Neem uw schenking onder de loep

©Filip Ysenbaert

De nieuwe erfregels, die op 1 september in werking treden, hebben ook gevolgen voor schenkingen. Hoog tijd dus om uw erfenisplanning tegen het licht te houden, al krijgt u wellicht meer tijd om te kiezen tussen de oude en de nieuwe regels.

Als u op of na 1 september overlijdt, kunt u de helft van uw vermogen nalaten aan andere personen dan uw kinderen, bijvoorbeeld aan uw kleinkinderen of de kinderen van uw nieuwe partner. Dat u meer vrijheid krijgt om uw vermogen na te laten aan wie u wilt, springt wellicht het meest in het oog bij de hervorming van het erfrecht.

Maar die modernisering heeft nog meer in petto. Schenkingen die u tijdens uw leven doet, worden voortaan op een andere manier in rekening gebracht. Als u overlijdt, moet de notaris uw vermogen terug samenstellen. Hij moet rekening houden met de schenkingen die u eerder deed en hij moet daarop een waarde kleven. Die waarderingsmethode verandert.

Als u voor 1 september 2018 sterft, moet de notaris een onderscheid maken naargelang de geschonken goederen roerend of onroerend zijn. Voor roerende goederen, zoals een som geld, kunstwerken of oldtimers, geldt de waarde op de dag van de schenking. Voor onroerende goederen, zoals een huis of een bouwgrond, geldt de waarde op de dag van het overlijden.

Als u op of na 1 september 2018 overlijdt, geldt de waarde op het ogenblik van de schenking, geïndexeerd tot de dag van het overlijden. Het maakt niets uit of het om roerende of onroerende goederen gaat. Daarop bestaan uitzonderingen. (zie verder) Die nieuwe waarderingsregels kunnen tot gevolg hebben dat uw wensen, zoals die zijn opgenomen in uw erfenisplanning, op de helling komen te staan.

Alles bij het oude

Het is nog niet tot de mensen doorgedrongen dat ze iets kunnen doen als ze alles liever bij het oude laten.
Christophe Blindeman
notaris

Als u dat wilt vermijden, kunt u naar de notaris stappen om een verklaring tot behoud te laten opmaken. Dat is nog lang niet voor iedereen duidelijk.

‘Het sijpelt langzaam door dat de erfenisregels veranderen en dat de notarissen de schenkingen van de overledene anders in rekening brengen bij het openvallen van de nalatenschap’, zegt Christophe Blindeman, de notaris van de Federatie van het Notariaat (Fednot). ‘Maar het is nog niet tot de mensen doorgedrongen dat ze iets kunnen ondernemen als ze alles liever bij het oude laten. Dan kunnen ze een verklaring tot behoud afleggen.’

Momenteel is voorzien dat die verklaring afgelegd kan worden tot 31 augustus. Maar voor het zomerreces zal het parlement een amendement goedkeuren zodat u wellicht tot 31 maart 2019 de tijd krijgt. De notarissen dringen er zelfs op aan de deadline te verschuiven naar 31 augustus 2019. Het is niet duidelijk of het zover komt.

Als u na 1 september overlijdt en nog geen verklaring tot behoud hebt vastgelegd, worden de nieuwe waarderingsregels sowieso toegepast. Wacht dus niet tot 31 maart als u onder de oude regels wilt vallen.

We verduidelijken de impact van de nieuwe waarderingsmethodes met enkele voorbeelden.

Voorbeeld 1

De weduwnaar Jan overlijdt op 30 september 2018, als het nieuwe erfrecht in werking is getreden. Hij heeft twee kinderen, Frederik en Sonja. Aan Frederik schonk hij 14 jaar geleden 50.000 euro. Aan Sonja, die veel jonger is, schonk hij pas in mei vorig jaar 50.000 euro. Beide schenkingen zijn een voorschot op de erfenis. Bij het openvallen van de nalatenschap worden die bedragen afgetrokken van het erfdeel van de kinderen.

©Mediafin

Als Jan overlijdt, heeft hij nog een vermogen van 1 miljoen euro. Elk kind heeft in principe recht op 500.000 euro. Maar de notaris moet ook rekening houden met de schenkingen die Frederik en Sonja eerder kregen.

Omdat Jan na 1 september 2018 overlijdt, moet de notaris de waarde van de geschonken goederen indexeren tot de datum van zijn overlijden. Daaruit blijkt dat Frederik 65.404 kreeg, terwijl Sonja 50.909 ontving, een verschil van 14.495 euro. Om de gelijkheid tussen de kinderen te eerbiedigen, moet Frederik nog (65.404-50.909:2) 7.247 euro opleggen. Als de notaris dat in rekening brengt, krijgt Frederik na het overlijden van Jan 492.753 euro. Dat is minder dan Sonja, die 507.247 euro erft.

Het is best mogelijk dat u dit rechtvaardig vindt omdat Frederik de 50.000 euro die hij 14 jaar geleden kreeg verstandig kon beleggen. Sonja kon nog niet de vruchten van de schenking plukken.

‘In dit voorbeeld , waar 1 miljoen euro te verdelen is, maakt het niet veel uit dat Frederik wat minder erft. Maar als Jan berooid sterft en er niets meer te verdelen is, moet Frederik 7.247 euro aan Sonja betalen’, zegt advocaat Guillaume Deknudt.

Of het opportuun is om een verklaring tot behoud af te leggen, hangt van de omstandigheden af. ‘Misschien stortte u jaren geleden een som geld op het spaarboekje van een van uw kinderen. Als u op dat bedrag de wettelijke indexeringsformule loslaat, kan het dat het geld op het spaarboekje veel minder heeft opgebracht dan het resultaat van de indexering’, illustreert advocaat Evy Dhaene. ‘Sommige mensen vinden dat niet rechtvaardig.’

Wie vindt dat de notaris bij een overlijden alleen rekening mag houden met de waarde van de goederen op het ogenblik van de schenking, moet een verklaring tot behoud laten opmaken. Dan blijven de oude regels van toepassing en erft zowel Frederik als Sonja 500.000 euro, zonder dat Frederik een opleg moet betalen.

Voorbeeld 2

De weduwnaar Jan schonk aan zijn kinderen Frederik en Sonja gelijktijdig 50.000 euro als voorschot op hun erfenis. In dat geval maakt het niet veel uit of de notaris de nieuwe of de oude regels toepast. Frederik en Sonja krijgen exact hetzelfde deel van Jans vermogen, ongeacht of de notaris de schenkingen indexeert of niet. Dat illustreert dat een verklaring tot behoud vooral belangrijk is voor wie de schenkingen aan zijn kinderen op verschillende tijdstippen deed.

Voorbeeld 3

Luc en Marie schonken aan hun zoon Peter in mei 2004 een bouwgrond van 50.000 euro. Ondertussen is de waarde van de grond verdubbeld. Aan hun dochter An schonken ze geen bouwgrond, maar een geldsom van 50.000 euro. Ook dat gebeurde in mei 2004.

Als Luc en Marie op of na 1 september overlijden en geen verklaring tot behoud hebben afgelegd, gelden de nieuwe waarderingsregels. De notaris zal de waarde van de grond in mei 2004 en de waarde van de geschonken cash indexeren tot de datum van het overlijden. Stel dat er nog 1 miljoen euro te verdelen is, dan krijgt elk kind 500.000 euro.

Dat strookt misschien niet met de wensen van Luc en Marie, bijvoorbeeld omdat An veel financiële tegenspoed heeft gekend en de relatie met Peter is verzuurd. Als ze een verklaring tot behoud laten opstellen, blijven de oude waarderingsregels van toepassing. De notaris moet rekening houden met de waarde van de bouwgrond bij het overlijden, ook als die ondertussen tot 100.000 euro is gestegen. De schenking van de cash aan dochter An wordt voor slechts 50.000 euro verrekend. In dat geval erft Peter 475.000 euro en An 525.000 euro.

Voorbeeld 4

De nieuwe waarderingsregels zijn ook voor familiebedrijven een aandachtspunt. Alain bezit een familiale onderneming en heeft twee kinderen, Martin en Julie. Martin heeft zich altijd ingezet voor de familiale onderneming en treedt in de voetsporen van zijn vader. Julie heeft nooit interesse getoond. Alain schonk de aandelen in zijn bedrijf aan Martin (onder het fiscale gunstregime van 0 procent schenkbelasting) maar deed dat onder voorbehoud van vruchtgebruik. Zo kon hij rekenen op de uitkering van een dividend. De waarde van die aandelen is dankzij de inzet van Martin fors gestegen.

‘Volgens de nieuwe regels moeten de aandelen verrekend worden op basis van de waarde op het ogenblik van overlijden’, meldt de Fednot. ‘Het gaat om een uitzondering op het nieuwe principe dat de notaris de waarde van de aandelen op het ogenblik van de schenking moet indexeren tot de dag van overlijden. Dat geldt niet voor schenkingen waaraan bepaalde modaliteiten zijn gekoppeld, zoals schenkingen met voorbehoud van vruchtgebruik. In dat geval kijkt hij naar de waarde op het ogenblik van overlijden.

Alain vindt het niet billijk dat Julie kan profiteren van de meerwaarde die Martin dankzij zijn inzet voor het familiebedrijf heeft gerealiseerd. Hij zou het eerlijker vinden dat er bij de verrekening alleen rekening wordt gehouden met de niet-geïndexeerde waarde van de aandelen op het ogenblik van de schenking, en niet op het ogenblik van het overlijden. In dat geval moet Alain een verklaring tot behoud afleggen. Doet hij dat niet, dan plukt Julie de vruchten van de inzet van haar broer.

Moeilijke oefening

Of een verklaring tot behoud wenselijk is of niet, hangt af van de specifieke situatie. Laat u daarom goed adviseren. Goed om weten is dat de verklaring tot behoud voor alle schenkingen geldt. Het is niet mogelijk om voor de ene schenking de oude regels te laten gelden en voor de andere de nieuwe . Daarom kan het nuttig zijn vooraf op te lijsten wat u geschonken hebt en daarbij geen onderscheid te maken tussen roerende of onroerende goederen.

De overgang naar het nieuwe erfrecht is complex. Als u uw erfenisplanning nog wilt bijsturen, staat u mogelijk voor een moeilijke denkoefening. Als u betwistingen of discussies tussen uw erfgenamen wilt uitsluiten, kunt u ook een erfovereenkomst sluiten. Daarin kunt u met uw kinderen overeenkomen dat de schenkingen die u hebt gedaan in evenwicht zijn en dat die als u overlijdt niet meer door de notaris in rekening moeten worden gebracht. Zo bent u er zeker van dat geen enkele erfgenaam een bijkomende compensatie zal eisen als u gestorven bent.

‘Er is wel voorzichtigheid geboden als er nadien een kind bijkomt. Dat kind is niet gebonden door de erfovereenkomst’, waarschuwt advocaat Guillaume Deknudt. Dankzij de erfovereenkomst kunt u ook discussies over de waarde van de geschonken goederen vermijden door die te laten vastklikken. Elke erfgenaam die die overeenkomst mee ondertekent, is vanaf dan door die waarde gebonden en kan er nadien niet meer op terugkomen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content