Netto Het antwoord op al uw geldvragen

Kinderen onterven kan ook in moderner erfrecht niet

De regels van het erfrecht, die nog dateren uit het tijdperk van Napoleon, worden in 2013 gemoderniseerd. In haar beleidsnota stelt minister van Justitie Annemie Turtelboom (Open VLD) wijzigingen voor, maar aan de fundamenten van het erfrecht wordt niet geraakt.
De nalatenschap zou voortaan al in het huwelijkscontract geregeld kunnen worden. © HH ©Mark Kuipers/Hollandse Hoogte

Het erfrecht mag dan wel gemoderniseerd worden, aan de basis ervan wordt in de beleidsnota niet geraakt. Kinderen en de langstlevende echtgenoot blijven reservataire erfgenamen en maken aanspraak op een voorbehouden deel van de nalatenschap. Kinderen onterven blijft dus ook na de geplande wijzigingen onmogelijk.

Wel zou de reserve voor de ouders afgeschaft worden. Als iemand vandaag kinderloos overlijdt terwijl zijn of haar ouders nog leven, dan kunnen die ouders aanspraak maken op een mimimumdeel van de erfenis. Het was wel al mogelijk die ouders te onterven ten gunste van een partner.

De geplande versoepeling van de regels in de beleidsnota moeten het mogelijk maken erfenissen meer op maat en volgens de eigen behoeftes uit te werken. De eerste wetsontwerpen zouden eind januari of begin februari volgen.

1. Oplossing voor stiefkinderen

De modernisering van de wet heeft onder meer tot doel een oplossing te bieden voor nieuw samengestelde gezinnen. Stiefkinderen bij de nalatenschap betrekken en ouders uitsluiten bij de verdeling worden in de beleidsnota aangehaald als mogelijke sporen.

Waarover gaat het? Het bestaande erfrecht is een bloedrecht, gebaseerd op de bloedband. Stiefkinderen zijn geen bloedverwanten en erven daarom niet automatisch van een stiefouder. ‘Stiefouders die hun stiefkinderen iets willen nalaten, moeten actie ondernemen en een testament opstellen. Daarbij hebben ze maar een beperkte vrijheid om hun stiefkinderen bezittingen toe te bedelen. Er moet rekening gehouden worden met de wettelijke reserve, het voorbehouden deel voor de natuurlijke kinderen en de langstlevende echtgenoot’, zegt Ann Maelfait, advocate bij Rivus. ‘Op fiscaal vlak bestaat wel een gelijkstelling tussen natuurlijke en stiefkinderen’, merkt Nathalie Labeeuw, advocate bij Cazimir, op. De tarieven voor de successierechten voor kinderen en stiefkinderen zijn dezelfde.

Bestonden vandaag dan geen middelen om eigen en stiefkinderen gelijk te schakelen? ‘Om tot een volledige gelijkschakeling te komen met de wettige kinderen moet men de stiefkinderen adopteren. Pas dan zal het geadopteerde stiefkind dezelfde reserve hebben als een wettig kind. Aangezien de adoptieprocedure een zeer ingrijpende procedure is, moet gezocht worden naar eenvoudigere alternatieven. Het zou bijvoorbeeld mogelijk moeten zijn dat de erflater bij testament bepaalt dat hij wenst dat zijn stiefkind erft zoals zijn eigen kind en dat ze beiden op een gelijke manier worden behandeld’, zegt Vincent Hovine, Estate Planner bij Puilaetco Dewaay. ‘Daartoe moet natuurlijk gesleuteld worden aan de reserve van de eigen kinderen’, merkt Maelfait op.

2. Meer regelen via huwelijkscontract

Gehuwden kunnen in een huwelijkscontract afspraken maken over de verdeling van hun vermogen. Maar de mogelijkheid om afspraken te maken over een erfenis zijn tot nu gering. ‘Enkel gezinnen met niet-gemeenschappelijke kinderen kunnen de erfaanspraken van de langstlevende beperken’, zegt Hovine. Met de zogenaamde Valkeniers-clausule kan men de langstlevende onterven, met uitzondering van de gezinswoning en de daarin aanwezige huisraad. ‘Omgekeerd moet gedacht worden aan een uitbreiding van de erfaanspraken van de langstlevende stiefouder. En daar knelt vandaag het schoentje’, zegt Hovine. Ook echtparen zonder kinderen uit een vorige relatie hebben vaak de behoefte het erfrecht onderling te beperken, wat vandaag niet in die mate kan.

De minister wil in meer mogelijkheden voorzien om in het huwelijkscontract een regeling voor de nalatenschap uit te werken. Zo kunnen partners bepalen hoe ze van elkaar erven. Het moet ook mogelijk zijn nog aanpassingen te doen als de omstandigheden veranderen.

3. Versoepeling van erfovereenkomsten

Vandaag zijn erfovereenkomsten nog verboden. Het is niet toegelaten afspraken te maken over een vereffening-verdeling van een nalatenschap van iemand die nog niet is overleden. De enige uitzondering is de wet-Valkeniers voor koppels met kinderen uit een andere relatie. ‘Een ‘deal’ sluiten met de kinderen over de verdeling van de nalatenschap heeft vandaag geen enkele juridische waarde en kan dus na het overlijden van de erflater aangevochten worden’, zegt Labeeuw. In sommige landen kan het wel. ‘Bijvoorbeeld in Zwitserland kan je een ‘pacte successoral’ sluiten. Dat veronderstelt een akkoord van alle erfgenamen en de toekomstige erflater. Bovendien is het bindend’, zegt Anton van Zantbeek, advocaat bij Rivus.

In de toekomst moet er ook in ons land meer manieren komen om zelf te regelen hoe de nalatenschap verkregen en verdeeld wordt. Daarbij wordt gestreefd naar de mogelijkheid een regeling in overleg met de kinderen uit te werken. Die kan besproken en goed toegelicht worden, zonder vage en abstracte toezeggingen. Bij een akkoord wordt de regeling bindend. De opheffing van het verbod op de erfovereenkomst schept veel mogelijkheden. Als een kind akkoord gaat, zal bijvoorbeeld kunnen worden afgeweken van diens reserve.

4. Waardering van schenkingen

Ten slotte zullen ook de regels over de verdeling van de nalatenschap herzien worden. Meer specifiek gaat het om het tijdstip waarop de te verdelen goederen en eerdere schenkingen gewaardeerd moeten worden. Bij de vereffening-verdeling van een nalatenschap wordt immers niet enkel rekening gehouden met de goederen op het moment van het overlijden, maar ook met schenkingen uit het verleden. Die schenkingen worden gewaardeerd volgens hun waarde op het moment van het overlijden. Dat leidt soms tot onrechtvaardige situaties. Neem het voorbeeld van een ouder die twintig jaar geleden aan elk van zijn kinderen een schenking deed. Het ene kind kreeg een huis, het andere een geldsom ter waarde van het huis. Bij de verdeling van de nalatenschap wordt het huis nu gewaardeerd tegen de actuele waarde, terwijl er voor de geldsom geen updating is. Dat zal veranderen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud