Waarom een erfovereenkomst mogelijk toch iets voor u is

©AFP

De erfovereenkomst is nog niet echt populair. Ze is nochtans een handige manier voor ouders en kinderen om afspraken te maken over de latere nalatenschap.

Uit cijfers van notarisfederatie Fednot blijkt dat het opstellen van erfovereenkomsten nog geen vliegende start heeft genomen. De mogelijkheid om zo’n document op te stellen bestaat sinds het nieuwe erfrecht op 1 september vorig jaar van kracht werd. Maar tot half maart 2019 werden nog maar 998 erfovereenkomsten ondertekend. Volgens notaris Bart van Opstal zit de trage opstart ingebakken in het systeem van de erfovereenkomst.

‘Zo’n overeenkomst kan nooit overhaast worden opgesteld’, zegt van Opstal. ‘Er moet eerst een voorafgaande bespreking met alle betrokken partijen in aanwezigheid van een notaris plaatsvinden. Nadat de notaris de ontwerptekst heeft opgesteld, heeft iedereen nog een maand de tijd om de regeling in overweging te nemen en eventueel een second opinion in te winnen.’

De ondertekening van een erfovereenkomst kan ten vroegste een maand na de eerste bijeenkomst plaatsvinden. ‘En niet elke poging om tot een overeenkomst te komen lukt’, stelt van Opstal vast. ‘Soms is er onvoldoende draagvlak bij de kinderen.’

De wet maakt een onderscheid tussen twee soorten erfovereenkomsten: de globale (ook wel familiepact genoemd) en de punctuele overeenkomst.

1. De globale erfovereenkomst

De kern van de zaak bij een globale erfovereenkomst of een familiepact is dat ouders samen met hun toekomstige erfgenamen, hun kinderen maar eventueel ook hun kleinkinderen, op zoek gaan naar een eerlijk evenwicht. Het is de bedoeling de schenkingen in kaart te brengen en een akkoord te bereiken over de latere behandeling van die schenkingen in het kader van de nalatenschap.

Het doel van een erfovereenkomst is dat bij het overlijden van de ouders de vrede bewaard blijft.

Om tot een ‘fair’ evenwicht te komen is het niet per se nodig een apothekersweegschaal te gebruiken. De voordelen en schenkingen moeten elkaar niet mathematisch compenseren, maar kunnen subjectief benaderd worden. Het gaat er in wezen om wat alle partijen als ‘evenwichtig’ beschouwen en wat ze ook als dusdanig hebben aanvaard.

Het doel van een erfovereenkomst is dat bij het overlijden van de ouders de vrede bewaard blijft. Daarom wordt al op voorhand rekening gehouden met problemen die zich kunnen voordoen bij de verdeling van de nalatenschap. In de denkoefening worden diverse zaken meegenomen: eerdere schenkingen, voordelen die bepaalde kinderen genoten hebben en de persoonlijke situatie van elk kind.

Als iedereen het eens geraakt over het faire karakter van de overeenkomst, wordt ze door iedereen ondertekend. Vanaf dan kan niemand op een later tijdstip - op het moment dat de nalatenschap openvalt - nog terugkomen op de afspraken.

Voorbeeld

Saskia heeft dure studies in het buitenland gedaan. Om de kerk in het midden te houden hebben de ouders haar broer Pieter een schenking gedaan. Bij het openvallen van de erfenis zal de schenking aan Pieter worden verrekend bij het bepalen van zijn erfdeel. Het geld dat naar de studies van Saskia gegaan is, blijft echter buiten elke berekening. Met een globale erfovereenkomst wordt het voor de ouders en de kinderen mogelijk af te spreken dat de schenking en de dure studies elkaar compenseren.

2. De punctuele erfovereenkomst

Naast een globale kan een punctuele erfovereenkomst worden opgesteld. Die maakt het mogelijk om over zeer specifieke aspecten van een schenking of een erfenis afspraken tussen de toekomstige erfgenamen te maken. Voor die overeenkomst hoeft niet iedereen rond de tafel te worden verzameld. ‘Uit eigen ervaring stel ik vast dat er meer punctuele dan globale erfovereenkomsten worden opgesteld,’ zegt van Opstal.

Er zijn verschillende situaties waarin een punctuele erfovereenkomst een oplossing kan bieden.

> Vastklikken van de waarde van een schenking

In zo’n overeenkomst verklaren de mede-erfgenamen van degene die de schenking ontvangt, dat ze akkoord gaan met de waarde van de schenking.

Voorbeeld

Ouders schenken hun bedrijf aan de kinderen. Een van die kinderen ontwikkelt het bedrijf verder. ‘In dat geval kan de waarde van het bedrijf op een bepaald ogenblik worden vastgeklikt’, zegt van Opstal. ‘De meerwaarde die het meewerkende kind naderhand voor het bedrijf realiseert, blijft dan buiten de berekening van de nalatenschap.’

> Geen inkorting eisen van een bepaalde schenking

Reservataire erfgenamen - die recht hebben op een wettelijk minimumdeel - kunnen verklaren dat ze geen inkorting zullen eisen van een welbepaalde schenking, om het even aan wie die gedaan is. Bij de uiteindelijke afhandeling van de nalatenschap zal degene die de schenking heeft gekregen niet langer kunnen worden aangesproken als die schenking de reserve zou aantasten.

Voorbeeld

De zussen Margot en Sarah hebben hun diploma’s op zak en verdienen goed. Maar Lena heeft het moeilijker, omdat haar fysieke handicap het haar niet makkelijk maakt op de arbeidsmarkt. Bovendien heeft ze hoge medische kosten. De ouders zijn bang dat Lena het moeilijk zal krijgen om de eindjes aan elkaar te knopen. Daarom doen ze Lena een grote schenking buiten haar erfdeel. Dat tast het wettelijke minimumdeel van de andere zussen aan, maar die kunnen zich in de regeling vinden. Aan de hand van een punctuele erfovereenkomst kunnen ze verklaren dat ze bij het openvallen van de erfenis hun wettelijke minimumdeel niet zullen opeisen.

> Een generatie overslaan bij een schenking

Grootouders kunnen aan hun kleinkind(eren) schenken en zo een deel van hun vermogen een generatie laten overslaan. Schenken ze meer dan binnen de reserve van hun kinderen mogelijk is, dan kan bijvoorbeeld de tante van de kleinkinderen de schenking aanvechten en een inkorting van de schenking eisen. Een punctuele overeenkomst kan dat vermijden. De ouders van het kleinkind dat de schenking krijgt, kunnen zich ertoe verbinden de schenking op hun erfdeel te laten toerekenen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect