocaten uit. ‘Dat moet hem de zekerheid geven dat hij er kan blijven wonen na het overlijden van zijn partner.’

De rest van de nalatenschap (en vergeet dat zeker niet: daarin zit ook de blote eigendom op de gezinswoning) gaat naar de wettelijke erfgenamen van de partner die eerst overlijdt. Dat zijn de kinderen. Heeft hij die niet, dan is dat zijn familie: als ze nog in leven zijn, de ouders en/of broers en zussen.

De handen volledig vrij heeft de langstlevende dus niet als het over de gezinswoning gaat. Als vruchtgebruiker zal hij de eigendom op de gezinswoning moeten delen met de blote eigenaren. Daardoor zal hij na het overlijden van zijn partner niet zelf kunnen beslissen wat hij met de gezinswoning doet. Hij moet altijd rekening houden met de blote eigenaars. Dat is niet altijd vanzelfsprekend, zeker als de verstandhouding tussen beide partijen niet optimaal is.

Overigens is de wettelijk samenwonende partner geen wettelijk beschermde erfgenaam, zoals huwelijkspartners dat zijn. Hij kan door de andere partner worden onterfd. Via een testament kan een partner dat vruchtgebruik op de gezinswoning aan iemand anders toekennen. Aangezien een testament een persoonlijk document is, hoeft uw partner daarmee niet in te stemmen. Meer nog, hij hoeft daar zelfs niet van op de hoogte te zijn. In dat geval zal de langstlevende dus de gezinswoning moeten verlaten.

Testament

Wettelijk samenwonenden kunnen via een testament of via een schenking elkaar meer toewijzen dan alleen maar het vruchtgebruik op de gezinswoning. Hebt u geen kinderen, dan kunt u uw hele vermogen in een testament toewijzen of schenken aan uw wettelijk samenwonende partner. Hebt u wel kinderen (al dan niet uit een vorige relatie), dan moet u rekening houden met het deel van de erfenis dat wettelijk voorbehouden is voor de kinderen.

Schenking. Binnen de grenzen van het beschikbare deel kunnen wettelijke samenwoners goederen schenken aan elkaar. Schenkingen zijn echter onherroepbaar, zelfs als er een einde komt aan de relatie.

Testament. In tegenstelling tot een schenking is een testament wel op elk moment herroepbaar. Dat betekent dat u de inhoud ervan op elk moment kunt veranderen. Loopt de relatie op de klippen, dan is het erg gemakkelijk om uw ex-partner te onterven.

Levenslang gebonden

‘Als de kinderen op een bepaald goed de blote eigendom erven en de langstlevende het vruchtgebruik, dan zijn ze na het overlijden van hun ouder/partner gebonden aan elkaar. De blote eigenaar noch de vruchtgebruiker kan alleen daden van beschikking stellen. Daartoe is het akkoord van beiden vereist. Maar na het overlijden van de natuurlijke ouder willen de stiefkinderen en de overlevende langstlevende wettelijk samenwonende stiefouder vaak andere wegen opgaan’, weet Lejeune.

Daarom bepaalt de wet dat zowel de stiefkinderen als de stiefouder de omzetting kunnen eisen van het vruchtgebruik dat de langstlevende wettelijk samenwonende stiefouder via het wettelijk erfrecht of testament verkrijgt van de natuurlijke ouder. De omzetting van het vruchtgebruik op de gezinswoning en het daarin aanwezige huisraad kunnen de kinderen echter niet zomaar opeisen. Daarvoor is altijd het akkoord van de langstlevende wettelijk samenwonende partner (stiefouder)nodig.

Die omzetting van het vruchtgebruik kan op verscheidene manieren:

De stiefkinderen kunnen de stiefouder uitkopen, met een eenmalig bedrag of door een levenslange rente te betalen.

Een andere mogelijkheid is dat goederen worden geruild.

Voor de berekening van de waarde van het om te zetten vruchtgebruik wordt de langstlevende wettelijk samenwonende stiefouder geacht minstens 20 jaar ouder te zijn dan het oudste stiefkind. Zo wordt vermeden dat de stiefkinderen een fiks bedrag moeten betalen als de langstlevende partner nog vrij jong is.

Beding van aanwas

Als men de langstlevende meer vermogen en/of meer zekerheid wenst te geven, kan worden gekozen voor een zogenaamd ‘beding van aanwas’. Dat kan zowel voor vastgoed als voor roerende goederen, zoals een beleggingsportefeuille of een levensverzekering. Eigen bezittingen van de partners worden dan in een beding van aanwas opgenomen. Als een van beiden sterft, gaat alles contractueel naar de andere.

Cruciaal bij een beding van aanwas is dat het moet gaan om een echt kanscontract. Beide partners moeten een gelijkwaardige inbreng doen en een gelijkaardige levensverwachting hebben.

Als men de langstlevende meer vermogen en/of meer zekerheid wenst te geven, kan worden gekozen voor een zogenaamd ‘beding van aanwas'.

Bij een beding van aanwas gebeurt de overdracht van het betrokken vermogen weliswaar op het moment van het overlijden van de eerste partner, maar de overdracht van dat vermogen van de ene naar de andere partner gebeurt door uitwerking van een contract, niet in het kader van de erfenis. Daardoor kunnen de kinderen de werkwijze niet aanvechten en er geen minimumaandeel op eisen. Daardoor hoeft er ook geen erfbelasting betaald te worden. De techniek kan ook een alternatief zijn voor schenkingen tussen partners, waardoor schenkbelasting wordt uitgespaard.

‘Op die manier is de langstlevende er zeker van dat hij op het einde van de rit krijgt wat werd beloofd. Een beding van aanwas kan immers alleen gewijzigd of opgeheven worden met een wederzijds akkoord van beide partners.’

Voor onroerende goederen hangt er aan deze techniek wel een fiscale kostprijs vast, aangezien er 10 procent registratiebelasting moet worden betaald. Bij roerende goederen is die registratiebelasting er niet: daar is er alleen een vast recht van 50 euro. ‘Wil je het vruchtgebruik van een beleggingsportefeuille toebedelen aan de langstlevende en tegelijk voorkomen dat de kinderen de omzetting van het vruchtgebruik vragen, dan kan een beding van aanwas eveneens soelaas bieden.’

Verkopen

‘Als het vooral de bedoeling is om bepaalde goederen te verschuiven naar een partner, kun je ook werken met een verkoop’, aldus Deknudt. ‘Een verkoop tussen partners is immers toegelaten. Al moet je toch voorzichtig zijn: anders zal de administratie die handeling misschien herkwalificeren als een ‘schenking’. Dat kan als er bijvoorbeeld een (te) lage prijs wordt overeengekomen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud