Netto Het antwoord op al uw geldvragen

Nieuw wapen voor gedupeerde consumenten geen wondermiddel

Vanaf 1 september krijgen consumenten met dezelfde klachten een nieuw wapen om een schadevergoeding af te dwingen: de groepsvordering. De consumentenorganisaties noemen het een krachtig instrument om ondernemingen het vuur aan de schenen te leggen. Maar er zijn veel beperkingen.

Onregelmatig opgestelde facturen, bedorven vleeswaren, beleggingsproducten die dan toch niet de beloofde kapitaalgarantie bieden, digiboxen die u onverwacht en tegen een duurdere prijs moet vervangen, verzekeraars die om de haverklap tariefverhogingen doorvoeren, leveranciers die eenzijdig de gebruiksvoorwaarden wijzigen, speelgoed dat niet deugt, auto’s waarvan de remsystemen falen,... Tot nu stond de individuele consument in een zwakke positie om iets tegen die onduldbare praktijken te ondernemen of om een schadevergoeding af te dwingen.

Maar vanaf 1 september komt daar verandering in. Vanaf dan kunnen consumenten met dezelfde klachten een beroep doen op een groepsvertegenwoordiger. Die kan, namens die groep, een collectieve vordering instellen bij de rechtbank in Brussel en zo proberen een tegemoetkoming uit de brand te redden.

De aftredende minister van Consumentenzaken Johan Vande Lanotte (sp.a) en Test-Aankoop bestempelen de groepsvordering als ‘het sluitstuk van de consumentenbescherming’. Want het heeft weinig zin over consumentenrechten te spreken als je ze niet kan afdwingen. Nu is de drempel om naar de rechtbank te stappen te hoog voor een individuele consument. Geconfronteerd met een dure en mogelijk lang aanslepende procedure, haakt hij meestal af. De groepsvordering moet het tij keren.

In essentie De consumenten moeten een beroep doen op een groepsvertegenwoordiger. Die kan een collectieve vordering instellen bij de rechtbank in Brussel. Alleen een consumentenorganisatie of een beperkt aantal verenigingen die geen commercieel doel nastreven kunnen als groepsvertegenwoordiger optreden. Advocaten kunnen dat niet. In de praktijk zullen de consumenten veelal (moeten) aankloppen bij Test-Aankoop. Lang niet alle schade komt voor een groepsvordering in aanmerking: enkel schade in een commerciële relatie tot een verkoper, een producent of een leverancier van een product of dienst. Zo biedt de groepsvordering geen soelaas voor beleggers die de waarde van hun aandelen in rook zien opgaan, ook niet als dat het gevolg is van mismanagement. Noch bij rampen, zoals grote kettingbotsingen of de gasramp van Gellingen, of wanneer werknemers zich gediscrimineerd voelen qua lonen of pensioentoezeggingen. De groepsvordering wordt mogelijk voor feiten die zich vanaf 1 september 2014 voordien, niet voor eerdere feiten. Strijdbijl

In essentie

De consumenten moeten een beroep doen op een groepsvertegenwoordiger. Die kan een collectieve vordering instellen bij de rechtbank in Brussel.
Alleen een consumentenorganisatie of een beperkt aantal verenigingen die geen commercieel doel nastreven kunnen als groepsvertegenwoordiger optreden. Advocaten kunnen dat niet. In de praktijk zullen de consumenten veelal (moeten) aankloppen bij Test-Aankoop.

Lang niet alle schade komt voor een groepsvordering in aanmerking: enkel schade in een commerciële relatie tot een verkoper, een producent of een leverancier van een product of dienst. Zo biedt de groepsvordering geen soelaas voor beleggers die de waarde van hun aandelen in rook zien opgaan, ook niet als dat het gevolg is van mismanagement. Noch bij rampen, zoals grote kettingbotsingen of de gasramp van Gellingen, of wanneer werknemers zich gediscrimineerd voelen qua lonen of pensioentoezeggingen.

De groepsvordering wordt mogelijk voor feiten die zich vanaf 1 september 2014 voordien, niet voor eerdere feiten.

Strijdbijl

Wie de hoop koestert dat hij voortaan om de haverklap de strijdbijl kan bovenhalen tegen bedrijven die hun beloftes niet inlossen, mag die wens meteen opbergen. De groepsvordering heeft bitter weinig gemeen met de Amerikaanse class action. De Belgische wetgever wil absoluut vermijden dat de nieuwe procedure leidt tot een tsunami aan rechtszaken. In ons land kunnen advocaten de gedupeerden niet op sleeptouw nemen om een proces aan te spannen en daar zelf munt uit te slaan. Integendeel, in België is het voor advocaten onmogelijk als groepsvertegenwoordiger op te treden.

Voorts kan de groepsvordering in ons land niet leiden tot een echte strafexpeditie tegen ondernemingen die over de schreef gegaan zijn zodat ze schadevergoedingen moeten betalen die de werkelijk geleden schade ver overstijgen.

Wilt u uw gram halen, dan kunt u zich alleen wenden tot een consumentenorganisatie of een beperkt aantal verenigingen die geen commercieel doel nastreven. In de praktijk leiden alle wegen bijna uitsluitend naar Test-Aankoop. Ook het juridisch kantoor Deminor valt uit de boot. Anders dan bij onze noorderburen moet u er niet aan denken zelf een actiecomité op te richten. De vzw die de groep vertegenwoordigt, moet immers al drie jaar bestaan en bovendien erkend zijn door de bevoegde minister vooraleer ze in actie kan schieten.

Beleggers

Bovendien is het actieterrein strikt afgebakend en komt lang niet alle schade voor een groepsvordering in aanmerking. ‘De groepsvordering kan worden ingesteld als een bank een financieel product verkoopt en daarover misleidende reclame voert’, zegt Herman De Bauw, specialist marktpraktijken bij Eubelius. ‘Maar als het aandeel van die bank keldert door verkeerde beslissingen, zullen de aandeelhouders zich niet op de groepsvordering kunnen beroepen.’

De groepsvordering biedt dus geen soelaas voor beleggers die de waarde van hun aandelen in rook zien opgaan, ook niet als dat het gevolg is van mismanagement van het bedrijf waarvan ze aandeelhouder zijn. De groepsvordering kan dus geen monsterprocessen zoals dat van Lernout & Hauspie verhinderen. Ook voor de duizenden gedupeerde Arco-coöperanten biedt de collectieve vordering geen houvast.

Het nieuwe rechtsinstrument biedt ook geen soelaas voor aandeelhouders die doelbewust op het verkeerde been zijn gezet (marktmanipulatie) en de waarde van hun belegging daardoor zien slinken. Hoewel rechters in Nederland al oordeelden dat Fortis zijn aandeelhouders heeft misleid, biedt de collectieve vordering voor de Fortis-gedupeerden geen uitweg.

De groepsvordering kan ook niet worden ingesteld bij rampen, zoals grote kettingbotsingen of de gasramp van Gellingen. Het wapen kan alleen worden bovengehaald in een commerciële relatie tot een verkoper, een producent of een leverancier van een product of een dienst. De groepsvordering staat evenmin open voor werknemers die door hun werkgever worden gediscrimineerd op het vlak van lonen of pensioentoezeggingen.

Tot slot is het belangrijk te weten dat de groepsvordering alleen mogelijk is voor feiten die zich vanaf 1 september voordoen. Voor eerdere feiten kunnen de gedupeerde consumenten de vordering niet instellen.

Privacy

‘Een groep kan de vordering wel instellen tegen bedrijven die verboden concurrentievervalsende prijsafspraken maken waardoor de consument jarenlang te veel betaalt voor een product of een dienst’, illustreert De Bauw. ‘Ook als een groep consumenten schade lijdt door een gebrek in een product is het instellen van een groepsvordering mogelijk.’

De Bauw sluit niet uit dat consumenten wier privacy wordt geschonden de collectieve procedure inzetten via een groepsvertegenwoordiger. Denk aan de procedure die de Oostenrijkse privacyactivist Max Schrems namens duizenden Facebook-gebruikers instelde tegen de sociaalnetwerksite omdat die de Europese privacyregels aan haar laars zou lappen.

Grendels in de procedure

Specialisten verwachten dat de groepsvertegenwoordiger de nieuwe procedure vooral zal aanwenden als een stok achter de deur om, buiten de rechtbanken om, een minnelijke regeling in de wacht te slepen. Komt er een akkoord uit de bus, dan kan de rechtbank die regeling homologeren, zeg maar officialiseren.

Komt het toch tot een procedure, dan kan de rechtbank nog verhinderen dat er wordt geprocedeerd over futiliteiten. ‘De rechtbank zal altijd eerst onderzoeken of de kwestie wel een procedure verdient’, zegt advocate Emilie De Baere (Eubelius), die eerder al over de class action publiceerde.

Als de rechtbank groen licht geeft om verder te procederen, zal ze ook bepalen hoe de groep gedupeerde consumenten moet worden samengesteld (zie hieronder) en wat de feiten zijn die aanleiding geven tot het geschil. ‘De rechtbank is verplicht een afkoelingsperiode van drie tot zes maanden op te leggen. Tijdens die periode moeten de partijen opnieuw om de tafel gaan zitten om een vergelijk te vinden. Pas als ook dat niet lukt, zal de rechtbank de knoop doorhakken’, legt De Baere uit. De rechter moet tot slot een schadeafwikkelaar aanstellen. Die moet erop toezien dat iedereen wordt vergoed in verhouding tot de geleden schade.

Aansluiten bij de groep = zich schikken

Als een consumentenorganisatie zoals Test-Aankoop een groepsvordering instelt, moet u goed nadenken of u zich bij de groep aansluit of niet. Het is de rechter die bij elk afzonderlijk schadegeval beslist hoe de groep wordt samengesteld.

Er zijn twee mogelijkheden. Ofwel omvat de groep alle personen die schade hebben geleden, tenzij ze al te kennen geven dat ze er niet bij willen horen. Ofwel omvat de groep alleen de consumenten die zich bij de groep aansluiten. Bij lichamelijke schade moeten de gedupeerden altijd te kennen geven ddat ze deel willen uitmaken van de groep.

'De gedupeerde consumenten krijgen altijd de tijd, minstens 30 dagen en maximaal drie maanden, om daarover een verklaring af te leggen op de griffie van de rechtbank in Brussel', zegt advocaat Emilie De Baere. 'Sluit u zich bij de groep aan, dan moet u zich bij de acties van de groepsvertegenwoordiger neerleggen, ook als u dat niet zint. Komt er bijvoorbeeld een minnelijke regeling uit de bus die voorziet in een compensatie die u ondermaats vindt, dan kunt u geen hogere schadevergoeding meer claimen.'

Sluit u zich niet bij de groep aan, dan staat het u vrij om op individuele basis gerechtelijke stappen te ondernemen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud