netto

De 5 grootste twistpunten bij erfenissen

©iStock

De afwikkeling van een erfenis loopt niet altijd van een leien dakje. Wat te doen als het testament wordt betwist? En wat te beginnen als de overledene vergat een eerder opgemaakt testament te herroepen?

Onnodig te melden dat de afwikkeling van een erfenis tot veel kopzorgen kan leiden. Of erger zelfs, tot hoogoplopende ruzies en zelfs een definitieve breuk met de familie. We overlopen vijf scenario's die een vlotte afhandeling van de nalatenschap kunnen verhinderen of zelfs kunnen leiden tot een betwisting. Wat u dan te doen staat, hangt af van de concrete situatie.

1. De andere erfgenamen trekken een notarieel testament in twijfel

Als het testament van de erflater in de vorm van een notariële akte is opgemaakt, kunt u tamelijk gerust zijn. In dat geval heeft de erflater zijn testament gedicteerd aan één notaris in aanwezigheid van twee getuigen of aan twee notarissen. Het is voor de erfgenamen dan erg moeilijk om de authenticiteit en geldigheid van dat testament in twijfel te trekken. Een notarieel of openbaar testament is een ijzersterk document. De andere erfgenamen kunnen niet betwisten dat de notaris het testament heeft opgemaakt of de wensen van de overledene correct heeft weergegeven, tenzij ze een strafklacht indienen wegens valsheid in geschrifte.

De andere erfgenamen kunnen wel opwerpen dat de overledene niet meer 'bij zinnen' was toen hij het testament dicteerde. Toch mag het feit dat de notaris een testament heeft opgemaakt, u vertrouwen inboezemen. 'De notaris zal het notarieel testament alleen opstellen als hij niet twijfelt aan de geestelijke gezondheid van de persoon die het dicteert. Het feit dat er een notarieel testament bestaat, is minstens een aanwijzing dat de persoon die het testament heeft opgesteld wel degelijk wist wat hij deed. Als de notaris twijfels heeft, zal hij die persoon een medisch attest laten voorleggen', aldus professor Frank Buyssens, hoofd van de opleiding notariaat aan de KU Leuven en zelf ook notaris.

Het is wel mogelijk dat het notarieel testament aanleiding geeft tot interpretatieproblemen. Die discussie zal dan toch moeten worden uitgeklaard, desnoods via de rechtbank.

2. De overledene vergat een eerder opgemaakt testament te herroepen

Het is denkbaar dat de erflater vergeten is om een eerder testament te herroepen. Dat kan dramatische gevolgen hebben, bijvoorbeeld als de erflater een aanzienlijk deel van zijn vermogen heeft nagelaten aan een met naam en toenaam aangeduide levensgezellin met wie het nadien tot een breuk is gekomen. Het was wellicht helemaal niet de bedoeling dat het testament - na de beëindiging van de relatie - uitwerking zou krijgen. 'Maar als dat niet uitdrukkelijk in het testament is opgenomen én de opsteller van het testament gewoonweg vergeet om het te herroepen, is de kans reëel dat er grote betwisting ontstaat', waarschuwt Buyssens.

'De wettige erfgenamen zullen opwerpen dat het nooit de bedoeling van de overledene kan zijn geweest om het testament uit te voeren. Maar de ex-partner kan evengoed aanvoeren dat hij dat dan maar uitdrukkelijk had moeten bepalen. Als er dan geen akkoord tussen de wettige erfgenamen en de ex-partner uit de bus komt, zal de rechtbank moeten beslissen.'

3. Andere erfgenamen betwisten een eigenhandig geschreven testament

U staat voor een grotere uitdaging als het testament eigenhandig door de overledene is geschreven. Dan kunnen de wettige erfgenamen eenvoudig weigeren het testament te erkennen. Ze kunnen twijfels uiten over de datum, de handtekening of het geschrift. 'Het is dan aan u om te bewijzen dat het testament wel degelijk geldig is', vervolgt Buyssens. 'U kunt de rechtbank vragen om een schriftonderzoek te bevelen, maar de rechtbank kan dat weigeren als ze meent dat zo'n onderzoek nutteloos is.'

Beslist de rechtbank dat het testament niet geldig (nietig) is, dan kunnen de andere erfgenamen doen alsof het niet bestaat. Zij kunnen dan hun deel in de nalatenschap opeisen.

Eigenhandig geschreven testament houdt meer risico's in

Een eigenhandig geschreven testament houdt altijd meer risico's in dan een notarieel testament. 'Het risico op inhoudelijke onjuistheden en betwistingen is veel groter', zegt professor Buyssens. Bij een eigenhandig geschreven testament zijn er na het overlijden ook meer formaliteiten te vervullen. Zo moet het testament na het overlijden neergelegd worden onder de minuten bij de notaris. Als de erflater het testament bij leven niet in bewaring gaf aan een notaris, bestaat het risico op verlies. Of het risico dat de erfgenamen het niet terugvinden na het overlijden. 'Ik heb ooit meer dan drie uur gezocht naar een testament waarvan de nabestaanden dachten dat het achter de televisie zat en vervolgens op een geheime plek in de slaapkamer van de overledene. Uiteindelijk heb ik niets gevonden. Dan hebben verklaringen 'dat de overledene altijd gezegd had dat er iets voor hem of haar geschreven was' geen enkele waarde meer. Bij een notarieel testament heb je dat risico niet', illustreert Buyssens. 'Wie het eigenhandig geschreven testament als eerste vindt, beslist of het bestaat', meldt notaris Carol Bohyn. 'De vinder kan het testament immers verscheuren als hij meent dat het hem benadeelt.'

4. De andere erfgenamen beweren dat de erflater niet wist wat hij deed

Wie beweert dat de erflater niet wist wat hij deed, moet dat aantonen. 'Ongezondheid van geest wordt niet vermoed en de bewijslast is zwaar. De erfgenamen moeten precies en omstandig bewijzen dat de erflater ongezond van geest was op het moment dat hij het testament opstelde of dicteerde', aldus Buyssens. De erfgenamen kunnen veel middelen aanwenden om het bewijs te leveren, ook getuigen of vermoedens.

Zoals hierboven al aangehaald, is het al wat moeilijker om de geestelijke gezondheid van de erflater te betwisten als hij het testament dicteerde voor één of twee notarissen.

5. Andere erfgenamen beweren dat ze werden benadeeld

Dat argument kan alleen worden opgeworpen door de reservataire erfgenamen, dat zijn de erfgenamen die - hoe dan ook - recht hebben op een deel van het vermogen van de erflater. De reservataire erfgenamen zijn meestal de partner van de erflater (de echtgenoot of de echtgenote) of de afstammelingen. In tegenstelling tot wat men vaak denkt, is de wettelijk samenwonende partner geen reservataire erfgenaam.

De reservataire erfgenamen hebben allemaal recht op een bepaald, minimaal deel van de nalatenschap, in het vakjargon: op een 'wettelijke reserve'.

  • Is er één kind, dan heeft dat kind recht op minstens de helft. Over de andere helft kan de erflater vrij beschikken.
  • Zijn er twee kinderen, dan heeft elk kind recht op minstens een derde van de nalatenschap. Dan kan de erflater maar over een derde van zijn vermogen beschikken.
  • Zijn er drie kinderen of meer, dan hebben alle kinderen samen recht op minstens drie vierde van de nalatenschap en kan de erflater maar met een vierde van zijn vermogen doen wat hij wil.

Het is best mogelijk dat de erflater twee kinderen heeft en één van de twee, de oogappel, bij testament sterk bevoordeelt, zodat de reserve van het andere kind wordt aangetast.

VOORBEELD

Een weduwnaar heeft een vermogen van in totaal 360.000 euro, bestaande uit een woning met een waarde van 310.000 euro en 50.000 euro aan spaartegoeden en effecten. Hij heeft twee kinderen, Erika en Peter. Elk kind heeft recht op minstens een derde van de nalatenschap of op 120.000 euro. Maar de vader wil Erika meer geven dan Peter. Als de vader het huis ter waarde van 310.000 euro aan Erika nalaat en zijn spaartegoeden aan Peter, dan krijgt die laatste slechts 50.000 euro, of 70.000 euro minder dan wat hij volgens de wet als minimum moet krijgen.

In dat geval kan Peter de inkorting vragen van 70.000 euro. Dit is een teruggave van hetgeen zijn zus kreeg in strijd met zijn beschermd deel.

Ook als de erflater tijdens zijn leven goederen wegschonk waardoor de wettelijke reserve van een reservataire erfgenaam werd aangetast, kan die laatste de inkorting vragen. 'Dat kan ertoe leiden dat een deel of soms zelfs een volledige schenking moet worden teruggegeven', aldus Buyssens. 'Let wel, de reservataire erfgenaam die meent dat hij te weinig heeft gekregen, kan daartegen niets doen zolang de erflater/schenker leeft. Het is pas na diens overlijden dat de rekeningen worden opgemaakt.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect