netto

Europa verhindert willekeur door fiscale speurders

Het Europese Hof van Justitie verhindert dat de minister van Financiën, Johan Van Overtveldt ( N-VA) fiscale speurders te veel slagkracht zou geven. In hun onderzoek mogen de speurders de grondrechten nooit schenden. ©Tim Dirven

Het Europees Hof van Justitie doorkruist de plannen van de federale regering om belastingfraudeurs vlotter bij de kraag te grijpen. Als in het onderzoek grondrechten worden geschonden, mogen die onderzoeksdaden niet tegen de verdachte gebruikt worden en kan de fiscus daar geen belastingaanslag op steunen.

In welke mate mogen fiscale speurders hun boekje te buiten gaan als ze verdachte personen proberen te vatten? Die vraag blijft voor ophef zorgen. Het Hof van Cassatie gaf de onderzoekers vorig jaar wat meer bewegingsruimte. Het hoogste rechtscollege in België besliste toen dat de rechter in gewone, burgerlijke betwistingen tussen een belastingplichtige en de fiscale administratie mag steunen op onrechtmatig verkregen bewijsmateriaal, als aan bepaalde voorwaarden is voldaan. Eenvoudig uitgedrukt betekent dit arrest dat het bewijsmateriaal mag gebruikt worden op voorwaarde dat de onderzoekers het ook niet té bont maken.

De achterliggende redenering is dat het maatschappelijke belang soms moet primeren op niet-opzettelijke schendingen van regels.

Het arrest van het Hof van Cassatie kwam niet uit de lucht vallen. Het is gebaseerd op de zogenaamde Antigoon-rechtspraak, standpunten van rechters die al sinds 2013 ook in de wet zijn vastgelegd, althans in (fiscale) strafzaken.

Fiscale advocaten waarschuwden toen voor mogelijke willekeur. ‘Het Cassatie-arrest kan ertoe leiden dat de fiscus alle spelregels aan zijn laars lapt zonder daarvoor bestraft te worden’, reageerde fiscaal advocaat Kris Heyrman toen.

Onlangs velde het Europees Hof van Justitie echter een arrest dat de deur voor de onderzoekers weer dicht gooit. ‘Als de onderzoekers de grondrechten van de burger schenden, mag het verkregen bewijsmateriaal niet gebruikt worden’, zegt fiscaal advocaat Svjatoslav Gnedasj (Linklaters). Daarmee bevestigt Gnedasj het bericht van vandaag in de krant De Morgen. ‘Meer nog, elke schending van een grondrecht ( zoals elke onverantwoorde inmenging in het privéleven) leidt tot de nietigheid van de daarop gesteunde fiscale aanslag’.

Hongaars bedrijf

De zaak die aan de Europese rechters werd voorgelegd, betrof een Hongaarse vennootschap die de exploitatie van een softwareprogramma had toevertrouwd aan een andere vennootschap in Madeira. Officieel om logistiek-technische redenen en niet om puur fiscale motieven. Toch kon het bedrijf in Madeira daardoor aan een hogere btw-heffing ontsnappen.

Tegen de Hongaarse firma werd een strafonderzoek geopend. Daarbij werden telefoongesprekken afgeluisterd.  Ook werden in het kader van het strafonderzoek e-mails, zonder voorafgaande toestemming, gekopieerd.  

Parallel met het strafonderzoek, werd de Hongaarse firma door de gewone belastingdienst gecontroleerd. De belastingadministratie maakte gebruik van het materiaal dat in het strafonderzoek boven water was gekomen en vestigde verschillende btw-navorderingen. ‘Het Europees Hof oordeelt dat dit niet door de beugel kan, als de speurders de grondrechten zouden hebben geschonden of als de Hongaarse firma zich voor de taxatie nooit tegen het gebruik van het onrechtmatig verkregen bewijsmateriaal had kunnen verdedigen’, legt Gnedasj uit. ‘Dat laatste is immers een schending van het recht op verdediging.’ Het is aan de Hongaarse rechter om te oordelen of er werkelijk een schending van die grondrechten in het spel was'.

Antifraudeplan

Het arrest is ook volgens fiscaal advocaat Gerd Goyvaerts ( Tiberghien) een streep door de rekening van het antifraudeplan van de minister van Financiën, Johan Van Overtveldt ( N-VA). Om de fiscale fraude aan te pakken, wilde hij de fiscale speurders wat meer slagkracht geven door onrechtmatig verkregen bewijs, in bepaalde omstandigheden,  toe te laten en dus de Antigoon-rechtspraak wettelijk te verankeren.  Het Europees Hof van Justitie zet daar een serieuze rem op. Volgens Gnedasj heeft het Europees Hof van Justitie ‘de rol van de dappere Silvius Brabo overgenomen door de rechterhand van de Antigoon-reus af te hakken’. ‘De schending van de grondrechten van de belastingplichtige is onder geen beding te rechtvaardigen’, aldus de advocaat.

Van Overtveldt kon nog geen reactie kwijt. Zijn kabinet bestudeert het arrest. CD&V zegt Van Overtveldt in zijn strijd tegen de fiscale fraude te steunen. 'We hebben ondertussen al een wetsvoorstel ingediend waarin de Antigoon-rechtspraak is verankerd. Ook die laat niet zomaar toe dat essentiële rechten van de burgers worden geschonden', meldt CD&V-fractieleider Servais Verherstraeten.

Strafzaken

Volgens Gnedasj reiken de gevolgen van het arrest van het Europees Hof van Justitie nog veel verder. In strafzaken is de zogenaamde Antigoon-rechtspraak al sinds 2013 wettelijk vastgelegd. In het raam van een strafonderzoek,  bijvoorbeeld bij een verkrachting of een moordzaak, mogen de rechters al langer rekening houden met onrechtmatig verkregen bewijsmateriaal, mits aan bepaalde voorwaarden is voldaan.

‘Ofwel moet de wet worden aangepast, ofwel moeten de Belgische rechters deze bepaling voortaan strikt interpreteren en voor niet-geschreven beschouwen als de grondrechten van de verdachte zijn geschonden. Het Hof van Justitie heeft immers regels geïnterpreteerd uit het EU-Handvest die een spiegelbeeld zijn van het Europees Mensenrechtenverdrag en die dezelfde draagwijdte hebben’, aldus Gnedasj.  ‘Het arrest werpt een dam op tegen de willekeur van onderzoekers. Een verdenking is geen carte blanche voor de onderzoekers om de grondrechten te schenden’.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect