Netto Het antwoord op al uw geldvragen

Ontbijten was nog nooit zo duur

De grondstoffen voor voeding klimmen in ijl tempo uit het dal waarin ze begin 2009 waren beland. Het IMF verwacht dat het economisch herstel ervoor zorgt dat de recordniveaus van 2008 gauw weer worden bereikt. Een nieuwe voedselcrisis ligt mogelijk op de loer. En daar zal de consument meer van merken dan van bescheiden prijsdalingen die werden doorgevoerd na de negatieve inflatie.

(netto) - Goed twee jaar geleden hebben we het woord ‘voedselcrisis’ toegevoegd aan het intussen rijkelijk gevulde lexicon der crisissen. De graanprijs scheerde ongekende toppen, melk-en andere zuivelproducten waren nooit zo duur, en, belangrijk detail, een vat ruwe olie kostte in juli 2008 liefst 147 dollar. Iedereen had de mond vol over ‘voedselzekerheid’, de toelaatbaarheid van genetisch gemanipuleerd voedsel en de zin- en onzin van graan dat tot biobrandstof werd verwerkt. Maar dan kwam september en de financiële crisis, die twee maanden later zou omslaan in een zware economische crisis.

De nieuwe crisissen deden de oude vergeten, al was het maar omdat de inflatie als een souflé ineenzakte en de grondstofprijzen voor voeding kelderden. De indruk ontstond dat het leven, en voeding in het bijzonder goedkoper was geworden. Dat klopte slechts te dele. Pas in de zomer van 2009 kon de consument iets merken van de prijsdaling in de grondstoffen. Prijzen voor niet-bewerkte levensmiddelen (vooral groenten en fruit) daalden een bescheiden 2%, terwijl de bewerkte levensmiddelen 1% duurder werden.

Melk

Melk steeg bijna 10% in prijs, een direct gevolg van een akkoord tussen de boerenbond, het Algemeen Boerensyndicaat en Fedis (de federatie van groot-distributeurs). Onder druk van straatprotesten beloofden de Fedis-leden dat ze tot het eind van 2009 per verkochte liter melk 14 cent zouden doorstorten aan de melkveehouders. Dat bedrag werd uiteindelijk integraal doorgerekend aan de consument.

De melkcrisis zorgde er ook voor dat de Europese Commissie voor het eerst openlijk bedenkingen uitte bij de prijsvorming in de voedingsmiddelenketen. Volgens de Commissie is het niet te verantwoorden dat de winkelprijzen in 2008 zijn blijven stijgen, terwijl de grondstofprijzen al maanden scherpe dalingen lieten optekenen. Eind vorig jaar werden daarom maatregelen aangekondigd die de inkoopmacht van de grote distributeurs en voedselproducten moet inperken.

Standaardcontracten

Met nieuwe ‘standaardcontracten’ wil Europa een eind maken aan afspraken waarbij producenten zich exclusief binden aan een afnemer in ruil voor de belofte om de volledige productie aan te kopen. In de voedingsector wordt er vaak gewerkt met dit soort exclusiviteitsverbintenissen. Op zich is daar ook niets onwettelijks aan, alleen zorgt de afspraak ervoor dat de boer zijn productie opdrijft, terwijl de afnemer zoveel mogelijk de prijs tracht te drukken. Gevolg: overproductie en een ‘onaanvaardbare marktprijs’ waartegen de boeren zo fel te keer gingen.

Interessant voor de consument is de maandelijkse monitor met prijsbewegingen voor vijftien producten zoals melk, kaas en varkensvlees, die Eurostat sinds oktober 2009 publiceert. Daaruit blijkt bijvoorbeeld dat het vier maande heeft geduurd voor de daling in de graanprijs zich liet voelen in de prijs die producenten aanrekenden aan de distributie. En dat daarna een jaar heeft geduurd vooraleer de consument iets heeft gemerkt in de winkel. Omgekeerd laten prijsstijgingen van grondstoffen zich vrijwel meteen voelen in de winkelprijs.

Breakfast commodities

Het is daarom niet eens gedurfd te stellen dat de voedselprijzen de komende maanden zullen stijgen. De crisis heeft alleen het piekniveau van de grondstofprijzen afgevlakt. Rijst mag dan de helft goedkoper zijn geworden, het is nog altijd dubbel zo duur dan in 2006. De zogenaamde breakfast commodities (suiker, cacao en koffie) hebben vorig jaar hun hoogste niveau gehaald in dertig jaar.

Bij warenhuisketen Carrefour wil woordvoerster Julie Stordiau zich niet laten vastpinnen op mogelijke trends. “Prijzen voor voeding worden per keer en per product onderhandeld. Ze zijn strikt afhankelijk van vraag en aanbod, al gaan we er telkens voor zorgen dat we de beste prijs kunnen bedingen voor onze klanten. Die op prijs gerichte strategie, met zowel nationale als huismerken, hebben we vorig jaar uitgediept en die weg willen we verder zetten.” Maar ze ontkent niet dat stijging in de grondstofprijs – of onverwachte kosten, zoals de 14 cent op de melkprijs - worden doorgerekend. “De marges in de distributie zijn flinterdun. En aangezien we niet met verlies mogen verkopen, moeten wij gevoelige stijgingen in de prijs opnemen.”

Azië

Dat er prijsstijgingen op til zijn, valt niet te betwijfelen. Hoe snel die eraan komen, hangt, althans volgens het IMF, volledig af van het herstel van de wereldeconomie. Vooral Azië, waar India op een groei mikt van 7,5% en China op 9%, kan de doorslag geven. Een van de structurele motoren achter de vorige voedselcrisis was immers de stijgende vraag uit de Aziatische groeilanden. Ook andere redenen achter de voedselcrisis, zoals het gebrek aan investering in bijkomende capaciteit en het beperkte landbouwareaal, zijn nog niet weggenomen.

Het is echter de olieprijs die zal bepalen of we binnen afzienbare tijd opnieuw fors meer betalen voor een pak spaghetti. Sinds er goed zeven jaar geleden werd begonnen met het winnen van biobrandstof uit grondstoffen die tot dan toe uitsluitend voor voeding waren bestemd, zijn die twee innig met elkaar verbonden. Voortaan weegt de vraag van zowel de energiemarkt als de voedingsector op een relatief kwetsbaar en weergevoelig aanbod. En die combinatie zorgt er nu voor dat we mogelijk van de ene energiecrisis in de volgende voedselcrisis strompelen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud