netto

Big bang voor wie erft en trouwt

©Eleni Debo

Sinds 1 september is in België een volledig nieuw erfrecht en een volledig nieuw huwelijks-vermogensrecht van kracht. En Vlaanderen kreeg tegelijk een hervormde erfbelasting. Honderden pagina’s wet- en decreetteksten en toelichtingen. Maar wat moet u daarvan nu onthouden? De belangrijkste wijzigingen op een rij.

1. Verdeling erfenis vastleggen met het hele gezin kan

Tot nog toe op enkele uitzonderingen na verboden, maar vanaf 1 september mag het wel: tijdens uw leven met anderen afspreken hoe u wilt dat uw vermogen na uw dood onder hen wordt verdeeld en die afspraken op papier zetten. Want erfovereenkomsten zijn niet langer verboden.

Met een zogenaamde punctuele erfovereenkomst kunt u bijvoorbeeld op papier zetten dat alle erfgenamen akkoord gaan met de waarde van een schenking die u doet aan iemand binnen de familie of aan een niet-erfgenaam. Of u kunt met het hele gezin een familiepact of globale erfovereenkomst sluiten.

‘Goede afspraken maken goede families’, juicht Charlotte Declerck, fiscaal advocate bij Tiberghien, deze nieuwe mogelijkheid toe. ‘Hiermee wordt voor de eerste keer het risico op familieconflicten na een overlijden danig ingeperkt.’

‘Zonder meer de belangrijkste wijziging van het nieuwe erfrecht’, vindt ook Steven Seyns, vermogensadvocaat bij Bright.

→ Onze erfenisplanner legt stap voor stap uit hoe u uw erfenis in handen kunt nemen en welke instrumenten u daarbij kunnen helpen.

2. Minder inmenging van de overheid over hoe u uw erfenis moet verdelen

Wie kinderen heeft, zal die nog altijd niet tegen hun zin kunnen onterven. Want uw kinderen blijven wettelijk beschermde erfgenamen. Maar hun wettelijke minimumdeel bedraagt voortaan altijd de helft van uw nalatenschap. ‘Ouders met minstens twee kinderen krijgen daardoor meer bewegingsvrijheid. Wie twee kinderen heeft, kon tot nog toe maar met een derde doen en laten wat hij of zij wilde, ouders met drie of meer kinderen konden zelfs maar over een kwart van hun erfenis vrij beslissen’, legt erfrechtspecialiste Hélène Casman van Greenille by Laga uit.

Erfenisgids 2018

Big bang voor wie erft en trouwt. 

De Erfenisgids is op 1/9 verschenen. Bent u abonnee van De Tijd? Klik hier om de gids (PDF versie) te lezen.

Vermogensadvocaat Seyns: ‘Niet alleen ouders, maar iedereen kan voortaan met minder inmenging van de overheid bepalen aan wie zijn vermogen na zijn overlijden moet toekomen.’

Voor kinderloze singles en ongehuwde koppels is het vermogen voortaan zelfs 100 procent beschikbaar. ‘Om de aanspraken van de ouders op hun erfenis uit te sluiten hoeven kinderloze koppels niet langer wettelijk te gaan samenwonen, aangezien de wettelijke reserve van de ouders wordt geschrapt.’

Wel hebben kinderen voortaan een onderhoudsplicht ten opzichte van hun ouders.

3. Plus- en stiefkinderen betrekken in de erfenis

‘Het grotere vrij beschikbare deel speelt een belangrijke rol voor nieuw samengestelde gezinnen’, merkt Anouck Lejeune, senior wealth planner bij Puilaetco Dewaay Private Banking, op. Stief- of pluskinderen kunnen dan wel erven tegen dezelfde tarieven als biologische kinderen, ze zijn geen wettelijke erfgenamen en al helemaal geen wettelijk beschermde erfgenamen.’ De nieuwe regeling maakt het mogelijk pluskinderen mee te betrekken bij de erfenis, iets wat tot nog toe maar zeer beperkt kon’, weet ook Bart Verdickt, partner bij Greenille by Laga. ‘Plusouders moeten een testament opstellen of schenken. Onder het nieuwe erfrecht kan dat perfect. Ook als de eigen kinderen dat liever anders zien’, aldus Verdickt.

‘Neem een nieuw samengesteld gezin waarbij elke partner al twee kinderen heeft. Tot op heden konden beide partners hun pluskinderen geen gelijk stuk van de taart geven. In het nieuwe erfrecht kan dat wel’, beklemtoont ook Seyns.

Een erfovereenkomst met de kinderen én de pluskinderen opstellen behoort voortaan ook tot de mogelijkheden.

4. Geen verschil meer tussen schenken van vastgoed en schenken van geld

Wilt u tijdens uw leven al goederen wegschenken? Dat kan perfect. Maar op de dag dat u overlijdt, wordt nagegaan of u niet te vrijgevig bent geweest. Die evaluatie veroorzaakt vandaag heel wat kopzorgen en onbedoelde scheeftrekkingen, omdat voor roerende goederen de waarde op de dag van de schenking telt, terwijl voor onroerende goederen de waarde op de dag van het overlijden van de schenker in rekening wordt gebracht.

‘Vanaf nu is het niet langer nodig om complexe constructies op te zetten om aan dat onderscheid een mouw te passen. Of u nu vastgoed, geld, aandelen of kunst schenkt, voortaan telt de intrinsieke waarde op de dag van de schenking. Er wordt dus alleen nog gekeken naar de waarde waarmee de schenker zich verarmt. Wat de begiftigde nadien wel of niet doet met het geschonken goed is van geen tel meer’, legt Seyns uit.

‘Om oude en recente schenkingen gelijk te behandelen zal de waarde op de dag van de schenking wel geïndexeerd worden tot op de dag van het overlijden’, geeft Lejeune nog mee.

→ Hoeveel kost schenken? Op een schenking moet u doorgaans schenkbelasting betalen. Met onze tool kunt u uitrekenen hoe hoog die belastingfactuur oploopt.

5. Oppassen geblazen voor opvolger familiebedrijf

Op de nieuwe algemene regel dat schenkingen gewaardeerd worden op de dag van de schenking, geïndexeerd tot op de dag van het overlijden (zie punt 4) , is er één belangrijke uitzondering: schenkingen met voorbehoud van vruchtgebruik. In dat geval gebeurt de waardering pas op de dag dat de begiftigde ook het vruchtgebruik verwerft. Meestal is dat op de dag dat de schenker overlijdt, tenzij hij vroeger aan dat vruchtgebruik zou verzaken.

‘Dat is een streep door de rekening voor schenkingen van familiale ondernemingen, zoals wij er veel zien in onze praktijk’, stipt erfrechtspecialist Alain Verbeke van Greenille by Laga aan. Neem een vader met twee kinderen: Ellen wil de zaak voortzetten, Tim kiest voor een andere carrière. Vader schenkt de aandelen van de vennootschap met voorbehoud van vruchtgebruik. ‘Daardoor zal de schenking aan Ellen, om te beoordelen of Ellen en Tim gelijk behandeld worden, gewaardeerd worden op het moment van overlijden. Waardoor Tim, nochtans niet actief in de familiezaak, mee zal kunnen genieten van de waardestijging van de aandelen sinds de schenking dankzij de noeste arbeid van troonopvolger Ellen’, legt Martin Desimpel, senior wealth planner bij Puilaetco Dewaay uit.

→ Hoeveel kost erven? De belastingdienst is dan wel geen erfgenaam, toch neemt hij een hap uit wat u erft. Bereken hier hoeveel de Vlaamse fiscus van uw erfenis opeist. 

6. Niet langer wakker liggen dat u geschonken goederen moet teruggeven

Schenkingen worden voortaan in waarde en niet langer in natura verrekend als blijkt dat iemand te veel geschonken kreeg. De andere erfgenamen kunnen daardoor niet langer aanspraak maken op het goed zelf, maar zullen ter compensatie alleen nog als schuldeiser recht hebben op een enveloppe met geld. Hoe abstract die ingreep ook klinkt, hij heeft ‘belangrijke implicaties’, weet Seyns. Zowel voor de schenker als voor de begiftigde.

‘Daardoor wordt het mogelijk om uw kinderen gelijk te behandelen, maar toch specifieke goederen aan een van hen toe te wijzen. Uw collectie oldtimers aan uw zoon en de aandelen van het familiebedrijf aan uw dochter-troonopvolger bijvoorbeeld’, illustreert Seyns .

Omgekeerd hoeft iemand die goederen geschonken kreeg zich geen zorgen meer te maken dat andere erfgenamen op de dag dat de schenker overlijdt, plots dat geschonken goed zullen komen opeisen. ‘Het zal u maar overkomen: u woont al jaren in een villa die uw ouders u geschonken hebben en u voelt er zich perfect thuis. Maar op de dag dat de schenker overlijdt, eist een andere erfgenaam die woning op’, geeft vermogensadvocate Nathalie Labeeuw van Cazimir als voorbeeld.

Dat dit doemscenario uit het oude erfrecht niet langer als een zwaard van Damocles boven het hoofd hangt van wie vastgoed geschonken kreeg, is ‘een grote stap voorwaarts’, zowel wanneer de schenker nog in leven is als ‘bij de vereffening-verdeling van diens erfenis’, oordeelt Guillaume Deknudt, advocaat bij Deknudt Nelis. ‘De begiftigde kan doen en laten wat hij wil met de goederen. Ook als de procedure van vereffening-verdeling lang aansleept, zullen de geschonken goederen niet langer hoeven te verkommeren of leeg te staan.’

7. Nieuw huwelijk hoeft erfrechten kinderen niet langer te dwarsbomen

Door te trouwen promoveert u uw partner tot wettelijke erfgenaam. Als u niets regelt, erft die partner het vruchtgebruik op uw nalatenschap. Uw kinderen erven daardoor niet langer de nalatenschap in volle eigendom, maar alleen de blote eigendom.

Bovendien is uw echtgeno(o)t(e) een beschermde erfgenaam, wat betekent dat u hem of haar niet kunt onterven. Sinds 2003 kunnen echtgenoten met kinderen uit een vorige relatie in hun huwelijkscontract weliswaar elkaars erfrechten inperken, maar de langstlevende moet altijd minstens het vruchtgebruik op de gezinswoning erven. ‘Bij een doorsneegezin is dat net het hoofdbestanddeel van het vermogen, waardoor deze zogenaamde Valkeniersclausule voor het merendeel van de nieuw samengestelde koppels geen soelaas biedt’, situeert Labeeuw.

Het nieuwe huwelijksvermogensrecht past daar een mouw aan. ‘Hertrouwers met kinderen zullen elkaar voortaan ook het vruchtgebruik op de gezinswoning kunnen ontnemen en elkaar dus volledig onterven. Om te vermijden dat de langstlevende onmiddellijk de gezinswoning zou moeten verlaten, krijgt hij wettelijk wel het recht om er nog minstens zes maanden te blijven wonen’, legt Labeeuw uit.

In het nieuwe erfrecht kan de plusouder bovendien niet langer het vruchtgebruik opeisen op goederen die de overleden ouder al schonk aan zijn kinderen. ‘Op die manier vermijdt men een samenloop tussen de kinderen en de plusouder’, verduidelijkt Desimpel. ‘Als een echtgenoot schenkt met voorbehoud van vruchtgebruik, zal de langstlevende dat vruchtgebruik alleen nog voortzetten als die schenking gebeurde tijdens het huwelijk. Voor schenkingen die u deed aan uw kinderen vóór u hertrouwde, hoeven de kinderen dus niet langer te wachten op het overlijden van hun plusouder om volledig over de geschonken goederen te kunnen beschikken.’

→ Gaat uw erfenis naar wie u wilt? Regelt u zelf niets, dan bepaalt de wet wie uw erfgenamen zijn en wat zij van u erven. Hoe dat in uw geval gebeurt, tonen we hier >


8. Meer solidariteit tussen echtgenoten, ook bij scheiding (van goederen)

Huwt u met scheiding van goederen, dan bouwt u tijdens het huwelijk geen gemeenschappelijk vermogen op, maar zijn er slechts twee vermogens: dat van elke echtgenoot afzonderlijk. Die strikte scheiding heeft haar troeven, bijvoorbeeld doordat de zelfstandige zijn partner kan beschermen tegen schuldeisers voor het geval er met het bedrijf iets zou mislopen. Maar als een van beide partners minder verdient of zijn carrière opzijzet om voor de kinderen te zorgen, riskeert die laatste met lege handen achter te blijven bij bijvoorbeeld een scheiding.

Om toch een beetje solidariteit in te bouwen, wordt de notaris wettelijk verplicht om echtgenoten die willen huwen met scheiding van goederen te wijzen op twee nieuwe mogelijkheden.

Ten eerste kunnen ze in het huwelijkscontract een beding van verrekening van aanwinsten opnemen. Zo delen de echtgenoten bij een relatiebreuk toch in de beroepsinkomsten van de andere echtgenoot tijdens het huwelijk. Het gaat nog altijd om een scheiding van goederen, maar bij de ontbinding van het huwelijk zal de economisch sterkere echtgenoot een geldsom betalen aan de economisch zwakkere partner.

De tweede optie is dat ze in het huwelijkscontract een rechterlijke billijkheidsclausule kunnen opnemen. Ook hier gaat het om een mogelijkheid, geen verplichting. Als in het huwelijkscontract zo’n clausule is opgenomen, kan de echtgenoot die met lege handen achterblijft aan de rechter vragen om toch nog een deel van de aanwinsten te ontvangen.

9. Vennootschap maakt geen verschil meer bij huwelijk met zelfstandige

Bent u gehuwd onder het wettelijke stelsel, dan behoort datgene wat beide echtgenoten verdienen tijdens het huwelijk tot het gemeenschappelijk vermogen. Elke partner is voor de helft eigenaar van dat gemeenschappelijk vermogen, ongeacht welke partner dat inkomen verdiende. ‘Tot nog toe kon een zelfstandige echtgenoot heel wat beroepsinkomsten onttrekken aan dat gemeenschappelijk vermogen, door zijn inkomsten op te potten in de vennootschap waarvan hij de aandelen bezit. De hervorming van het huwelijksvermogensrecht maakt komaf met die onrechtvaardigheid. Bij de ontbinding van het huwelijk - door scheiding of overlijden - zal de zelfstandige echtgenoot een vergoeding verschuldigd zijn voor de beroepsinkomsten die het gemeenschappelijk vermogen niet heeft ontvangen, maar redelijkerwijze had kunnen krijgen indien het beroep niet binnen de vennootschap was uitgeoefend’, legt Deknudt uit.

‘Als een van beide echtgenoten zelfstandige is, maakt het dus niet langer uit of hij of zij dat doet met of zonder vennootschap’, aldus Declerck.

10. Vlaanderen maakt erven minder duur

Vlaanderen hervormt de manier waarop de erfbelasting berekend wordt. Die hervorming gaat eveneens in op 1 september. Dat is niet toevallig, want Vlaanderen wil met de hervorming de grotere flexibiliteit ondersteunen die het nieuwe erfrecht biedt.

Een van de nieuwigheden is dat de langstlevende partner geen erfbelasting meer zal moeten betalen op de eerste schijf van 50.000 euro aan roerende goederen, zoals cash en beleggingen. Dat is goed voor een belastingbesparing van 1.500 euro. De bestaande vrijstelling van de gezinswoning blijft bestaan.

De hervorming heeft de grootste impact voor wie erft van een broer, zus, een ver familielid of een vriend. Het hoogste tarief van 65 procent - dat moest worden opgehoest op het deel van de erfenis boven 125.000 euro - verdwijnt. In de toekomst zal niemand meer dan 55 procent belasting moeten betalen op een erfenis. Bovendien worden ook kleinere erfenissen minder zwaar belast. Voor de eerste schijf van 35.000 euro komt er een nieuw tarief van 25 procent.

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content