netto

Is einde van goedkoop geld in zicht?

©AFP

Als Mario Draghi iets zegt of doet, luisteren beleggers. Zijn Europese Centrale Bank (ECB) koopt sinds begin januari de helft minder obligaties. Leidt die afbouw van de stimulus tot een sterke stijging van de langetermijnrente en wat zijn de gevolgen voor de aandelenmarkten?

Het tijdperk van de zeer lage langetermijnrente heeft in 2017 een verlengstuk gekregen. Veel obligatiespecialisten voorspelden een jaar geleden een duidelijke rentestijging, maar ze kregen ongelijk. De rente op tienjarige Belgische staatsobligaties schommelde bijna het hele jaar tussen 0,5 en 1 procent en sloot eind december op 0,64 procent, nauwelijks hoger dan eind 2016.

De aanhoudend lage rente is vooral een gevolg van het soepel monetair beleid. De ECB koopt massaal obligaties en belooft de kortetermijnrente pas te verhogen geruime tijd nadat de obligatieaankopen zijn stopgezet. Dat beleid moet de economische groei en vooral de te lage inflatie opkrikken.

De nationale centrale banken van de eurozone pompten in 2017 meer dan 700 miljard euro in de economie om de langetermijnrente laag te houden. Ze kochten net als de vorige jaren vooral staatsobligaties.

De obligatieaankopen waren wel minder omvangrijk dan in 2016, omdat Frankfurt het aankoopbedrag in april 2017 verlaagde van 80 naar 60 miljard euro per maand. ECB-voorzitter Mario Draghi zei dat een afbouw van de stimulus gerechtvaardigd was omdat het deflatie­risico is verdwenen. Hoewel de economische groei versnelde naar het hoogste peil in tien jaar heeft de ECB nog werk op de plank. De inflatie was in 2017 voor het vijfde jaar op rij lager dan de doelstelling van ‘minder dan maar dicht bij 2 procent’.

Hoewel de ECB de geldkraan een klein beetje dichtdraaide, bleef de stimulus voldoende om een flinke rentestijging te voorkomen. De voortdurende obligatieaankopen doen immers de schaarste aan staatsobligaties steeds meer toenemen. De ECB kocht sinds begin 2015 voor bijna 1.900 miljard euro overheidspapier. Dat groot pakket obligaties in vaste handen ondersteunt de koersen en drukt de rente.

Het valt op dat de langetermijnrente in 2017 stabieler was dan de twee vorige jaren. Toch schoot de rente enkele keren omhoog. De renteklim in het begin van het jaar was vooral een gevolg van het aantreden van Donald Trump. De nieuwe Amerikaanse president had tijdens de verkiezingscampagne een forse belastingverlaging en een groot investeringsprogramma beloofd. Het vooruitzicht van een stimulus deed niet alleen in de VS maar ook in Europa de rente stijgen. Maar vrij snel bleek dat de uitvoering van de verkiezingsbelofte meer tijd vergde dan verwacht.

Mario Draghi

Draghi zelf veroorzaakte eind juni een nieuwe opstoot van de rente. Hij zei in een toespraak in het Portugese Sintra dat alle tekenen wijzen op een sterker en breder economisch herstel. Die uitspraak leidde tot speculatie dat de ECB sneller dan verwacht haar obligatieaankopen zou verminderen.

Frankfurt was verbaasd over de sterke  marktreactie en probeerde snel de schade te beperken. Verscheidene ECB-bestuurders beklemtoonden dat de ECB maar zeer geleidelijk haar stimulus zou afbouwen. ‘Ons beleid moet geduldig, hardnekkig en voorzichtig zijn’, was de boodschap.

De ECB besefte na de verwarring over haar boodschap in Sintra dat ze beter moest communiceren wanneer ze haar plannen voor het volgende jaar zou aankondigen. Draghi liet in oktober in de marge van de jaarvergadering van het Internationaal Monetair Fonds uitlekken dat de ECB vanaf januari 2018 de obligatieaankopen zou halveren tot 30 miljard en die obligatieaankopen met minstens negen maanden zou verlengen tot en met september 2018.

Rente naar 1 procent?

Een paar weken later volgde de formele beslissing. Beleggers reageerden opgetogen. Ze hadden meer aandacht voor de verlenging van het aankoopprogramma met negen maanden dan voor de vermindering van het bedrag. De obligatiekoersen stegen en de langetermijnrente daalde de weken daarna naar het laagste peil van het jaar.

Toch zijn economen en obligatiespecialisten het erover eens dat de Belgische langetermijnrente in 2018 zal stijgen. Ze verwijzen allemaal naar de verlaging van de obligatieaankopen die de ECB in oktober aankondigde. Maar over de omvang van de verwachte rentestijging zijn de meningen verdeeld. Bank Degroof Petercam, Belfius en ING voorspellen voor eind dit jaar een tienjaarsrente van 0,9 à 1,1 procent. BNP Paribas Fortis en KBC mikken met een renteprognose van 1,7 procent veel hoger.

Aandelengids 2018

Hoe uw portefeuille wapenen tegen rentestijging in 2018?

+ 60 Belgische aandelen om in de gaten te houden

De Aandelengids is op 13/1 verschenen. Bent u abonnee van De Tijd? Klik hier om de gids (PDF versie) te lezen.

‘De ECB verandert als enige belangrijke speler haar beleid van zeer expansief naar neutraal’, zegt Geert Gielens, hoofdeconoom van Belfius. De meeste economen verwachten dat de ECB eind 2018 haar obligatieaankopen zal stopzetten. ‘Voorts zal de stijging van de bedrijfsinvesteringen de vraag naar geld doen toenemen.’

Ook Hans Bevers, hoofdeconoom van Bank Degroof Petercam, verwijst naar de gunstige conjunctuur. Peter Vanden Houte, hoofdeconoom van ING België, merkt op dat de obligatieaankopen de langetermijnrente in de eurozone met minstens 0,4 procentpunt hebben verlaagd.

Koen De Leus, hoofdeconoom van BNP Paribas Fortis,  stipt aan dat ook het beleid van de Japanse en Amerikaanse centrale banken een invloed heeft op de Europese rente. ‘De Japanse centrale bank zal heel langzaam de obligatieaankopen afbouwen. De afbouw van de balans van de Amerikaanse centrale bank neemt geleidelijk toe van 10 naar 50 miljard dollar per maand tegen eind 2018. Daardoor zal de rente in de VS langzaam de hoogte ingaan. De Duitse rente zal volgen.’

De Amerikaanse bank JPMorgan voorspelt dat het balanstotaal van de Amerikaanse, Euro­pese, Japanse en Britse centrale banken in 2018 met 235 miljard dollar zal stijgen na een toename met meer dan 2.000 miljard in 2017. De aanhoudende obligatieaankopen van de Japanse en Europese centrale banken compenseren ruimschoots de inkrimping van de balans van de Amerikaanse centrale bank.

Duits begrotingsoverschot

JPMorgan merkt wel op dat die stijging van het balanstotaal in het midden van het jaar zal stilvallen. Vanaf het derde kwartaal pompen de vier grote centrale banken samen geen geld meer in de economie, integendeel.

Maar Gielens ziet verscheidene redenen waarom de langetermijnrente in 2018 niet sterk kan stijgen. ‘De beleidswijziging van de ECB gebeurt heel geleidelijk, de inflatie is laag, de ECB herbelegt de opbrengst van vervallende obligaties en de begrotingsoverschotten in Duitsland en Nederland doen het aanbod van obligaties in die landen dalen.’

Vanden Houte zit op dezelfde golflengte. ‘We verwachten dat de ECB de obligatieaankopen verlengt tot eind december 2018. Een eerste renteverhoging komt er wellicht pas in de zomer van 2019. Voeg daaraan toe dat de kans op een recessie in de VS vanaf 2019 zal toenemen. Dan zal de ECB heel voorzichtig de kortetermijnrente verhogen. De kans dat de langetermijnrente door het dak gaat, is heel erg klein.’

KBC en BNP Paribas Fortis daarentegen verwachten een aanzienlijke rentestijging. Beide grootbanken zijn ervan overtuigd dat de obligatiemarkt in 2018 zal anticiperen op een eerste renteverhoging van de ECB, die zij in 2019 verwachten.

‘Het vooruitzicht van een eerste renteverhoging is niet het enige dat een opwaartse druk zal uitoefenen op de langetermijnrente’, onderstreept KBC-econoom Johan Van Gompel. ‘De conjunctuurcyclus zal een piek bereiken in 2018. Ten slotte zullen de renteverschillen tussen de landen van de eurozone  wat oplopen. We zien de spread tussen de Belgische en Duitse rente stijgen naar 40 basispunten (0,4 procentpunt, red.).’ Het renteverschil met  Duitsland sloot 2017 af op 21 basispunten.

Een stijging van de langetermijnrente is op zich slecht nieuws voor de aandelenmarkten. De rentelasten van ondernemingen met schulden stijgen. Bovendien worden obligaties aantrekkelijker tegenover aandelen naarmate de langetermijnrente hoger is. Maar de rente is slechts een van de vele factoren die invloed hebben op de aandelenkoersen.

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content