Netto Het antwoord op al uw geldvragen

Hoe vermijden dat uw ex uw erfenis gaat beheren?

Stel: u gaan scheiden. Uw kinderen zijn nog klein. Wat moet u doen om te vermijden dat uw ex-partner kan ‘genieten’ van het vermogen dat u bij uw overlijden aan uw kinderen wil nalaten?
©Frederik Van Den Stock

U en uw partner hebben beslist om uit elkaar te gaan. Maar de echtscheidingsprocedure zal ongetwijfeld maandenlang duren.

1. Wat als u sterft vóór de echtscheiding definitief is?

Als u overlijdt vóór de echtscheiding definitief is en u niets heeft ondernomen om uw toekomstige ex te ‘onterven’, behoudt die alle rechten op uw nalatenschap. Net alsof u nog samen was. Hij verwerft het vruchtgebruik over alle bezittingen die deel uitmaken van de nalatenschap.

2. Wat als u sterft nadat de echtscheiding definitief is?

‘Wanneer u overlijdt na de definitieve echtscheiding heeft uw ex geen enkel recht meer op uw nalatenschap’, zegt advocaat Quentin Fischer, die gespecialiseerd is in familierecht en familiaal vermogensrecht. De definitieve uitspraak valt na het verstrijken van de verhaaltermijn. Vanaf dat ogenblik is de scheiding onherroepelijk. ‘Als de ex-echtgenote geen testament heeft gemaakt, erven de kinderen alles’, vervolgt hij.

Denk vroeger aan later.

  • Successieplanning voor iedereen. Van 9 tot 99 jaar, van kinderloze single tot grootouder

+ 7 voorbeeldtestamenten om bij te houden

Onze Erfenisgids verscheen op 28 maart. Klik hier om de PDF-versie te lezen.

Als uw kinderen nog minderjarig zijn op de dag dat hun u overlijdt, voorziet de wet dat de andere ouder het beheersrecht behoudt - dat is het recht om het vermogen van zijn kinderen te beheren - alsook het wettelijk genotsrecht.

Dat wettelijk genotsrecht mag niet worden verward met het vruchtgebruik, al lijkt het er wel een beetje op. ‘Dankzij het wettelijk genotsrecht kan de overlevende ouder de inkomsten genieten uit het vermogen van de kinderen. De overlevende ouder wordt geacht die inkomsten te gebruiken om de noden van de kinderen te lenigen’, zegt Fischer. En daarvoor moet hij aan niemand rekenschap geven. Theoretisch kan hij met dat geld, dat bedoeld is voor zijn kinderen, dus doen wat hij wil. ‘Als de kinderen meerderjarig worden, hebben ze ook niet het recht om aan hun overlevende ouder te vragen wat hij heeft gedaan met de inkomsten die afkomstig zijn uit hun erfenis’, waarschuwt Fischer. ‘Zij kunnen hem wel vragen verantwoording af te leggen over de manier waarop hij hun vermogen heeft beheerd.’

  • Als feitelijk samenwonende zou Jonas geen enkel recht hebben op de erfenis van Sofie. Hij had daar al geen recht op toen ze nog samen waren, en daarna natuurlijk ook niet.
  • Als ze wettelijk samenwoonden, zouden Jonas’ rechten op de erfenis van Sofie stoppen op het ogenblik dat het samenwonen beëindigd wordt. De procedure om een situatie van wettelijk samenwonen stop te zetten, is trouwens zeer eenvoudig. Het gebeurt op het gemeentehuis en kan op eenvoudige vraag van slechts een van de samenwonende partners worden voltrokken.

3. Hoe kunt u de wettelijke regeling counteren?

Dat vooruitzicht boezemt u angst in. Zeker als u alle vertrouwen heeft verloren in uw ex, en vooral in de manier waarop die zijn financiën beheert. Bovendien blijft uw ex uw wettelijke erfgenaam tijdens de hele echtscheidingsprocedure. Gelukkig zijn er oplossingen om die wettelijke bepalingen te counteren.

A. Onterf uw ex.

Uw ex onterven is sowieso de eerste stap die u moet zetten wanneer u uit de echt wilt scheiden. Doet u dat niet, dan behoudt u beiden uw wederzijdse rechten op de nalatenschap van uw partner tot op het moment van de definitieve echtscheiding. Daarom kunt u uw toekomstige ex-partner onterven, ofwel gedeeltelijk, ofwel volledig.

Aan zo’n onterving zijn wel drie voorwaarden verbonden:

• De echtgenoot moet in zijn testament duidelijk hebben gemaakt dat hij of zij de andere alle erfenisrechten ontneemt, inclusief het recht op vruchtgebruik.

• Het koppel moet al minstens 6 maanden feitelijk gescheiden leven.

• Ten slotte moet een aanvraag zijn ingediend bij de familierechter om twee gescheiden verblijfplaatsen te bepalen.

‘Is aan die drie voorwaarden voldaan, dan krijgt de ex niets’, zegt notaris Gaétan Bleeckx. ‘Maar is een van de voorwaarden niet vervuld, dan behoudt de ex-partner het vruchtgebruik over zijn wettelijk erfdeel (dat is 50 procent van het vruchtgebruik van de volledige nalatenschap van zijn overleden ex-echtgenote).

B. Stel een overeenkomst op waarin de voorwaarden van de echtscheiding worden uitgelegd.

Er bestaat nog een andere mogelijkheid. Maar die kan alleen bij een minnelijke echtscheiding of bij een echtscheiding met onderlinge toestemming. ‘De partners kunnen een overeenkomst opstellen waarin de voorwaarden van de echtscheiding worden opgenomen’, zegt Quentin Fischer. ‘De overeenkomst moet melding maken van hun respectieve erfenisrechten wanneer een van de partners overlijdt vóór de echtscheidingsprocedure voltooid is. Meestal zien de partners in zulke overeenkomsten wederzijds af van de erfenisrechten.’

4. Hoe kunt u de kinderen beschermen na de scheiding?

En dan is er nog de periode na de scheiding. Uw ex heeft geen enkel recht meer op uw nalatenschap. Maar als uw kinderen nog minderjarig zijn, zijn ze niet bekwaam (volgens de wet) om hun vermogen en de inkomsten die daaruit voortvloeien te beheren. Uw ex zal hun vermogen dus beheren (beheersrecht) en de inkomsten ervan gebruiken in het belang van de kinderen (genotsrecht). M

A. Neem het genotsrecht van de ex-partner af via een testament (zie modeltestament). 

Sofie laat een appartement na aan haar minderjarige kinderen. Als ze het genotsrecht aan Jonas onttrekt, gaan de huuropbrengsten van dat appartement rechtstreeks naar een bankrekening van de kinderen, een rekening die geblokkeerd is tot ze meerderjarig zijn. Maar Jonas (Sofies ex-man) moet zich wel blijven ontfermen over de goede werking van het appartement. Hij moet bijvoorbeeld huurders zoeken en de kosten betalen die eraan verbonden zijn (vanuit de rekening van de kinderen).

‘Dat maakt de zaken natuurlijk ingewikkelder’, zegt Quentin Fischer. ‘Want de motivatie om het pand goed te beheren zal kleiner zijn wanneer het geld alleen dient om een vermogen te spekken dat de kinderen ontvangen als ze meerderjarig zijn.’ Maar als men er totaal niet meer op vertrouwt dat de overlevende echtgenoot in de opvoeding van de kinderen kan voorzien, kan deze mogelijkheid overwogen worden.

B. Schenk het vruchtgebruik - bij testament - aan iemand anders zolang de kinderen minderjarig zijn (of eventueel langer).

Er is nog een andere mogelijkheid om uw ex het genotsrecht over uw nalatenschap te ontnemen, alsook zijn recht om de door de kinderen geërfde goederen te beheren. Namelijk door het vruchtgebruik bij testament te schenken aan iemand anders zolang de kinderen minderjarig zijn (of eventueel langer).

Sofie zou het vruchtgebruik aan haar ouders kunnen schenken, met de opdracht de opbrengsten aan te wenden om hun kleinkinderen op te voeden.

Nadeel is dat aan die oplossing een aanzienlijk fiscaal kostenplaatje hangt: ‘De grootouders moeten immers erfbelasting betalen’, zegt Quentin Fischer. ‘Het kan dus een vergiftigd geschenk zijn. Belangrijke elementen in die discussie zijn de omvang van het vermogen en de graad van verwantschap van de vruchtgebruiker. De erfbelasting wordt namelijk door die twee parameters bepaald.’

Als de kinderen meerderjarig zijn op het moment dat Sofie overlijdt, zijn zij erfgenamen en heeft hun vader geen enkel recht meer op hun vermogen (geen beheersrecht, geen genotsrecht).

Op achttienjarige leeftijd kunnen ze juridisch gezien dus zelf bepalen wat ze met hun vermogen doen. Dat is misschien wat vroeg. Daarom kan Sofie in haar testament voorzien dat het vruchtgebruik van haar vermogen aan haar ouders wordt nagelaten tot haar kinderen 25 jaar zijn en dat de grootouders erop moeten toezien dat de inkomsten gebruikt worden voor de kosten van onderwijs, onderhoud en de opvoeding van de kleinkinderen.

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud