Netto Het antwoord op al uw geldvragen

Uit elkaar? Boterbriefje van wettelijke samenwoners is flinterdun

Voor wettelijk samenwonenden die in ruzie uit elkaar gaan, lijken de regels sinds kort wat meer op die van gehuwden. Toch is het verschil tussen beide samenlevingsvormen bijzonder groot.
©Pieter Van Eenoge

Een punt zetten achter een wettelijke samenwoning kan snel en gratis. Het volstaat dat de partners een verklaring afleggen bij de ambtenaar van de burgerlijke stand van de gemeente. Een wettelijke samenwoning kan zelfs eenzijdig door een van de partner worden opgezegd, de andere wordt op de hoogte gebracht door een gerechtsdeurwaarder.

Dat is een peulschil in vergelijking met de scheidingsprocedure voor gehuwden. ‘Een echtscheiding moet altijd worden uitgesproken door een rechter. Voor gehuwden bestaat er een juridisch kader, maar voor wettelijke samenwoners zijn er amper wettelijke regels’, zegt Patrizia Macaluso, advocaat bij Deloitte Legal - Lawyers, Greenille Private Client Team.

‘Gevoelsmatig verschilt een huwelijk niet van een wettelijke samenwoning. Een koppel deelt lief en leed. Maar aan het einde van de relatie komt een wettelijke samenwoner vaak van een kale reis terug. Zo bestaat voor wettelijke samenwoners geen wettelijke grondslag om een alimentatie te claimen na het beëindigen van de relatie.’

Een wettelijke samenwoning beëindigen mag dan wel niet meer dan een formaliteit zijn, de gevolgen van de relatiebreuk zijn niet anders dan bij een huwelijk. Er moet een akkoord gezocht worden over een hele resem aspecten: de verdeling van de gezamenlijke bankrekeningen, wie welke goederen krijgt, waar de kinderen gaan wonen, wat met de gezinswoning gebeurt.

Wettelijke samenwoners kunnen vooraf een aantal afspraken op papier zetten in een samenlevingscontract. ‘Maar in de praktijk stellen wettelijke samenwoners maar heel zelden een samenlevingscontract op’, zegt Goedele Vandekerckhove, woordvoerster van notaris.be. De koppels vallen terug op de wettelijke regels, maar die zijn heel beperkt.

In de ideale wereld kunnen de ex-partners de zaken zelf uitklaren. Maar in de praktijk draait het maar al te vaak uit op een geschil dat voor de rechtbank wordt uitgevochten. ‘Voor regelingen over de kinderen, zoals waar ze zullen verblijven, kunnen koppels in principe te allen tijde terecht bij de familierechtbank’, zegt Macaluso.

Voor wettelijke samenwoners bestaat geen wettelijke grondslag om alimentatie te claimen na het einde van de relatie.
Patrizia Macaluso
Advocaat

De discussies aan het einde van een relatie gaan ook over materiële zaken: wie mag de auto gebruiken, wie kan in de gezinswoning blijven? ‘De familierechtbank kan voorlopige maatregelen opleggen. Die moeten ten laatste drie maanden na de beëindiging van de wettelijke samenwoning worden gevraagd. Die termijn is kort, zeker voor koppels die via bemiddeling toch tot een oplossing willen komen’, zegt Macaluso.

Beperking afgeschaft

In het verleden werd de duurtijd van voorlopige maatregelen voor wettelijke samenwoners automatisch beperkt tot een jaar, tenzij het ging over de gemeenschappelijke kinderen. Na een jaar moest een verlenging van de maatregelen gevraagd worden. ‘Sinds 17 augustus is die automatische beperking afgeschaft.

De rechter oordeelt voortaan over de duur van de maatregelen. Hij houdt daarvoor rekening met de omstandigheden en de aard van de maatregelen’, zegt Vandekerckhove. Zo wordt het systeem voor wettelijk samenwonenden gelijkgesteld met het systeem dat voor gehuwden geldt. ‘De nieuwe regel is ook van toepassing op hangende zaken’, zegt Vandekerckhove.

Koppels die uit elkaar gaan, moeten een definitieve regeling uitwerken op drie belangrijke vlakken: de kinderen, de gezinswoning en de overige bezittingen. Ook hier is het de familierechtbank die de knopen doorhakt als de scheidende partners er niet uit raken. ‘De familierechtbank zal de beslissingen van de ex-partners waarover een consensus bestaat bekrachtigen en werkt een regeling uit voor de punten die ongeregeld blijven’, zegt Vandekerckhove. Ook een bemiddelingstraject is een optie.

Kinderen

Na een relatiebreuk moet uiteraard nog voor de kinderen worden gezorgd. ‘Het maakt niet uit of de ouders gehuwd zijn, wettelijk of feitelijk samenwonen of zelfs helemaal niet samenwonen. Het is de afstammingsband die telt’, zegt Yves Coemans van de Gezinsbond. Na de beëindiging van de wettelijke samenwoning blijven beide ouders hun ouderlijk gezag uitoefenen en moeten ze een verblijfsregeling uitwerken: co-ouderschap, een weekend op de twee bij één ouder…

En hoe zit het met de opvoedingskosten? ‘Beide ouders moeten bijdragen volgens hun aandeel in de samengevoegde middelen van de ouders tot het kind zijn studies heeft afgerond en in zijn eigen levensonderhoud kan voorzien. Als een ouder verhoudingsgewijs meer inkomsten en dus financiële draagkracht heeft, moet die een grotere bijdrage voor het onderhoud van de kinderen leveren’, zegt Coemans.

De kosten van een kind hangen af van factoren zoals de leeftijd, de gezondheidstoestand, de opleiding, de gekozen verblijfsregeling, het gezinsinkomen, de kinderbijslag en fiscale voordelen.

De gezinswoning

Wat als de wettelijke samenwoners samen een gezinswoning kochten? ‘Bij de aankoop van een gezinswoning wordt vaak een regeling uitgewerkt zodat bij het overlijden van een partner de andere in de gezinswoning kan blijven. Maar zelden wordt iets geregeld in het geval van een relatiebreuk ’, zegt Stefanie Denorme, advocaat bij Deloitte Legal - Lawyers, Greenille Private Client Team.

Wettelijke samenwoners erven volgens de wettelijke regels het vruchtgebruik op de gezinswoning en de inboedel. ‘Dat wettelijk erfrecht kan uitgebreid worden met een testament. Als partners uit elkaar gaan, is het belangrijk ook de testamentaire regelingen in vraag te stellen’, adviseert Vandekerckhove. Op de vererving van de gezinswoning moeten wettelijke samenwoners geen erfbelasting betalen.

De registratierechten op de verdeling van een eigendom, 1 of 2,5 procent, moeten worden betaald op de totale waarde van de woning.

Een andere vaak gebruikte techniek bij wettelijke samenwoners is een (optioneel) beding van aanwas, ook wel tontine genoemd. Het deel van de overleden partner in de gezinswoning ‘wast aan’ bij dat van de langstlevende. ‘Die werkwijze is fiscaal minder interessant omdat op die verkrijging registratierechten betaald moeten worden’, zegt Vandekerckhove. Wettelijke samenwoners die zo’n tontine hebben opgesteld, moeten nagaan of de tontine ook na de relatiebreuk van toepassing kan zijn.

‘Doorgaans zijn er wel clausules opgenomen voor een relatiebreuk. Zo kan bijvoorbeeld bepaald zijn dat het beding van aanwas geen uitwerking meer heeft zes maanden na een feitelijke scheiding of de opzeg van de wettelijke samenwoning, of dat een beding wordt afgesloten voor een bepaalde periode die nadien automatisch verlengd kan worden’, zegt Denorme.

Als één partner het eigendomsdeel van de andere partner overneemt, moeten registratierechten worden betaald. Die registratierechten bij de verdeling van een eigendom staan beter bekend als de miserietaks. Voor wettelijke samenwoners die al minstens één jaar wettelijk samenwonen en de verdeling binnen drie jaar na de beëindiging van de wettelijke samenwoning regelen, bedraagt het tarief 1 procent. In andere gevallen is het 2,5 procent. ‘Die belasting moet niet alleen worden betaald op de waarde van het overgenomen eigendomsaandeel, maar op de totale waarde van de woning’, zegt Vandekerckhove. Ook met de bank moeten afspraken gemaakt worden over de lening en de hypotheek.

De bezittingen

De cruciale vraag bij de verdeling van de overige bezittingen is: wie is eigenaar? Wettelijke samenwoners hebben elk hun eigen vermogen en delen hun inkomsten in principe niet.

Voor zaken die samen gekocht zijn, is er een vermoeden dat elke partner voor de helft eigenaar is. ‘Het komt er bij een relatiebreuk op aan te bewijzen dat u exclusief eigenaar bent van een goed, bijvoorbeeld met aankoopfacturen’, zegt Macaluso.

Onderhoudsgeld

Een wettelijke samenwoning brengt plichten mee. Elke partner moet bijdragen in de kosten van het samenleven. ‘In tegenstelling tot gehuwden hebben wettelijke samenwoners geen hulpplicht, wat betekent dat ze niet de plicht hebben hun hogere levensstandaard te delen met hun partner’, zegt Denorme. ‘Daardoor is er geen specifieke wettelijke grondslag om na een relatiebreuk een alimentatie te vorderen zoals bij gehuwden.

Een samenwoner die de zorg voor de kinderen op zich heeft genomen en zijn carrière op een lager pitje heeft gezet, blijft in de kou staan.’ Mocht hetzelfde paar gehuwd geweest zijn, dan is de kans veel groter dat alimentatie betaald moet worden. ‘Soms wordt een onderhoudsvordering ingesteld voor de rechtbank en lukt het toch om onderhoudsgeld te krijgen’, zegt Denorme.

Als een wettelijke samenwoner in een vechtscheiding verzeild raakt, is de positie van de economisch zwakkere veel minder juridisch verankerd dan bij een huwelijk.
Patrizia Macaluso
Advocaat

Wat als één partner het huishouden gefinancierd heeft, terwijl de andere zijn geld heeft gespaard? ‘Je zou kunnen argumenteren dat de ene partner te veel heeft bijgedragen in het huishouden, maar ook dat is in de praktijk moeilijk hard te maken. Daarbij komt dat men niet alleen kijkt naar de financiële bijdrage in het huishouden, maar ook naar wat men in natura bijdraagt, zegt Macaluso. ‘Als een wettelijke samenwoner in een vechtscheiding verzeild raakt, is de positie van de economisch zwakkere veel minder juridisch verankerd dan bij een huwelijk.’

Wettelijke samenwoners die toch een zekere solidariteit willen, kunnen met een samenlevingsovereenkomst een in de tijd beperkte alimentatie regelen.

Afspraken afdwingen

Afspraken maken is één zaak, ze moeten ook kunnen worden afgedwongen als een partner er zich niet aan houdt. Een uitspraak van de rechtbank is bindend en de uitvoering ervan kan afgedwongen worden. ‘Partners die met de hulp van een bemiddelaar tot een akkoord komen, formaliseren dat akkoord beter in een overeenkomst’, zegt Macaluso.

Alleen de verdeling van vastgoed moet altijd in een notariële akte worden vastgelegd. ‘Voor roerende goederen zoals geld, beleggingen of meubels kunt u werken met een onderhandse overeenkomst, een document dat door beide partners ondertekend is. Wie buiten de rechtbank tot een oplossing komt, moet waakzaam zijn dat wat overeengekomen is ook eenvoudig kan worden uitgevoerd zonder daarvoor toch nog een beroep te moeten doen op de rechtbank’, zegt Macaluso. ‘Voor de regeling over de kinderen wordt de overeenkomst vaak voorgelegd aan de familierechtbank die de gemaakte afspraken homologeert.’ De rechter gaat daarbij na of de afspraken in het belang van de kinderen zijn.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud