netto

Hoe uw kinderen een extra duwtje in de rug geven?

©shutterstock

Uw kinderen krijgen altijd een minimaal deel van uw erfenis, daar kunt u niet van afwijken. Maar wat extra toestoppen via een schenking of testament kan wel.

Het Belgische erfrecht is een bloedrecht: natuurlijke kinderen zijn bevoorrechte erfgenamen en maken altijd aanspraak op een minimaal deel van de erfenis. ‘Die zogenaamde reserve is heilig, een kind volledig onterven in ons land kan niet’, zegt Vincent Hovine, vermogensplanner bij Puilaetco Dewaay.

Hoe groot dat voorbehouden deel is, hangt af van het aantal kinderen. Dat zijn alle natuurlijke kinderen van de overledene, ongeacht of ze uit een eerste of latere relatie geboren worden. Stiefkinderen - de kinderen uit een vorige relatie van de partner - hebben geen wettelijk of reservatair erfrecht.

  • Eén kind krijgt minstens de helft van de nalatenschap.
  • Twee kinderen moeten elk een derde krijgen.
  • Drie kinderen of meer krijgen samen minstens drie vierde.

Alleen over het overige deel van uw nalatenschap - in het vakjargon het beschikbare deel - kunt u vrij beschikken. U kunt het dus toebedelen aan wie u maar wilt, bijvoorbeeld aan een van de kinderen, maar evengoed aan een verre vriend of een goed doel. Het beschikbare deel beknot uw beschikkingsvrijheid, zowel voor schenkingen bij leven als bij het opstellen van een testament.

Opgelet!

Er wordt niet alleen rekening gehouden met uw bezittingen op het moment van het overlijden, maar ook met schenkingen die u in uw leven hebt gedaan. Kinderen hebben recht op een voorbehouden breukdeel van de zogenaamde ‘fictieve massa’. Alle schenkingen - ongeacht of er schenkbelasting werd betaald - worden fictief bij uw bezittingen (en schulden) bij overlijden geteld.

Hebt u meer weggeschonken dan het beschikbare deel? Dan kan een benadeeld kind zijn aandeel opeisen. ‘De schenking zal dan (gedeeltelijk) worden ontbonden en de begiftigde zal hetgeen hij te veel heeft gekregen, moeten teruggeven’, zegt Bart Verdickt, advocaat bij Cazimir. ‘Die zogenaamde inkorting werkt niet automatisch. Het kind beslist zelf of het al dan niet inkorting vraagt.’

1. Hoe kinderen helpen bij de aankoop van een woning?

Ook al weet u zeker dat uw kinderen een deel van uw nalatenschap krijgen, toch wilt u hen misschien al eerder een duwtje in de rug geven. Door de stijgende levensverwachting komen erfenissen laat, misschien wel op een moment dat de kinderen het geld niet echt meer nodig hebben. En dat terwijl jongeren het almaar moeilijker hebben om een gezinswoning te kopen. Of misschien wilt u aan successieplanning doen, om de hoogste tarieven van de erfbelasting te vermijden (zie blz. 33). 

‘Ouders willen doorgaans hun kinderen gelijk behandelen, maar dat is lang niet altijd evident’, zegt notaris Carol Bohyn.

‘Wie zijn kinderen op dezelfde manier wil benaderen, kan het best hetzelfde schenken aan alle kinderen op hetzelfde moment. Maar in de praktijk schenken ouders vaak op een ander ogenblik, bijvoorbeeld net voor een kind een gezinswoning  koopt’, zegt Hovine. Dat vormt niet echt een probleem als er geld geschonken wordt.

  • Probleem: geld aan het ene kind, vastgoed aan het andere

Wél problematisch is als één kind geld krijgt en een ander vastgoed. Ook al hebben beide dezelfde waarde op het moment van de schenking, toch kan dat later problemen opleveren. Dat heeft te maken met de waardering van de goederen op het moment dat de schenker komt te overlijden. Vastgoed wordt gewaardeerd volgens de waarde op de dag van het overlijden en niet op de waarde op het moment van de schenking. Zeker als er vele jaren verlopen tussen de schenking en het overlijden kan vastgoed fors in waarde gestegen zijn. In tegenstelling tot vastgoed wordt geld wel gewaardeerd tegen de waarde op het moment van de schenking.

  • Oplossing: techniek van de dubbele akte

‘Om dat probleem te ondervangen kan het best gewerkt worden met de techniek van de dubbele akte’, zegt Hovine. Nemen we het voorbeeld van een gezin met twee kinderen. De ouders schenken dan zowel het vastgoed als het geld aan beide kinderen. Ze worden daardoor eigenaar in onverdeeldheid. In een volgende fase zal het ene kind het andere uitkopen en zo volledig eigenaar worden van het vastgoed.

2. Wat als u ruzie hebt met een kind?

En wat als er conflicten zijn met de kinderen? Bijvoorbeeld een kind waarmee alle contact verbroken is. Een kind volledig onterven kan niet in de huidige wetgeving. Een testament opmaken waarbij u uw volledige vermogen aan anderen overdraagt, heeft geen zin.

U moet altijd rekening houden met het voorbehouden deel van uw kind. ‘Ruzies zijn heel vaak een hindernis om aan successieplanning te doen. Doorgaans wordt er dan horizontaal gepland, met een maximale bevoordeling van de partner’, zegt Hovine.

3. Hoe plus- of stiefkinderen een extra duwtje in de rug geven?

Als het voor natuurlijke of geadopteerde kinderen al niet evident is om ze allemaal gelijk te behandelen, dan is het voor plus- of stiefkinderen in nieuw samengestelde gezinnen vaak helemaal onmogelijk. ‘Dat is een gevolg van de reserve voor de natuurlijke kinderen. Alleen het vrij beschikbare deel kan via testament of schenking aan de stiefkinderen overgemaakt worden’, zegt Verdickt.

  • Een gelijke behandeling is bijvoorbeeld wel mogelijk als er één natuurlijk en één stiefkind is: het natuurlijke kind moet minimaal de helft krijgen en de andere helft kan naar het pluskind gaan.
  • In gezinnen met één natuurlijk kind en twee stiefkinderen is een gelijke behandeling onmogelijk. Het natuurlijk kind moet de helft krijgen, waardoor de twee stiefkinderen elk maar een kwart kunnen ontvangen.
Betalen pluskinderen dezelfde tarieven als een natuurlijk kind?

Natuurlijke kinderen betalen zowel in de erf- als schenkbelasting de laagste tarieven in de zogenaamde rechte lijn. Maar steeds meer kinderen groeien op in nieuw samengestelde gezinnen. De kinderen van de partner uit een vorige relatie hebben geen bloedband met de nieuwe partner, de stief- of plus­ouder. Wat als ze iets van hun stief- of plusouder geschonken krijgen of erven?

Stief- of pluskinderen betalen dezelfde tarieven als natuurlijke kinderen op voorwaarde dat hun ouder gehuwd is of wettelijk samenwoont met de plusouder. Bij een feitelijke samenwoning is dat pas nadat het koppel één jaar ononderbroken heeft samengewoond en een gemeenschappelijke huishouding voert. 

Ook zorgkinderen genieten de laagste tarieven. Een zorgkind heeft voor zijn 21ste minstens drie jaar bij de zorgouder gewoond en tijdens die periode de hulp en verzorging gekregen die kinderen normaal van hun ouders krijgen.

‘Om alle kinderen gelijke erfrechten te geven, is een adoptie van de stiefkinderen een mogelijkheid’, zegt Hovine. ‘Maar dat heeft een emotioneel zware impact. De juridische en fiscale motieven alleen mogen niet het hoofdmotief zijn.’ Zo zal een eventuele latere echtscheiding de adoptie niet tenietdoen. Bovendien lukt een adoptie in de praktijk alleen voor meerderjarige kinderen, omdat bij minderjarigen de andere natuurlijke ouder zijn toestemming moet geven.

Wist u dat? Stiefkinderen hebben géén wettelijk of reservatair erfrecht.

Stiefkinderen adopteren? Door de stiefkinderen te adopteren, krijgen alle kinderen gelijke erfrechten. Weet wel dat een eventuele latere echtscheiding de adoptie niet meer kan tenietdoen.

4. Hoe voorwaarden koppelen aan een schenking?

‘Een schenking aan kinderen is bijna altijd een voorschot op de erfenis’, zegt Bohyn. Bij de vereffening-verdeling van de latere erfenis wordt de al ontvangen schenking verrekend met het erfdeel van dat kind. Zelfs als er maar één kind een schenking kreeg, aan het einde van de rit zullen alle kinderen evenveel krijgen. Een schenking ‘buiten erfdeel’ heeft het omgekeerde doel: een ouder wil een specifiek kind extra gunnen, boven op zijn of haar normale erfdeel.

‘Een schenking aan kinderen is onherroepelijk’, zegt Verdickt. ‘Daarom is het belangrijk om naar de modaliteiten van de schenking te kijken.’ Wat zijn de meest voorkomende clausules die aan een schenking gekoppeld worden?

  • Verbod om een schenking in de huwgemeenschap te brengen

Een veel voorkomende bezorgdheid zijn de gevolgen van een eventuele relatiebreuk bij het kind. Kan de ex-partner dan met mijn centen aan de haal gaan? Een deel van het antwoord schuilt in de manier waarop uw kind zijn relatie juridisch heeft vormgegeven. Is uw kind gehuwd en werd er geen huwelijkscontract opgesteld - dus gehuwd onder het wettelijk stelsel - dan is een ontvangen schenking een ‘eigen goed’, dat bij een echtscheiding niet verdeeld moet worden. Dat is ook het geval bij een scheiding van goederen of als uw kind niet huwde en samenwoont.

‘Het gevaar schuilt in wat uw kind achteraf met de schenking doet’, zegt Verdickt. ‘Zo kan een kind beslissen om het geschonken goed in te brengen in de huwelijksgemeenschap. Of het kan beslissen over te stappen van een stelsel van scheiding van goederen naar het wettelijke stelsel en de geschonken goederen in de huwelijksgemeenschap te brengen. Dat risico kunt u vermijden door in de schenkingsakte een formeel verbod tot latere inbreng in de huwgemeenschap in te lassen.’

  • Ouders willen nog opbrengsten

Iets schenken maar er wel nog opbrengsten uit halen? ‘Het kan door aan de schenking de last tot betaling van een rente - een vast bedrag of percentage - te koppelen’, zegt Verdickt.

  • Vangnet voor het noodlot

- Wat gebeurt er als een kind vóór de schenkende ouder komt te overlijden? In de schenkingsakte kan een terugkeer voorzien worden. ‘Een actueel topic is de schenking van vastgoed waarin een optioneel beding van terugkeer is voorzien als het kind eerder zou overlijden dan de schenkende ouder. Bij zo’n effectieve terugkeer heft de Vlaamse belastingdienst voortaan een verkooprecht. Daarom wordt de terugkeer niet langer optioneel bedongen’, merkt Bohyn op.

- ‘Ook een restschenking behoort tot de mogelijkheden’, vervolgt de notaris. Wat houdt dat in? Er wordt geschonken aan een kind. Dat heeft de volledige vrijheid om over de geschonken goederen te beschikken. In de schenkingsakte wordt bepaald aan wie het overblijvende deel van de schenking toekomt op het moment dat het begiftigde kind komt te overlijden. Zo kan er bepaald zijn dat dat deel niet naar de ouders terugkeert, maar wel naar de broers en zussen. ‘De fiscus zal dat beschouwen als een schenking rechtstreeks van de ouders aan die broer of zus’, zegt Bohyn. ‘Die werkwijze wordt vaak gebruikt voor kinderen zonder afstammelingen.’

  • Ontbindende omstandigheden

U kunt een clausule voorzien dat de schenking wordt ontbonden als de begiftigde in de problemen zou komen, bijvoorbeeld bij een drugsverslaving.

  • Gesplitste aankoop

‘Ouders kunnen hun kinderen ook betrekken bij de aankoop van bijvoorbeeld een tweede verblijf of investeringsvastgoed’, zegt Bohyn. Met een zogenaamde gesplitste aankoop kopen de ouders het vruchtgebruik en de kinderen de blote eigendom. De ouders schenken vooraf het geld om de blote eigendom te betalen. Op de schenking van de gelden moet 3 procent schenkbelasting betaald worden. ‘De waarde van de blote eigendom is afhankelijk van de leeftijd en het geslacht van de schenker en varieert tussen ruwweg 50 en 80 procent, waardoor een zogenaamde gesplitste aankoop een besparing oplevert in vergelijking met het scenario dat de ouders kopen en het vastgoed laten vererven.’

Een geschenk is geen schenking

Een envelop voor een goed schoolrapport, een verjaardag of als nieuwjaars­cadeau?  Tal van ouders en grootouders stoppen hun kinderen en kleinkinderen bij een speciale gelegenheid wat centen toe. De ene envelop valt al wat ‘groter’ uit dan de andere.

Tot welk bedrag is het nog een gewoon cadeau en vanaf wanneer is er sprake van een schenking?

‘Zolang het bedrag beperkt blijft, zal de envelop als een gelegenheidsgeschenk of gebruikelijke gift bestempeld worden’, zegt Bart Verdickt, advocaat bij Cazimir. ‘Een wettelijke regeling is er niet, maar in de praktijk wordt een cadeau tot 1 procent van uw totaal roerend en onroerend vermogen aanvaard als gelegenheidsgeschenk.’ Dat een envelop niet als een schenking wordt beschouwd, heeft als grote voordeel dat de fiscus buitenspel staat. Er moet geen schenkbelasting betaald worden. Bovendien blijft de envelop buiten schot als de schenker zou overlijden: zelfs bij een overlijden binnen drie jaar moet er geen erfbelasting betaald worden.

Een ander voordeel is dat een gelegenheidsgeschenk definitief is. Er zal geen rekening mee worden gehouden bij de vereffening-verdeling van een nalatenschap. ‘Dat betekent dat u zonder probleem aan het ene kind een wat meer gevulde envelop kunt geven dan aan het andere kind’, zegt Verdickt.

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect